English
Λογότυπο Επιτροπής Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

 

Αρχική Σελίδα | Συνήθεις Ερωτήσεις | Χάρτης Πλοήγησης | Συνδέσεις | Επικοινωνία

Αναζήτηση:

Αναζήτηση

Ειδική Αναζήτηση    

Μηνύματα/Ομιλίες της Επιτρόπου English
Πίσω
ΕκτύπωσηΕκτύπωση


Ομιλία Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδας Κουρσουμπά, στην επετειακή εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, 20 Νοεμβρίου 2017

16/11/2017





Εξοχότατε Κύριε Πρόεδρε της Κυπριακής Δημοκρατίας
Κυρία Πρόεδρε της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης
Κύριε Γενικέ Εισαγγελέα της Δημοκρατίας
Κυρίες και Κύριοι Εκπρόσωποι Κοινοβουλευτικών Κομμάτων
Κύριοι Υπουργοί
Εκλεκτοί προσκεκλημένοι
Αγαπημένα μου παιδιά

Στις 20 Νοεμβρίου κάθε χρόνο, η παγκόσμια κοινότητα ανανεώνει τη δέσμευση που ανέλαβε αυτή τη μέρα το 1989, να αναγνωρίζει, να προασπίζεται και να προωθεί τα δικαιώματα του παιδιού. Δέσμευση, η οποία εμπράκτως αναλήφθηκε μέσω της απόφασης της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών να υιοθετήσει τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η Σύμβαση, η πλέον περιεκτική, μέχρι σήμερα, Διεθνής Πράξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σε ότι αφορά το εύρος των δικαιωμάτων που καλύπτει, κατοχυρώνει το παιδί, με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο, ως υποκείμενο δικαιωμάτων. Αναγνωρίζοντας την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως εγγενή ιδιότητα κάθε ανθρώπου, η Σύμβαση, αναγνωρίζει και κατοχυρώνει στο παιδί το πλήρες φάσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όχι με τρόπο γενικό και αόριστο, αλλά με τρόπο συγκεκριμένο και απόλυτα προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν την παιδική ηλικία. Η Σύμβαση δεν παραγνωρίζει το ευάλωτο του παιδιού – από άποψη βιολογική, συναισθηματική και κοινωνική –, ούτε και την αναπτυξιακή διάσταση της πνευματικής του ωριμότητας. Όπως δεν παραγνωρίζει το ρόλο της οικογένειας και τη σημαντικότητα που έχει η σχέση του παιδιού με τους γονείς , ιδιαίτερα σε ότι αφορά στη ψυχοσυναισθηματική του ανάπτυξη και υγεία. Την ίδια στιγμή, επιμένει στο δυναμικό της αυτονομίας του παιδιού και την ευθύνη, όλων όσοι αναλαμβάνουν ή έχουν ρόλο στο μεγάλωμά του, να τη σέβονται και να συμβάλλουν στην προώθησή της.

Δεδομένης της ιδιομορφίας της παιδικότητας και της αξίας που της αναγνωρίζεται, η Σύμβαση δεσμεύει τα συμβαλλόμενα Κράτη, να ενεργούν ώστε, οι υλικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες μέσα στις οποίες ζει ένα παιδί, να του παρέχουν ασφάλεια και προστασία, να το κρατούν μακριά από κάθε μορφής βία και κακοποίηση και, ταυτόχρονα, να του δίνουν τη δυνατότητα, να αναπτύσσεται και να οικοδομήσει προοδευτικά, την πλήρη αυτονομία του, ως ολοκληρωμένη και κριτικά σκεπτόμενη προσωπικότητα

Η Σύμβαση, αναγνωρίζει την παιδικότητα ως ξεχωριστή, ιδιαίτερα σημαντική, σύνθετη και πολυεπίπεδη περίοδο στη ζωή κάθε ανθρώπου. Ταυτόχρονα, αντλώντας από ένα διεπιστημονικό πεδίο μελέτης, προσεγγίζει κάθε παιδί ως μοναδική και ανεπανάληπτη ανθρώπινη ύπαρξη, διακριτή από τους γονείς και τους σημαντικούς άλλους ενήλικες στη ζωή του. Έκφραση της μοναδικότητας και του ανεπανάληπτου της ύπαρξης κάθε παιδιού, συνιστά το δικαίωμά του στην ταυτότητα. Το δικαίωμά του, να τοποθετεί τον εαυτό του στον κόσμο, μέσα από την απάντηση στο ερώτημα «ποιος/ποια είμαι». Σε θεσμικό επίπεδο, αφετηριακό σημείο πρόσβασης του παιδιού στο δικαίωμα ταυτότητας, συνιστά η εγγραφή του στο αρχείο πληθυσμού. Μέσω της ληξιαρχικής πράξης το παιδί αποκτά, είτε άμεσα είτε μέσω των γονιών του, πρόσβαση σε άλλα δικαιώματα, τα οποία του διασφαλίζει το Κράτος. Ωστόσο, το δικαίωμα σε ταυτότητα, δεν εξαντλείται και δεν περιορίζεται στο θεσμικό επίπεδο.

Η ταυτότητα, είναι μια δυναμική και πολυδιάστατη κοινωνιοψυχολογική κατασκευή, η οποία αρχίζει να οικοδομείται μέσα από το βλέμμα, τις προσδοκίες και τις κοινωνικές αντιλήψεις των γονιών και των σημαντικών άλλων. Το παιδί, μέσω των οικογενειακών δεσμών, κουβαλά, από τη στιγμή της γέννησής του, διάφορες κοινωνικές υπαγωγές – εθνικές, εθνοτικές, πολιτισμικές, θρησκευτικές, για να αναφέρω μόνο μερικές - οι οποίες, συνεισφέρουν στη συγκρότηση σημαντικών πτυχών της ταυτότητάς του. Μέσα από τη διαδικασία της κοινωνικοποίησης, το παιδί εσωτερικεύει και, ταυτόχρονα, επεξεργάζεται, νοηματοδοτεί και αξιολογεί τη σημασία των όποιων υπαγωγών του έχουν «κληροδοτηθεί». Ταυτόχρονα, διαμορφώνει νέες υπαγωγές, προσθέτει νέες διαστάσεις στην ταυτότητά του και διαφοροποιεί άλλες, ενισχύοντας συνέχεια τον πλουραλιστικό της χαρακτήρα. Από την άλλη, ο πολυμορφικός και πλουραλιστικός χαρακτήρας της ταυτότητας, ενισχύει τη μοναδικότητα κάθε παιδιού, όπως, φυσικά, και κάθε ενήλικα.

Το δικαίωμα στην ταυτότητα κατοχυρώνεται ρητά στα άρθρα 8 και 29 της Σύμβασης. Ταυτόχρονα, αναπτύσσεται και στηρίζεται μέσα από αριθμό άλλων προνοιών της, με προεξέχουσες δύο από τις τέσσερις βασικές Αρχές της: την Αρχή της Μη Διάκρισης και την Αρχή της Συμμετοχής.

Στη βάση της Αρχής της Μη Διάκρισης, η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να σέβεται και να προασπίζεται τα δικαιώματα κάθε παιδιού, χωρίς καμιά διάκριση. Ευθύνη της πολιτείας είναι, όχι μόνο να διασφαλίζει την πρόσβαση κάθε παιδιού στα δικαιώματά του, αλλά και να εντοπίζει, να ενδυναμώνει και να ενισχύει παιδιά τα οποία, λόγω της κατάστασης που βρίσκονται ή της ταυτότητας που κουβαλούν, βρίσκονται ή κινδυνεύουν να βρεθούν στο περιθώριο της κοινωνίας: Παιδιά με μειονοτικό βιογραφικό ή παιδιά που η έκφραση της ταυτότητάς τους κινείται έξω από τα πλαίσια που καθορίζουν οι παραδοσιακές και παγιωμένες κοινωνικές νόρμες κάθε κοινωνικής ή/και πολιτισμικής διευθέτησης. Ευθύνη και υποχρέωση της πολιτείας είναι, να καλλιεργήσει και να διαχύσει εκείνες τις συνθήκες και να ενισχύσει το θεσμικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πρότυπο, όπου η ταυτότητα δεν περιορίζεται από την ομοιογένεια, αλλά προσεγγίζεται μέσα από τον πλουραλισμό, και όπου η διαφορετικότητα δεν προσλαμβάνεται ως απόκλιση, αλλά ως εμπλουτισμός.

Η Σύμβαση, στη βάση της Αρχής της Συμμετοχής, κατοχυρώνει στο παιδί το δικαίωμα, να διαμορφώνει προοδευτικά τις δικές του απόψεις και πεποιθήσεις, να συγκροτεί τη δική του κοσμοθεωρία και να επιλέγει τις δικές του υπαγωγές. Πολύ περισσότερο δε, να επιλέγει και ελεύθερα να διαμορφώνει και να εκφράζει το πώς αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Ευθύνη και υποχρέωση των γονιών και της πολιτείας, κυρίως μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, είναι να υποστηρίξουν το παιδί, στην πορεία συγκρότησης της ταυτότητάς του. Οφείλουν να του δώσουν την ευκαιρία και τη δυνατότητα, να αποκτήσει γνώσεις και δεξιότητες, που θα του επιτρέψουν να προσεγγίσει και να κατανοήσει, με τρόπο ενεργητικό και κριτικό, τον ίδιο του τον εαυτό, τον κόσμο και τη θέση του σε αυτόν.

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε
Κυρίες και κύριοι,

Ως Επίτροπος επικοινωνώ συστηματικά με παιδιά, ακούω και συζητώ την άποψή τους. Σε τακτικά δε χρονικά διαστήματα, συναντιέμαι με την Ομάδα Εφήβων Συμβούλων της Επιτρόπου (ΟΕΣ), με την οποία διαβουλεύομαι για θέματα που ενδιαφέρουν και αφορούν τα ίδια τα παιδιά.

Συζητώντας με τα παιδιά της ΟΕΣ τα θέματα ταυτότητας, διαπίστωσα ότι τους απασχολούν πολύ και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και διάθεση να τα συζητήσουν. Τα παιδιά, έχουν προσωπικές εμπειρίες και απόψεις, που, σε αρκετές περιπτώσεις, δημιουργούν προβληματισμό όσον αφορά την κοινωνία μας ευρύτερα.

Η πολλαπλότητά και οι διαφορετικές εκφράσεις των ταυτοτήτων δεν περνά απαρατήρητη από τα παιδιά. Τα ίδια, όπως και οι ενήλικες εξάλλου, ξεδιπλώνουν και έρχονται σε επαφή με ένα φάσμα ταυτοτήτων στις καθημερινές τους κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Καθώς κινούνται από το ένα πλαίσιο στο άλλο, ενεργοποιούν διαφορετικές όψεις της ταυτότητάς τους και διαφορετικές γωνίες θέασης του εαυτού τους και του κόσμου.

Τα παιδιά, εμφανίζονται ιδιαίτερα εξοικειωμένα με ταυτότητες, που διασυνδέονται με την υπαγωγή σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες, όπως είναι το έθνος, η θρησκεία και το φύλο. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι, και οι ταυτότητες αυτές, παρά τον επιτακτικό τους χαρακτήρα, οικοδομούνται και μεταβάλλονται στην πορεία του χρόνου. Μπορούν να διακρίνουν κυρίαρχες και περιθωριακές εκφράσεις των ίδιων ταυτοτήτων. Εντοπίζουν την κοινωνική απομόνωση και το ρατσισμό, με τον οποίο, πολλές φορές, βρίσκονται αντιμέτωπα παιδιά από μειονοτικές και ευάλωτες κοινωνικά ομάδες: παιδιά μετανάστες, παιδιά με διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις και πιστεύω, παιδιά με αναπηρίες, παιδιά με μη τυπικές εκφράσεις της ταυτότητας φύλου, παιδιά με ιδιαίτερο σεξουαλικό προσανατολισμό.

Τα παιδιά είναι σε θέση να εντοπίζουν στερεότυπα και προκαταλήψεις που συνδέονται με διαφορετικές ταυτότητες. Μπορούν να δουν ότι, αυτά τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, πολλές φορές, οδηγούν στην απόρριψη του άλλου, σε εκφοβισμό, ακόμη, και σε βία. Απορρίπτοντας μονολιθικές αναγνώσεις της ταυτότητας, υποδέχονται με ενθουσιασμό τη διαφοροποίηση των εκφάνσεων που τη χαρακτηρίζουν. Τα παιδιά προτείνουν έμπρακτο σεβασμό και αποδοχή του διαφορετικού. Ζητούν, επίσης, ειδική στήριξη στα παιδιά με μεταναστευτικό βιογραφικό και τα παιδιά με αναπηρίες∙ ζητούν σχολεία, έτοιμα να προσαρμοστούν στις ιδιαιτερότητες αυτών των παιδιών, με τις απαραίτητες, προς τούτο, υποδομές και στελέχωση.

Τα παιδιά σημειώνουν ότι, στην εφηβεία, η ταυτότητα φύλου και οι κοινωνικές αντιλήψεις που τη συνοδεύουν, τα απασχολεί ιδιαίτερα. Δηλώνουν ότι, βρίσκονται συχνά αντιμέτωπα με παρωχημένα δίπολα, τύπου: άντρας δυνατός/γυναίκα ευαίσθητη. Ενώ, κουβαλούν πολλά ερωτήματα, που αφορούν τις έμφυλες σχέσεις και την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Τα παιδιά αισθάνονται άνετα με την έννοια της πλουραλιστικής ταυτότητας, και υπογραμμίζουν την ανάγκη να δημιουργηθούν προϋποθέσεις και συνθήκες, ώστε αυτή να γίνει αποδεχτή από την ευρύτερη κοινωνία. Προτείνουν προγράμματα εκπαίδευσης, ευαισθητοποίησης και κατάρτισης ενηλίκων, ιδιαίτερα, για γονείς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογράφους. Θεωρούν ότι, μέσα από περιεκτικά και επιστημονικά τεκμηριωμένα προγράμματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, πολιτικής αγωγής, γεωγραφίας και ιστορίας, το σχολείο έχει ρόλο να διαδραματίσει στην καλύτερη κατανόηση θεμάτων, που αφορούν στην ταυτότητα και να καλλιεργήσει κριτική σκέψη, στάσεις, και συμπεριφορές ανοιχτές στη διαφορετικότητα και τον πλουραλισμό.

Από τις απόψεις των παιδιών άντλησα, προκειμένου να διαμορφώσω τη Θέση μου για τη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση, την οποία δημοσιοποίησα τον περασμένο Ιούλιο. Σε αυτή υπογραμμίζω την ανάγκη εφαρμογής περιεκτικών, επιστημονικά τεκμηριωμένων και παιδαγωγικά προσανατολισμένων προγραμμάτων σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, τα οποία να ξεκινούν από την προδημοτική ηλικία και να προσφέρονται από επαρκώς καταρτισμένους στο θέμα, εκπαιδευτικούς. Ανάμεσα στους στόχους της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, αναφέρω την ενδυνάμωση των παιδιών, προκειμένου να σέβονται το σώμα και τον εαυτό τους, να οικοδομούν ολοκληρωμένη αντίληψη για τα θέματα ταυτότητας και κοινωνικού φύλου και να αναπτύσσουν υγιείς σχέσεις με τους άλλους.

Αντιπροσωπεία των παιδιών της ΟΕΣ συζήτησε τις θέσεις και απόψεις της ομάδας με αντιπροσωπείες αντίστοιχων ομάδων εφήβων συμβούλων άλλων Ευρωπαίων Επιτρόπων, συμβάλλοντας έτσι στην ετοιμασία κειμένου κοινών προτάσεων. Το κείμενο αυτό παρουσιάστηκε στα πλαίσια του φετινού συνεδρίου του Δικτύου των Ευρωπαίων Επιτρόπων για το Παιδί, που πραγματοποιήθηκε, στο Ελσίνκι της Φιλανδίας, τον περασμένο Σεπτέμβριο, με θέμα «Περιεκτική Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση και οι Σχέσεις των Νέων: εφαρμόζοντας το δικαίωμα των παιδιών στην πληροφόρηση».

Το Δίκτυο, λαμβάνοντας υπόψη τις προτάσεις και εισηγήσεις των παιδιών, δημοσιοποίησε, επίσημη Δήλωση αναφορικά με την Περιεκτική Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση και τις Σχέσεις των Νέων. Σε αυτή επισημαίνεται η σημασία και η αναγκαιότητα όπως η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης των παιδιών. Γίνονται συστάσεις προς τα κράτη, με στόχο τη διασφάλιση του δικαιώματος των παιδιών στην επαρκή και κατάλληλη ενημέρωση για λήψη υπεύθυνων και ενημερωμένων αποφάσεων, όσον αφορά στη σεξουαλικότητά τους, σε σωματικό, συναισθηματικό, ατομικό, διαπροσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε,
Φίλες και φίλοι,

Τα παιδιά αναφέρουν, ως μια από τις πλέον σημαντικές πτυχές της ταυτότητάς τους, την παιδικότητά τους. Υπογραμμίζουν ότι, αν και όλα παιδιά, το κάθε ένα είναι ξεχωριστό και ιδιαίτερο. Ζητούν από την πολιτεία και την κοινωνία των ενηλίκων, να αντιμετωπίσει τα παιδιά στη βάση αυτής της παραδοχής. Προς αυτή την κατεύθυνση, προτείνουν πολιτικές, προγράμματα και δράσεις φιλικές προς τα παιδιά, οι οποίες να τα υποστηρίζουν ως κοινωνική ομάδα, όμως, ταυτόχρονα, να σέβονται και να υπηρετούν τις πολλαπλές διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό της. Παράλληλα, να υποστηρίζουν και τη μοναδικότητα κάθε παιδιού. Πάνω από όλα, τα παιδιά, προσβλέπουν και διεκδικούν, μια κοινωνία, η οποία να σέβεται και να προωθεί τα δικαιώματά τους.

Κυρίες και κύριοι,

Η υιοθέτηση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, δεν ήταν το αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας απόφασης της Γενικής Συνέλευσης. Ήταν ο καρπός πολύχρονων προσπαθειών ενός ολόκληρου Κινήματος, με οικουμενικό χαρακτήρα. Στην πορεία του εικοστού αιώνα, τα παιδιά απέκτησαν υπόσταση ως διακριτή κοινωνική ομάδα. Από πολύτιμο αγαθό, υπό την προστασία των γονιών και του κράτους, αναγνωρίστηκαν ως υποκείμενα δικαιωμάτων, στα οποία αναλογεί θέση και ρόλος στην οικογένεια, τη γειτονιά, το σχολείο, την κοινότητα και σε κάθε άλλη κοινωνική ομάδα της οποίας είναι μέλη. Ωστόσο, η νομική κατοχύρωση των δικαιωμάτων του παιδιού, συνιστά μεν ένα σημαντικό σταθμό, αλλά όχι το τέρμα της προσπάθειας. Η έμπρακτη απόλαυση των δικαιωμάτων του παιδιού, παραμένει μια συνεχής και ανοικτή πρόκληση. Σε ότι αφορά στο δικαίωμα του παιδιού στην ταυτότητα, αυτό συνεπάγεται δέσμευσή μας, να ενδυναμώσουμε τα παιδιά, ώστε να διαμορφώσουν και να απολαύσουν διαφορετικές πτυχές της ταυτότητάς τους, απαλλαγμένα από το φορτίο των στερεότυπων και παγιωμένων αντιλήψεων, που διασυνδέονται με τις κυρίαρχες επιτακτικές ταυτότητες.



Ομιλία ΕΠΔΠ Επετειακή 2017.docx (Μέγεθος Αρχείου: 150 KB)


Αποστολή της σελίδας Αρχή
Οικογένεια

Δικαιώματα


© 2008 - 2018 Κυπριακή Δημοκρατία, Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Αρχική Σελίδα | Κυβερνητική Πύλη Διαδικτύου | Αποποίηση | Υπεύθυνος Σελίδας