Είναι με ιδιαίτερη χαρά που ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση της ΚΙΣΑ να βρίσκομαι σήμερα εδώ, για να μιλήσω για το δικαίωμα του παιδιού στο παιχνίδι και το ρόλο του στη διαδικασία ένταξης και ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία.
Προτού προχωρήσω, θα ήθελα να συγχαρώ την ΚΙΣΑ για τη σταθερή και διαχρονική της δράση στο χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, ειδικότερα, των δικαιωμάτων των ατόμων με μεταναστευτική ή/και προσφυγική βιογραφία στον τόπο μας. Στη δράση της αυτή, η ΚΙΣΑ, καθοδηγείται από τη βασική αρχή, ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, είναι κοινή συνισταμένη όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλή, την εθνικότητα, την καταγωγή ή την ηλικία. Αρχή η οποία, συνιστά το θεμέλιο του οικοδομήματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γενικά, και, φυσικά, των δικαιωμάτων του παιδιού.

Αγαπημένα μου παιδιά,
Φίλες και φίλοι,

Σε μια ιστορική στιγμή για την ανθρωπότητα και το δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στις 20 Νοεμβρίου 1989, η διεθνής κοινότητα, κατοχύρωσε νομικά τα δικαιώματα του παιδιού. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αναγνωρίζει το παιδί, ως υποκείμενο δικαιωμάτων έτσι καθιστά, πλέον, την προσπάθεια για τη δημιουργία μιας κοινωνίας που να αγκαλιάζει τα δικαιώματα του παιδιού, κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή επιλογή, μια υποχρέωση. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργεί όλες εκείνες τις προϋποθέσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες, για να μετατρέψουμε τον κόσμο σε ένα κήπο για τα παιδιά.

Η διασφάλιση, σε κάθε παιδί, των συνθηκών που θα του επιτρέψουν να αναπτυχθεί πολύπλευρα, ως ολοκληρωμένη και αυτόνομη προσωπικότητα, μακριά από κάθε μορφής βία ή/και εκμετάλλευση, δεν επαφίεται πια στα αγαθοεργά μας συναισθήματα. Ούτε και συνιστά πράξη φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο δε, δεν εξαρτάται, απλά και μόνο, από την αγάπη και το ενδιαφέρον των ενηλίκων για τα παιδιά. Τα δικαιώματα του παιδιού είναι, πρωτίστως και πάνω από όλα, ανθρώπινα δικαιώματα. Ως εκ τούτου, ο σεβασμός και η εφαρμογή τους είναι νομική υποχρέωση, που δεσμεύει κάθε άτομο ξεχωριστά, την κοινωνία στο σύνολό της και, φυσικά, την ίδια την πολιτεία.

Η Σύμβαση θεσμοθετεί τις ευρύτερα αποδεκτές ανάγκες του παιδιού σε προστασία και φροντίδα, ως αναφαίρετα δικαιώματά του, τα οποία οι γονείς αναλαμβάνουν να διασφαλίζουν και το κράτος να εγγυηθεί. Δεσμεύει το Κράτος, από τη μια, να στηρίζει και να ενισχύει την οικογένεια και, από την άλλη, να διασφαλίζει ότι, το παιδί θα έχει πρόσβαση σε αριθμό κοινωνικών παροχών, όπως είναι η εκπαίδευση, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η ψυχαγωγία, κλπ. Επιπρόσθετα, η Σύμβαση, αναγνωρίζει το παιδί ως ενεργό μέλος της κοινωνίας, κατοχυρώνοντάς του το δικαίωμα να διαμορφώνει και να εκφράζει ελεύθερα άποψη, σε κάθε θέμα που το αφορά. Δεσμεύει, παράλληλα, όλους όσοι εμπλέκονται στις διαδικασίες λήψης σχετικών με το παιδί αποφάσεων, να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις απόψεις του παιδιού, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του.

Τα δικαιώματα του παιδιού, όπως κατοχυρώνονται στη Σύμβαση, συγκροτούν ένα ενιαίο σύνολο, ισότιμων μερών με ισχυρή αλληλεξάρτηση, το οποίο χαρακτηρίζεται από μια, εν γένει, εσωτερική ένταση. Είναι το αποτέλεσμα της αναζήτησης δυναμικής ισορροπίας ανάμεσα, από τη μια, στα δικαιώματα που ενισχύουν την προστασία και την ασφάλεια του παιδιού, και, από την άλλη, εκείνα που προωθούν την ενδυνάμωση και τη λειτουργία του, ως αυτόνομης προσωπικότητας, μέσα από τη συμμετοχή του. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε κάθε φορά ένα δικαίωμα και, πολύ περισσότερο, ο τρόπος με τον οποίο το πραγματώνουμε, είναι, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, αποκαλυπτικός της έντασης αυτής. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τούτου, αφορά το δικαίωμα του παιδιού στο παιχνίδι.

Ένα δικαίωμα, το οποίο κατοχυρώνεται με το άρθρο 31 της Σύμβασης. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στο Γενικό της Σχόλιο Υπ’ Αρ. 17, υπογραμμίζει την ουσιαστική σημασία που έχει το παιχνίδι - και η αναψυχή- στην υγεία των παιδιών και την ευημερία τους, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: “προωθούν την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, τη φαντασία, την αυτοπεποίθηση, την αυτο-αποτελεσματικότητα, όπως και τις φυσιολογικές, τις κοινωνικές, τις γνωστικές και τις συναισθηματικές δυνάμεις και δεξιότητές ………… το παιχνίδι και η αναψυχή, συνεισφέρουν σε όλες τις πτυχές της μάθησης, είναι μορφές συμμετοχής στην καθημερινή ζωή και είναι ζωτικής αξίας για το παιδί, απλά και μόνο, για την ευχαρίστηση και την απόλαυση που του προσφέρουν”.

“Το παιχνίδι σχετίζεται με τη δημιουργία ενός κόσμου, μέσα στον οποίο, για μια στιγμή, τα παιδιά έχουν τον έλεγχο”, είναι, πάνω από όλα, “μια συμπεριφορά η οποία εξελίσσεται για χάρη της ίδιας της συμπεριφοράς, για την απόλαυση και τη χαρά που αυτή μπορεί να προσφέρει” (Lester & Russell, 2010, σελ. x). Παράλληλα, και πέραν των πιο πάνω, το παιχνίδι λειτουργεί ως μέσο για την προώθηση και την ενίσχυση άλλων δικαιωμάτων που καλύπτει όλο το φάσμα του τρίπτυχου της Σύμβασης, Συμμετοχή - Προστασία - Παροχές, όπως συχνά κατηγοριοποιούνται τα δικαιώματα του παιδιού, (των τριών Ps όπως είναι γνωστά λόγω των αγγλικών όρων Participation – Protection – Provisions).

Καταρχήν, το παιχνίδι, αντιπροσωπεύει, μια ξεχωριστή μορφή συμμετοχής συνυφασμένη και τοποθετημένη, κατά τρόπο φυσικό, στην καθημερινότητά των παιδιών. Μέσα από το παιχνίδι, το παιδί δεν βρίσκει μόνο διέξοδο έκφρασης, επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης. Αναπτύσσει, ταυτόχρονα, δεξιότητες προσαρμογής, σε διαφορετικές καταστάσεις και περιβάλλοντα, καθώς και αντιστάσεις, που μπορούν να έχουν σημαντική συμβολή στην ενίσχυση της προσωπικής του προστασίας. Δεν συμβάλλει απλά στο να γίνει το παιδί ένας καλύτερος ενήλικας στο μέλλον, αλλά «επιτρέπει στο παιδί να είναι ένα καλύτερο παιδί, στο μοναδικό και σύνθετο περιβάλλον του, και, ως εκ τούτου, ενισχύει τις πιθανότητες επιβίωσής του ως παιδί» (Prout 2005). Η διασφάλιση, τέλος, του δικαιώματος του παιδιού στο παιχνίδι, προϋποθέτει, τη διασφάλιση βασικών και ουσιωδών δικαιωμάτων πρόνοιας, του παιδιού και της οικογένειάς του. Το παιδί που στερείται των ουσιωδών για να ζήσει, το παιδί που βρίσκεται στο επίκεντρο συγκρούσεων ή έχει πάρει το ταξίδι της φυγής γιατί κινδυνεύει η ζωή του, δεν μπορεί να απολαύσει το παιχνίδι. Όπως δεν μπορεί να το απολαύσει, ένα παιδί που διαβιεί σε ένα μολυσμένο περιβάλλον ή που δεν έχει βασική ιατροφαρμακευτική υποστήριξη.

Φίλες και φίλοι,

Τα παιδιά με μεταναστευτική ή/ και προσφυγική βιογραφία, είναι πρώτα και πάνω από όλα παιδιά. Παιδιά τα οποία έχουν δικαίωμα να απολαύσουν κάθε πτυχή της παιδικότητάς τους. Για τη συγκεκριμένη ομάδα παιδιών το δικαίωμα στο παιχνίδι αποκτά πρόσθετη δυναμική και λειτουργία.

Μέσα από το παιχνίδι – και την απουσία στενών περιοριστικών πλαισίων που καθορίζονται από τη γλώσσα – τα παιδιά με μεταναστευτική ή προσφυγική βιογραφία έχουν τη δυνατότητα να κτίσουν σχέσεις και φιλίες με παιδιά από τις φιλοξενούσες / τοπικές κοινότητες, να διαμορφώσουν σχέσεις και να κάνουν τα πρώτα βήματα για την οργανική ένταξή τους.
Μέσα από το παιχνίδι, ειδικότερα η συγκεκριμένη ομάδα παιδιών έχουν τη δυνατότητα να οικοδομήσουν θετικές ψυχοσυναισθηματικές και κοινωνικές δεξιότητες, να εξοικειωθούν με το νέο τους περιβάλλον και να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης με την ευρύτερη κοινότητα. Για τούτο, ακριβώς, το λόγο, είναι σημαντικό, ο πολιτικός σχεδιασμός για την υποδοχή και την υποστήριξη παιδιών με μεταναστευτική ή προσφυγική βιογραφία, να περιλαμβάνει προγράμματα και δράσεις με κεντρικό εργαλείο υλοποίησης το παιχνίδι. Τέτοια προγράμματα/ δράσεις δεν πρέπει φυσικά να λείπουν από κανένα σχολείο, που υποδέχεται παιδιά από τις συγκεκριμένες ομάδες παιδιών, ενώ θα πρέπει να αναπτύσσονται, επίσης, στο πλαίσιο της τοπικής κοινωνίας.

Τα αθλητικά σωματεία, τα κοινοτικά κέντρα και τα κέντρα για νέους, έχουν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν, τόσο σε σχέση με την εκπαίδευση των μελών των τοπικών κοινοτήτων, στην υποδοχή και την παροχή στήριξης των μεταναστών και προσφύγων, αλλά και στη διαδικασία οικοδόμησης κοινωνικής συνοχής, με την αποδοχή, τη συμπερίληψη και την ενεργό συμμετοχή των μεταναστών στις κοινωνίες υποδοχής. Μέσα από το παιχνίδι, είναι δυνατόν να αποδομηθεί η αφήγηση που καθηλώνει τον «άλλο» μόνιμα στην κατηγορία του «ξένου», καλλιεργώντας έτσι μια δημόσια αφήγηση που θέλει τον «άλλο», ένα από εμάς. Ο αθλητισμός – μια από τις εκφράσεις του οργανωμένου παιχνιδιού – έχει πολλά παραδείγματα να μας προσφέρει σε σχέση με αυτό. Στην Κύπρο, ίσως, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο πρωταθλητής μας – ναι, ο δικός μας πρωταθλητής – Μίλαν Τραΐκοβιτς, ενώ, δε νομίζω να υπάρχει ελληνοκύπριος, ο οποίος έχει έστω μια ελάχιστη επαφή με τα αθλητικά δρώμενα, που να μη γνωρίζει τον Έλληνα Πρωταθλητή του NBA Γιάννη Αντεντοκούμπο! Ένα αθλητή, που έγινε σύμβολο, τόσο για την Ελλάδα όσο και την Κύπρο, της θετικής συνεισφοράς των μεταναστών/ προσφύγων στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές, ευρωπαϊκές κοινωνίες υποδοχής.

Αγαπημένα μου παιδιά
Φίλες και φίλοι

Το παιχνίδι, ως απόλυτη έκφραση της δημιουργικότητας και της φαντασίας των παιδιών, αυθόρμητο και ακαθοδήγητο, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την παιδική ηλικία και την έννοια της παιδικότητας. Δηλαδή, τη δυνατότητα που δίνουμε στα παιδιά να είναι παιδιά. Η κοινωνική θεσμοθέτηση της παιδικότητας, την οποία νομικά κατοχύρωσε η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, παραμένει, δυστυχώς, μέχρι και σήμερα, μια συνεχής πρόκληση, σε πολλές χώρες του κόσμου. Σε πολλές χώρες, περιλαμβανομένης της δικής μας, παρά τη νομική αλλά και κοινωνική της θεσμοθέτηση, η παιδικότητα, υποσκάπτεται, από την κοινωνία των ενηλίκων. Θέτοντας ως προτεραιότητα, την προετοιμασία των παιδιών μας για τον κόσμο των μεγάλων, περιορίζουμε τη δυνατότητά τους να είναι και να συμπεριφέρονται ως παιδιά. Ως καλοί και προνοητικοί γονείς, γεμίζουμε το χρόνο τους με δραστηριότητες και ασχολίες, κατά την άποψη μας, επωφελείς για την υγιή τους ανάπτυξη, την πολυ-επίπεδη τους καλλιέργεια και τη μελλοντική τους πορεία στη ζωή. Και τότε, πού χρόνος για παιχνίδι;

Κι όμως,
Φίλες και φίλοι,

Το δικαίωμα του παιδιού στο παιχνίδι, δεν παίζεται! Πέραν της τυπικής νομικής υποχρέωσης, το ευρύτερο συμφέρον του παιδιού, προϋποθέτει και απαιτεί, το παιδί να έχει την ευκαιρία και τη δυνατότητά να ζήσει ως παιδί. Προϋποθέτει και απαιτεί, να του διαθέτουμε το χρόνο, τις κατάλληλες συνθήκες και πλαίσιο, για να μπορεί να απολαμβάνει το δικαίωμά του στο παιχνίδι. Αφήστε λοιπόν τα παιδιά σας να είναι παιδιά.
Δώστε τους την ευκαιρία να παίξουν ή, ακόμη καλύτερα, παίξτε και σεις μαζί τους.



Κατεβάστε το αρχείο Word ΟΜΙΛΙΑ - ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΚΙΣΑ - 28.08.2019.docx



Πίσω στην προηγούμενη σελίδα