Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος





ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΥΤΕΠΑΓΓΕΛΤΗΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ

Περιεκτική Περίληψη
1. Εισαγωγή
Η Έκθεση ετοιμάστηκε στα πλαίσια διερεύνησης την οποία η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού ανέλαβε αυτεπάγγελτα, έχοντας θέσει ως προτεραιότητα για το 2016 τη διερεύνηση θεμάτων που αφορούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ανηλίκων αιτητών ασύλου στην Κυπριακή Δημοκρατία και οι οποίοι φιλοξενούνται στο Κέντρο Υποδοχής και Φιλοξενίας Αιτητών Διεθνούς Προστασίας (ΚΥΦΑΔΠ) Κοφίνου σε θέματα Εκπαίδευσης και Φιλοξενίας.
Στην Έκθεση, παρουσιάζεται η χαρτογράφηση της υφιστάμενης κατάστασης και κατατίθενται οι εισηγήσεις της Επιτρόπου οι οποίες αποσκοπούν στη βελτιστοποίηση των δομών και διαδικασιών, ώστε, τα παιδιά που φιλοξενούνται στην Κύπρο κατά τη διαδικασία της εξέτασης της αίτησης του για παραχώρηση καθεστώτος ασύλου, να απολαμβάνουν τις όσο το δυνατόν καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης και φιλοξενίας.

2. Διερεύνηση από την Επίτροπο
Η παρούσα διερεύνηση διεξάχθηκε την περίοδο Μαΐου-Ιουνίου 2016 και περιορίζεται στην εξέταση των συνθηκών διαβίωσης των παιδιών που φιλοξενούνται στο Κέντρο Υποδοχής και Φιλοξενίας Αιτητών Διεθνούς Προστασίας (ΚΥΦΑΔΠ) και όχι στις συνθήκες διαβίωσης όλων των παιδιών Αιτητών Διεθνούς Προστασίας που διαμένουν στην Κύπρο, κάτω από άλλες συνθήκες ή/και σε άλλα πλαίσια. Αυτό θα γίνει, ενδεχομένως, σε μεταγενέστερο στάδιο. Σε σχέση δε με την εκπαίδευση, η διερεύνηση εξετάζει τις συνθήκες εκπαίδευσης των παιδιών που φοιτούν στο Δημοτικό Σχολείο Κοφίνου, ως το σχολείο που κατά κύριο λόγο εξυπηρετεί το ΚΥΦΑΔΠ στο επίπεδο της Δημοτικής Εκπαίδευσης. Οι συνθήκες εκπαίδευσης στο επίπεδο της Μέσης και της Προσχολικής Εκπαίδευσης δεν αναλύονται στην παρούσα έκθεση για πρακτικούς λόγους και ενδεχομένως να αποτελέσουν αντικείμενο συμπληρωματικής έκθεσης.
Η συλλογή των πληροφοριών που παρουσιάζονται στην παρούσα Έκθεση έγινε με συναντήσεις με τις αρμόδιες Αρχές και Υπηρεσίες, με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) και με επί τόπου επισκέψεις στο ΚΥΦΑΔΠ και στο Δημοτικό Σχολείο Κοφίνου, όπου έγινε επισκόπηση των συνθηκών που επικρατούν και διενεργήθηκαν συνεντεύξεις με παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς λειτουργούς και λειτουργούς φιλοξενίας που εργάζονται στο σχολείο ή/και στο ΚΥΦΑΔΠ.

3. Νομικό Πλαίσιο
Οι εισηγήσεις που διατυπώνονται στην παρούσα Έκθεση βασίζονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Σύμβαση), την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία κύρωσε (μετά την ψήφιση του Νόμου 243/1990), καθιστώντας την δεσμευτική στο εσωτερικό της με αυξημένη ισχύ έναντι οποιουδήποτε εθνικού νόμου. Η Σύμβαση καθιερώνει ένα παγκόσμιο δεσμευτικό κώδικα για τα δικαιώματα που πρέπει όλα τα παιδιά να απολαμβάνουν και παρέχει ένα κοινό ηθικό και νομικό πλαίσιο για το ελάχιστο επίπεδο διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού.
Επιπλέον οι εισηγήσεις βασίζονται στην εθνική νομοθεσία αναφορικά με τις συνθήκες υποδοχής αιτητών ασύλου και, συγκεκριμένα, στον περί Προσφύγων Νόμο του 2000 (Ν.6(Ι)/2000), όπως αυτός έχει τροποποιηθεί μέχρι σήμερα και έχει ενσωματώσει τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου, με πιο σημαντική για τους σκοπούς της παρούσας Έκθεσης, την Οδηγία 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία.

4. Διαπιστώσεις της Επιτρόπου
4.1 Διαπιστώσεις αναφορικά με τις συνθήκες εκπαίδευσης στο Δημοτικό Σχολείο Κοφίνου
Δεδομένου του απροσδόκητου του προβλήματος, τόσο το Σχολείο όσο και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού(ΥΠΠ) ανταποκρίθηκαν ικανοποιητικά, ώστε να διασφαλιστεί το δικαίωμα πρόσβασης στη δημόσια εκπαίδευση για τα παιδιά που φιλοξενούνταν στο ΚΥΦΑΔΠ. Η ανταπόκριση του ΥΠΠ για την ικανοποίηση του αιτήματος για επιπλέον στελέχωση με εκπαιδευτικό προσωπικό ήταν σχετικά άμεση (με το διορισμό επιπλέον εκπαιδευτικού και αποστολή άλλου στα πλαίσια του προγράμματος της ΑΝΑΔ) ενώ έγινε κατορθωτό να εργοδοτηθεί στο σχολείο μεταφράστρια για διευκόλυνση της διδασκαλίας και της επικοινωνίας με τα παιδιά και τους γονείς. Σημειώνεται δε, ότι ο ρόλος της μεταφράστριας είναι καταλυτικής σημασίας για την ομαλή λειτουργία του σχολείου.
Το προσωπικό και η Διεύθυνση του Σχολείου, έχουν αναλάβει πολλές πρωτοβουλίες και κατέβαλαν ουσιαστικές προσπάθειες για την προσφορά ενός ποιοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος για όλα τα παιδιά, είτε αυτά προέρχονται από το ΚΥΦΑΔΠ, είτε από την ευρύτερη περιοχή. Αυτό αναγνωρίζεται, τόσο από τους γονείς όσο και από τα ίδια τα παιδιά.
Εντούτοις, η Επίτροπος διαπιστώνει ότι οι λύσεις που δόθηκαν στα προβλήματα, έστω κι αν λειτούργησαν, δεν είναι ούτε μόνιμες ούτε και συστηματοποιημένες.
· Η υποστήριξη του Σχολείου από ειδικό επιστημονικό και εξειδικευμένο για τις περιστάσεις εκπαιδευτικό προσωπικό είναι περιορισμένη.
· Η παρουσία επιπλέον διδακτικού ή και υποστηρικτικού προσωπικού (π.χ μεταφραστή) υπόκειται σε γραφειοκρατικές διαδικασίες που καθιστούν την όλη διαδικασία δύσκαμπτη και χρονοβόρα και το αποτέλεσμα της αμφίβολο.
· Το εκπαιδευτικό προσωπικό του Σχολείου δεν διαθέτει εξειδικευμένη επιστημονική κατάρτιση ή επιμόρφωση για να ανταποκριθεί στις ιδιαιτερότητες του Σχολείου.
· Το εκπαιδευτικό προσωπικό του Σχολείου δεν διαθέτει την απαιτούμενη αυτονομία ούτε και στήριξη ώστε να αναπτύξει και εκπονήσει ειδικά σχέδια δράσης για να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που βρίσκονται ενώπιον του.

· Δεν υπάρχει πρόγραμμα που να ενθαρρύνει ή να ενισχύει την οικοδόμηση συνεργασίας μεταξύ των φιλοξενουμένων στο ΚΥΦΑΔΠ με την ευρύτερη κοινότητα που κατοικεί στην περιοχή του Σχολείου.
H Επίτροπος επισημαίνει ότι είναι σωστή η απόφαση του ΥΠΠ για ένταξη του Δημοτικού Σχολείου Κοφίνου στο πρόγραμμα «ΔΡΑΣΕ» για τη Σχολική Χρονιά 2016-2017, κάτι που, ενδεχομένως, να επιτρέψει στο Σχολείο να παραμείνει ευέλικτο, ως προς την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων που το χαρακτηρίζουν. Το κατά πόσον το πρόγραμμα αυτό θα δώσει λύσεις σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το σχολείο, θα διαφανεί μετά την εφαρμογή του για μια ικανοποιητική χρονική περίοδο.
4.2 Διαπιστώσεις αναφορικά με τη φιλοξενία στο ΚΥΦΑΔΠ
Η Επίτροπος διαπιστώνει ότι, λύσεις που δόθηκαν από την Υπηρεσία Ασύλου για τη διασφάλιση των στοιχειωδών αναγκών των ατόμων αυτών και, ειδικότερα, των παιδιών (π.χ. στέγαση, σίτιση, παροχές υγείας) μπορούν να θεωρηθούν, ικανοποιητικές μεν, όσον αφορά στην άμεση κάλυψη των βασικών αναγκών, προσωρινές δε, εφόσον δεν θα πρέπει να λειτουργούν εφησυχαστικά όσον αφορά στη βελτίωση της ποιότητας τους. Κατά συνέπεια επιδέχονται πολλών τροποιητικών βελτιώσεων.
Οι βασικότερες ελλείψεις επικεντρώνονται

    · στην υγιεινή και καθαριότητα των κοινόχρηστων χώρων, οι οποίοι βρίσκονται σε πολύ άσχημη κατάσταση.
    · στα μη ικανοποιητικά μέτρα για την ασφάλεια και προστασία των φιλοξενουμένων, πράγμα που δημιουργεί αυξημένη ανασφάλεια σε άτομα ευάλωτων ομάδων,
    · στην ανυπαρξία ικανοποιητικών κοινόχρηστων χώρων για συναναστροφή και ψυχαγωγία,
    · στον περιορισμένο αριθμό προγραμμάτων για την ψυχική ευημερία των παιδιών, εφήβων και ενηλίκων,
    · στο μεγάλο χρονικό διάστημα της παραμονής των ατόμων στο ΚΥΦΑΔΠ.

5. Συστάσεις Επιτρόπου
5.1 Συστάσεις για την εκπαίδευση των παιδιών αιτητών ασύλου
Η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης για τα παιδιά που βρίσκονται στη διαδικασία διεκδίκησης καθεστώτος ασύλου, μπορεί να βελτιωθεί μέσα από διάφορα μέτρα όπως:
i. Την καθιέρωση ή διατήρηση/ θεσμοθέτηση/επέκταση μέτρων θετικής διάκρισης όπως τη μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τμήμα, την παροχή επιπλέον ενισχυτικού χρόνου διδασκαλίας, τη δωρεάν παροχή προγεύματος σε όλους τους μαθητές, την παρουσία μεταφραστή ή δίγλωσσου εκπαιδευτικού, την εξασφάλιση ασφαλιστικής κάλυψης για όλους τους μαθητές.
ii. Τη θεσμοθέτηση διαδικασιών δια των οποίων το Σχολείο θα μπορεί να έχει αυτονομία (οικονομική, διοικητική και παιδαγωγική) και στήριξη ώστε να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, να σχεδιάζει και υλοποιεί διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει.
iii. Την ανάπτυξη κινήτρων για την προσέλκυση έμπειρων και ειδικά καταρτισμένων εκπαιδευτικών
iv. Τη συνεχή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών (ειδικά σε θέματα που σχετίζονται με την ιδιομορφία του Σχολείου) με έμφαση στη δυνατότητα αυτόνομου σχεδιασμού παρεμβατικών δράσεων.
v. Τη μείωση των ωρών διδασκαλίας των εκπαιδευτικών και χρήση τους για τον σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων και παρεμβάσεων.
vi. Την πρόσληψη δίγλωσσων ή αραβόφωνων εκπαιδευτικών (για τη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας) με παιδαγωγική κατάρτιση και εμπειρία.
vii. Τη συνδιδασκαλία ελληνόφωνου και αραβόφωνου εκπαιδευτικού ή/και τοποθέτηση αραβόφωνου βοηθού εκπαιδευτικού για διευκόλυνση της επικοινωνίας στην τάξη.
viii. Την ενίσχυση της συνεργασίας του Σχολείου με τις ΥΚΕ καθώς και τους κοινωνικούς λειτουργούς που εργάζονται στο ΚΥΦΑΔΠ.
ix. Τη θέσπιση ενός δικτύου για την αποτελεσματική και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ του Νηπιαγωγείου, του Δημοτικού και του Γυμνασίου που κατά κύριο λόγο εξυπηρετούν το ΚΥΦΑΔΠ Κοφίνου.
x. Την ανάπτυξη και θεσμοθέτηση διαδικασιών συνεταιρικότητας με τους τοπικούς φορείς, γονείς και άλλους κυβερνητικούς ή κοινωφελείς οργανισμούς που μπορούν, μέσα από τον κύκλο της δράσης και των εργασιών τους να συνεισφέρουν στην επίτευξη των στόχων του σχολείου.
    5.2 Συστάσεις για τη φιλοξενία των παιδιών αιτητών ασύλου στο ΚΥΦΑΔΠ
    Συνολικά, σε σχέση με τις συνθήκες φιλοξενίας στο ΚΥΦΑΔΠ, τα ακόλουθα μέτρα μπορεί να είναι βοηθητικά για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης:
    i. Βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας του χώρου μέσα από τη διερεύνηση καλών πρακτικών που εφαρμόζονται σε αντίστοιχα πλαίσια σε άλλες χώρες.
    ii. Έμφαση όχι μόνο στην κάλυψη των βασικών αναγκών των ανηλίκων (στέγη, σίτιση, ένδυση, υγεία και εκπαίδευση) αλλά και των ουσιαστικών τους αναγκών που αφορούν στην ψυχική και συναισθηματική ευημερία.
    iii. Αποκατάσταση της «πολιτιστικής ομαλότητας», δηλαδή την εμπέδωση μιας σταθερής καθημερινότητας που θα επιτρέψει στους πρόσφυγες να βιώνουν μια όσο το δυνατόν δημιουργική και ευχάριστη διαμονή, έστω και σε περιπτώσεις παρατεταμένης διαμονής σε Κέντρα Φιλοξενίας.
    iv. Δημιουργία χώρων άθλησης και ψυχαγωγίας, οι οποίοι πρέπει να πληρούν τα σχετικά πρωτόκολλα ασφαλείας. Πέραν τούτων, είναι σημαντικό να υπάρχουν επιλογές για δημιουργική απασχόληση για παιδιά όλων των ηλικιών.
    v. Διοργάνωση ειδικών προγραμμάτων και δραστηριοτήτων ψυχαγωγικού και επιμορφωτικού χαρακτήρα. Τα προγράμματα αυτά δεν πρέπει να γίνονται περιστασιακά, αλλά να ενταχθούν στην εβδομαδιαία ζωή του ΚΥΦΑΔΠ παρέχοντας καθημερινά ευκαιρίες για δημιουργική απασχόληση σε παιδιά όλων των ηλικιών.
    vi. Πρόνοια για την παροχή εξειδικευμένων προγραμμάτων για παιδιά που χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα και στήριξη λόγω τραυματικών εμπειριών.
    vii. Ανάδειξη των ψυχοκοινωνικών δραστηριοτήτων ως δομικό στοιχείο στον προγραμματισμό των δράσεων και καθιέρωση υποχρέωσης του εκάστοτε ανάδοχου της διαχείρισης του ΚΥΦΑΔΠ να καταθέτει τον προγραμματισμό των δραστηριοτήτων, σε τακτά χρονικά διαστήματα. Πρόσληψη ειδικά προσοντούχου ατόμου, ώστε να έχει την ευθύνη για το συντονισμό, την εποπτεία αλλά και την αξιολόγηση των δραστηριοτήτων αυτών.
    viii. Δημιουργία απαραίτητων υποδομών για τη διοργάνωση προγραμμάτων δημιουργικής απασχόλησης (π.χ εργαστήρια ξυλουργικής, τέχνης, γωνίες κηπουρικής) οι οποίες να εξοπλίζονται και να συντηρούνται κατάλληλα και στις οποίες να μπορούν να συμμετέχουν και παιδιά.
    ix. Διοργάνωση δραστηριοτήτων για γονείς για εκμάθηση δεξιοτήτων προστασίας και φροντίδας για βρέφη.
    x. Δημιουργία υποδομών φύλαξης και φροντίδας βρεφών και νηπίων ώστε να δίνεται η δυνατότητα στους γονείς να έχουν μια πιο ενεργή κοινωνική και επαγγελματική ζωή.
    xi. Συμμετοχή των προσφύγων σε διαδικασίες λήψης απόφασης για τη διοίκηση του ΚΥΦΑΔΠ.
    xii. Ελαχιστοποίηση της περιόδου παραμονής στο ΚΥΦΑΠΔ ώστε η επανένταξη των προσφύγων σε ομαλές συνθήκες μιας νέας καθημερινής ζωής, να γίνεται το συντομότερο δυνατό. Πιο ταχύρρυθμη εξέταση των αιτήσεων Διεθνούς Προστασίας και όσο το δυνατόν πιο σύντομη διαδικασία χορήγησης των υλικών συνθήκων υποδοχής, για την εγκατάσταση των προσφύγων στις πόλεις.

    6. Κατακλείδα
    Πέντε χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Συρία, εκατομμύρια παιδιά έχουν γεννηθεί, με τις ζωές τους να καθορίζονται από τη βία, τον φόβο και τον εκτοπισμό. Τα παιδιά, έστω κι αν οι συνθήκες τους υποχρεώνουν σε πρόωρη «ενηλικίωση», εξακολουθούν να παραμένουν παιδιά και, ως τέτοια, εξακολουθούν να έχουν «δικαίωμα στην παιδική ηλικία και νεότητα», το δικαίωμα δηλαδή να βιώνουν την παιδική και τη νεανική ηλικία, ως τις πιο δημιουργικές και ευτυχισμένες περιόδους της ανθρώπινης ζωής. Εφόσον η κυπριακή πολιτεία έχει θέσει το δικαίωμα αυτό ως βασική επιδίωξη για τα παιδιά που φοιτούν στα δημόσια της σχολεία, αυτό οφείλει να επιδιώκει και να διασφαλίζει για όλα τα παιδιά, χωρίς καμία απολύτως διάκριση, συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών που οι ατυχείς συνθήκες έφεραν στη χώρα μας. Η Επίτροπος, αναγνωρίζει και εκτιμά τις προσπάθειες που έχουν μέχρι στιγμής καταβληθεί από όλες τις αρμόδιες Αρχές και Υπηρεσίες, θεωρεί όμως ότι υπάρχουν αρκετά περιθώρια βελτίωσης των κοινωνικών και εκπαιδευτικών παροχών προς την ιδιαίτερη αυτή ομάδα παιδιών.
    Οι εισηγήσεις στις οποίες προβαίνει η Επίτροπος δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο το εν λόγω Δημοτικό, αλλά άπτονται ευρύτερων θεμάτων που αφορούν στην εκπαίδευση παιδιών με μεταναστευτικό υπόβαθρο και στους θεσμούς αντισταθμιστικής αγωγής, όπως τις ΖΕΠ και το ΔΡΑΣΕ. Αντίστοιχα, οι εισηγήσεις για τη φιλοξενία, δεν αφορούν μόνο στο ΚΥΦΑΔΠ στην Κοφίνου αλλά και σε άλλα Κέντρα Φιλοξενίας που, ενδεχομένως, να δημιουργηθούν ή/ και να λειτουργήσουν εάν οι συνθήκες το επιβάλλουν.

    7. Επόμενα Βήματα
    Το θέμα των παιδιών που μετακινούνται, και ειδικότερα των παιδιών που αιτούνται Διεθνούς Προστασίας, είναι ένα πολύ ευρύ θέμα που σίγουρα δεν περιορίζεται στα παιδιά που φιλοξενούνται στο ΚΥΦΑΔΠ ούτε και στα παιδιά που φοιτούν στο Δημοτικό Σχολείο Κοφίνου. Σε σχέση με την εκπαίδευση, η Επίτροπος έχει ξεκινήσει να παρακολουθεί τις συνθήκες στο Νηπιαγωγείο Κοφίνου και στο Γυμνάσιο Λευκάρων, όπου, επίσης, φοιτούν παιδιά από το ΚΥΦΑΔΠ. Δεδομένου του ότι έχουν ξεκινήσει να εφαρμόζονται κατά την φετινή σχολική χρονιά (2016-17) κάποια μέτρα από το ΥΠΠ, θα συνεχίσει να παρακολουθεί την κατάσταση για να παρέμβει, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο, εν ευθέτω χρόνω. Αντίστοιχα, θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις συνθήκες διαμονής τόσο των παιδιών αιτητών ασύλου που διαμένουν στο ΚΥΦΑΔΠ όσο και σε άλλα πλαίσια και θα παρέμβει, όπου κρίνεται αναγκαίο.



    Κατεβάστε το αρχείο Word ΓΕΠ 05.030.05 - ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΑΙΤΗΤΕΣ ΑΣΥΛΟΥ 13 1 2017 final.doc

    Πίσω στην προηγούμενη σελίδα

    Back To Top