Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Σημειώσεις Διάλεξης:

Α. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού
H Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989 και είναι ο πρώτος παγκόσμιος νομικά δεσμευτικός κώδικας για τα δικαιώματα που όλα τα παιδιά πρέπει να απολαμβάνουν.

Η Κύπρος επικύρωσε την Σύμβαση το 1991 (μετά τη ψήφιση του Νόμου 243/1990) και επομένως, δεσμεύεται για την εφαρμογή της με αυξημένη ισχύ έναντι οποιουδήποτε εθνικού νόμου και για τη λήψη όλων των μέτρων που απαιτούνται για έμπρακτη υλοποίηση των προνοιών της.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο αντίληψης της κοινωνίας για τα παιδιά, η οποία θεωρούσε το παιδί ως ιδιοκτησία των γονιών του και ως παθητικού αποδέκτη ωφελημάτων. Η Σύμβαση προσεγγίζει το παιδί ως ξεχωριστή ανθρώπινη ύπαρξη με τα δικά του δικαιώματα που αρμόζουν στην ηλικία και το στάδιο ανάπτυξής του.

Οι κυβερνήσεις των συμβαλλόμενων κρατών δεσμεύονται να τηρούν όλες τις αρχές της Σύμβασης και γι΄αυτό έχουν υποχρέωση να επιφέρουν αλλαγές στους Νόμους, τις πολιτικές και τις πρακτικές τους έτσι ώστε να είναι εναρμονισμένες με τις αρχές της Σύμβασης. Οι κυβερνήσεις έχουν υποχρέωση να απέχουν από οποιαδήποτε πρακτική ή ενέργεια η οποία εμποδίζει τα παιδιά να απολαμβάνουν στο σύνολο τα δικαιώματα τους.

Η Σύμβαση καλύπτει όλο το φάσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του παιδιού και οι πρόνοιές της καλύπτουν τρεις μεγάλες κατηγορίες:
Τα Δικαιώματα Προστασίας, μεταξύ άλλων, διασφαλίζουν την προστασία του παιδιού από οποιασδήποτε μορφής διάκριση, εκμετάλλευση ή κακοποίηση (σωματική ή άλλη) αδικία, ακόμη, και από τη χρήση ουσιών ή από τις όποιες επιπτώσεις πολεμικών συρράξεων.

Τα Δικαιώματα Πρόνοιας και Παροχών καλύπτουν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα του παιδιού στην υγεία και την πρόσβασή του σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, το δικαίωμά του στην εκπαίδευση, στην ψυχαγωγία, στον πολιτισμό, σε ελεύθερο χρόνο, σε ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο,κτλ.

Τα Δικαιώματα Συμμετοχής, αφορούν στα δικαιώματα του παιδιού να απολαμβάνει, προοδευτικά και σε συνάρτηση με τη βιολογική και πνευματική του ωρίμανση, ένα φάσμα πολιτικών και κοινωνικών ελευθερίων με τις οποίες εξασφαλίζεται η συμμετοχή του στην ίδια του τη ζωή και στις κοινωνικές δομές που τα περιλαμβάνει.

Οι 4 αρχές που διέπουν τη Σύμβαση
Κάποιες πρόνοιες της Σύμβασης θεωρούνται ως «Βασικές Αρχές» και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην εφαρμογή κάθε άρθρου της Σύμβασης ξεχωριστά. Οι τέσσερις αυτές Αρχές είναι, πολύ συνοπτικά, οι ακόλουθες:

Η Αρχή της Μη – Διάκρισης (άρθρο 2): το κράτος αναγνωρίζει την υποχρέωσή του να διασφαλίζει ότι όλα τα παιδιά που βρίσκονται στην επικράτειά του θα έχουν τη δυνατότητα να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους.

Η Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού (άρθρο 3): κάθε ενέργεια που λαμβάνεται με σημείο αναφοράς το παιδί θα πρέπει να λαμβάνει πρώτα και πάνω από όλα υπόψη το συμφέρον του ίδιου του παιδιού.

Η Αρχή του Δικαιώματος στη Ζωή, στην Επιβίωση και στην Ανάπτυξη (άρθρο 6): το κράτος έχει την υποχρέωση να λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα, προκειμένου να διασφαλίζει το εγγενές δικαίωμα του παιδιού στη ζωή και στην υγιή ανάπτυξη του.

Η Αρχή της Συμμετοχής (άρθρο 12): κάθε παιδί έχει δικαίωμα να λαμβάνει πληροφόρηση σχετικά με ότι το αφορά αλλά και να του παρέχονται όλες εκείνες οι ευκαιρίες που θα του επιτρέψουν να διαμορφώσει τις δικές του απόψεις σε σχέση με τα θέματα αυτά. Παράλληλα, το παιδί θα πρέπει να έχει την ευκαιρία όχι μόνο να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του αλλά και αυτές να ακούγονται και να λαμβάνονται υπόψη στα πλαίσια των διαδικασιών λήψης αποφάσεων, ανάλογα με την ηλικία και το βαθμό της ωριμότητας του.

Β. Ρόλος, αποστολή και αρμοδιότητες της Επιτρόπου Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού
Ο Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού είναι ένας ανεξάρτητος θεσμός o οποίος ασχολείται αποκλειστικά με την διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού και του οποίου οι αρμοδιότητες και υποχρεώσεις ορίζονται με νομοθεσία. Ο Επίτροπος διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο με βάση τον Περί Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Νόμο, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιουνίου 2007 (Νόμος 74(Ι)/2007).

Η αποστολή μου ως Επιτρόπου Προστασίας του Παιδιού είναι η προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού. Κάποιες από τις αρμοδιότητες που μου παρέχει ο Νόμος είναι να:

  • εκπροσωπώ τα παιδιά και τα συμφέροντα τους σε όλα τα επίπεδα
  • διαφωτίζω και να ευαισθητοποιώ την κοινωνία ώστε να διασφαλιστούν πρακτικά τα δικαιώματα του παιδιού στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα που ζει και γενικότερα στην κοινωνία
  • ελέγχω και να παρακολουθώ τις νομοθεσίες και τις πρακτικές στην Κύπρο που αφορούν τα παιδιά και να υποβάλω προτάσεις και εισηγήσεις για να είναι αυτές σύμφωνες με τη Σύμβαση
  • κάνω συστάσεις και εισηγήσεις σε όλους τους αρμόδιους που ασχολούνται με τα παιδιά ώστε να προωθώ τα συμφέροντα του παιδιού και όπου κρίνω ενδεδειγμένο να δίνω δημοσιότητα σε αυτές
  • διοργανώνω σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχέση με τα δικαιώματα του παιδιού
  • εκπροσωπώ τα παιδιά και τα συμφέροντα τους σε διαδικασίες που τα επηρεάζουν και μπορώ να διορίζομαι ως αντιπρόσωπος τους από το δικαστήριο
Προς υλοποίηση των αρμοδιοτήτων μου ως Επίτροπος:
  • Συναντώ και μιλώ με παιδιά σε σχολεία, ιδρύματα παιδικής προστασίας, κέντρα νεότητας, κ.α.
  • Δίδω συνεντεύξεις και συμμετέχω σε προγράμματα στα ΜΜΕ για θέματα που επηρεάζουν τα παιδιά
  • Παρακολουθώ την πορεία της διερεύνησης παραπόνων από άλλες αρχές και αξιολογώ τα αποτελέσματα της διερεύνησης τέτοιων παραπόνων από οποιαδήποτε αρχή αναφορικά με την παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού
  • Συνεργάζομαι με αντίστοιχους θεσμούς και αρχές άλλων κρατών για την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού
  • Συνεργάζομαι με δημόσιους οργανισμούς, μη κυβερνητικούς οργανισμούς, διεθνή σώματα, που έχουν σχέση με την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού ή παρέχουν υπηρεσίες σε παιδιά.

Στα πλαίσια αυτά έχω κληθεί σήμερα από την Αστυνομική Ακαδημία Κύπρου για να παρουσιάσω ζητήματα που αφορούν στην προστασία των παιδιών που εμπλέκονται σε υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης.

Γ. Γενικά σχόλια σχετικά με τις διαστάσεις και τη σοβαρότητα του φαινομένου της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης
  • Η σεξουαλική εκμετάλλευση ή κακοποίηση εμφανίζεται σε διάφορες μορφές και γενικά περιλαμβάνει οποιαδήποτε πράξη η οποία αποτελεί χρησιμοποίηση παιδιού από άτομο (ενήλικο ή/και ανήλικο) για σεξουαλική ηδονή και ικανοποίηση.
  • Στην ελληνική βιβλιογραφία ο όρος sexual abuse μεταφράζεται ως «σεξουαλική κακοποίηση» αλλά απαντάται και ο όρος «σεξουαλική παραβίαση» για να καλύψει το σύνολο του περιεχομένου που αφορά τη σεξουαλική παρενόχληση και εκμετάλλευση παιδιών. Ο όρος αυτός ουσιαστικά υιοθετείται για να δηλώσει δύο κύρια χαρακτηριστικά της σεξουαλικής κακοποίησης: α) ο όρος κακοποίηση παραπέμπει σε σωματικές κακώσεις και στη σεξουαλική παραβίαση τούτο ισχύει μόνο στο 30% των περιπτώσεων και επομένως είναι δυνατό ο όρος κακοποίηση να λειτουργεί παραπλανητικά και β) με τον όρο παραβίαση δίδεται έμφαση στις επιπτώσεις της σεξουαλικής κακοποίησης που αγγίζουν τη ψυχική σφαίρα και ταυτότητα του παιδιού οι οποίες παραβιάζονται από ενήλικα με κύριο γνώμονα τη σεξουαλική ικανοποίηση. Στην παρούσα διάλεξη ο όρος κακοποίηση χρησιμοποιείται με την έννοια της σωματικής και ψυχικής κακοποίησης.
  • Παρατηρείται εκμετάλλευση της σχέσης εμπιστοσύνης ή εξάρτησης ανάμεσα στο παιδί και το θύτη. Δύο μεγάλες κατηγορίες της σεξουαλικής κακοποίησης είναι η ενδοοικογενειακή κακοποίηση (αιμομιξία κλπ) και η εξωοικογενειακή κακοποίηση (παιδεραστία, παιδική πορνογραφία, εμπορία παιδιών, το βιασμό, την παιδική πορνεία, την κακοποίηση μέσω του διαδικτύου κλπ).
  • Η σεξουαλική εκμετάλλευση είναι ένα αταξικό και διαπολιτισμικό φαινόμενο το οποίο μπορεί να υποστεί οποιοδήποτε παιδί. Παρόλα αυτά παρατηρούνται κάποιες ομάδες παιδιών τα οποία λόγω συγκεκριμένων χαρακτηριστικών ή των οικογενειακών/ κοινωνικών συνθηκών στα οποία ζουν είναι πιο ευάλωτα στο να υποστούν σεξουαλική κακοποίηση. Τέτοια χαρακτηριστικά ή συνθήκες είναι προβλήματα σχέσεων μεταξύ των γονιών, έκθεση στη γονική σεξουαλικότητα, βία στην οικογένεια, ενασχόληση του παιδιού με σεξουαλικού περιεχομένου θέματα, παραμελημένα παιδιά, χώρες όπου επικρατεί η διαφθορά και η παρανομία.
  • Η σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση είναι από τις χειρότερες μορφές βίας ενάντια στα παιδιά. Σύμφωνα με την UNICEF, περίπου δύο εκατομμύρια παιδιά χρησιμοποιούνται από την «βιομηχανία του σεξ» κάθε χρόνο. Υπάρχουν πέραν του ενός εκατομμυρίου εικόνες, από δέκα με είκοσι χιλιάδες σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών οι οποίες είναι αναρτημένες στο διαδίκτυο.
  • Από αυτές τις δέκα-είκοσι χιλιάδες παιδιά, μόνο μερικές χιλιάδες είναι αναγνωρισμένα, ενώ τα υπόλοιπα είναι ανώνυμα, εγκαταλελειμμένα και πιθανώς να εξακολουθούν να κακοποιούνται.
  • Επιστημονικές έρευνες στην Ευρώπη υπολογίζουν ότι μεταξύ 10-20% των παιδιών θα κακοποιηθούν σεξουαλικά κατά την παιδική τους ηλικία ενώ τα κορίτσια έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να υποστούν σεξουαλική κακοποίηση.
  • Δεν μπορεί να διαπιστωθεί ο πραγματικός συνολικός αριθμός των σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών στην Ευρώπη, διότι υπάρχει σημαντική απόκλιση ανάμεσα στα δηλωμένα στην αστυνομία και τις υπηρεσίες ευημερίας περιστατικά, από τα πραγματικά περιστατικά. Τα παιδιά που κακοποιούνται σεξουαλικά έχουν τρομερές δυσκολίες και αναστολές να το καταγγείλουν, για το λόγο ότι συχνά η κακοποίηση προέρχεται από άτομο του οικογενειακού περιβάλλοντος ή του ευρύτερου κοντινού περιβάλλοντος του παιδιού.
  • Στην Ασία εκπορνεύονται ένα εκατομμύριο παιδιά και στην Ινδία 300 χιλιάδες παιδιά έχουν πέσει θύματα εκμετάλλευσης από επιτήδειους οι οποίοι αποκομίζουν τεράστια ποσά οδηγώντας τα στην πορνεία.
  • Το 70% του τουρισμού της Ταϊλάνδης είναι τουρισμός που περιλαμβάνει παιδεραστία.
  • Δεκάδες χιλιάδες κορίτσια του Νεπάλ πουλάνε το κορμί τους στη Βομβάη, ενώ σε ποσοστό 10-40% προσβάλλονται από τον ιό του AIDS.
  • Μαρτυρία Κυπρίων θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης.

Δ. Παρουσίαση και σύντομη περιγραφή των διεθνών θεσμικών εργαλείων που αναφέρονται σε ζητήματα προστασίας σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών
Διεθνή Θεσμικά Εργαλεία που σχετίζονται ή κάνουν αναφορά σε ζητήματα προστασίας παιδιών που υφίστανται σεξουαλική εκμετάλλευση είναι:
1. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Το βασικό διεθνές εργαλείο που αναφέρεται στην προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής κακοποίησης είναι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού την οποία επικύρωσε η Κύπρος [Ν 243/1990]. Προστατεύει τα παιδιά από όλες τις μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, απαγωγής, εμπορίας, κάθε μορφής εκμετάλλευσης από απάνθρωπη και εξευτελιστική συμπεριφορά.

Το δικαίωμα της προστασίας του παιδιού από τη σεξουαλική παραβίαση αναφέρεται στα άρθρα 3, 19 και 34.

· Συγκεκριμένα το Άρθρο 3 επισημαίνει ότι:
«1. Σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής ευημερίας, είτε από τα δικαστήρια, τις διοικητικές αρχές ή από τα νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού.
2. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν στο παιδί την αναγκαία για την ευημερία του προστασία και φροντίδα, λαμβάνοντας υπόψη τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των γονέων του...και παίρνουν για το σκοπό αυτόν όλα τα κατάλληλα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα.
3. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να μεριμνούν ώστε η λειτουργία των οργανισμών, των υπηρεσιών και των ιδρυμάτων που αναλαμβάνουν παιδιά και που είναι υπεύθυνα για την προστασία τους να είναι σύμφωνη με τους κανόνες που έχουν θεσπιστεί από τις αρμόδιες αρχές, ιδιαίτερα στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας και σε ότι αφορά τον αριθμό και την αρμοδιότητα του προσωπικού τους, καθώς και την ύπαρξη μιας κατάλληλης εποπτείας.»
Το πιο πάνω άρθρο εκφράζει τη φιλοσοφία που διέπει τη Σύμβαση και το θεωρητικό υπόβαθρο το οποίο θα πρέπει καθοδηγεί τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης που αφορά παιδιά. Τόσο οι Νόμοι όσο και οι διατάξεις/κανονισμοί που απορρέουν από αυτούς, οι οποίοι σχετίζονται με θέματα που αφορούν παιδιά, διαμορφώνονται με τρόπο που πρώτιστα να διασφαλίζεται το συμφέρον του παιδιού. Η αρχή του συμφέροντος του παιδιού θα πρέπει να είναι το σημείο αναφοράς όλων των αρμόδιων φορέων που σχετίζονται με παιδιά ακόμα και στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν επίσημες οδηγίες για το χειρισμό μιας περίπτωσης. Μόνο όταν η πιο πάνω αρχή αποτελέσει μέρος της νοοτροπίας, της επαγγελματικής μας δεοντολογίας και υποχρεώσεων τα παιδιά θα είναι πραγματικά προστατευμένα.

· Το Άρθρο 19 αναφέρει ότι:
«1. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να παίρνουν όλα τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά μέτρα, προκειμένου να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή σωματικής ή πνευματικής βίας …συμπεριλαμβανόμενης της σεξουαλικής κακομεταχείρισης, όσο βρίσκεται υπό την φύλαξη των γονέων του...
2. Αυτά τα προστατευτικά μέτρα θα περιλαμβάνουν, κατά το δέον, αποτελεσματικές διαδικασίες για την εκπόνηση κοινωνικών προγραμμάτων, που θα αποσκοπούν στην παροχή της απαραίτητης υποστήριξης στο παιδί και σε αυτούς οι οποίοι έχουν τη φύλαξη του, καθώς και για άλλες μορφές πρόληψης και για την επισήμανση, την αναφορά, την παραπομπή τη διερεύνηση, την περίθαλψη και την παρακολούθηση περιπτώσεων κακομεταχείρισης του παιδιού που περιγράφονται πιο πάνω, και, όπου χρειάζεται, για διαδικασίες δικαστικής παρέμβασης.»
Το πιο πάνω άρθρο στοχεύει να προφυλάξει τα παιδιά από κάθε είδους κακοποίησης συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής κακοποίησης και υποδεικνύει ότι τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν πρέπει να είναι σε επίπεδο νομοθετικό, κοινωνικό, εκπαιδευτικό και σε επίπεδο πρόληψης, επισήμανσης, διερεύνησης και περίθαλψης.

· Το Άρθρο 34 επισημαίνει ότι:
«Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης και σεξουαλικής βίας. Για το σκοπό αυτό, τα Συμβαλλόμενα Κράτη, ειδικότερα, οφείλουν να παίρνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα επί εθνικού, διμερούς και πολυμερούς επιπέδου για να εμποδίσουν:
α) Την παρακίνηση ή τον εξαναγκασμό των παιδιών σε παράνομη σεξουαλική δραστηριότητα·
β) Την εκμετάλλευση των παιδιών για πορνεία ή για άλλες παράνομες σεξουαλικές δραστηριότητες·
γ) Την εκμετάλλευση των παιδιών με σκοπό την παραγωγή θεαμάτων ή υλικού πορνογραφικού χαρακτήρα.»
Το πιο πάνω άρθρο κάνει σαφείς αναφορές στις υποχρεώσεις του κράτους να προστατεύσει το παιδί από κάθε μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης και σεξουαλικής βίας αναπτύσσοντας για το σκοπό αυτό συνεργασίες με άλλα κράτη. Η παράνομη διακίνηση (εμπορία) παιδιών για σεξουαλική εκμετάλλευση και ο τουρισμός που επιδιώκει την εμπλοκή σε παιδοφιλικές πράξεις οδήγησαν στην ανάγκη διαμόρφωσης στρατηγικής για χειρισμό αυτού του φαινομένου.

2. Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της ΣΔΠ για την Εμπορία και Σεξουαλική Εκμετάλλευση Παιδιών – Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of Children, Child Prostitution and Child Pornography
Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο για την Πώληση Παιδιών, Παιδική Πορνεία και Παιδική Πορνογραφία, [Ν. 6(ΙΙΙ)/2006] συμπληρώνει τις διατάξεις των άρθρων 34 και 35 της Σύμβασης, τα οποία επιβάλλουν στα κράτη τη λήψη μέτρων για προστασία των παιδιών από κάθε μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης.
Το Πρωτόκολλο προσδιορίζει τις έννοιες «πώληση παιδιών», «παιδική πορνεία», «παιδική πορνογραφία» και υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να ποινικοποιήσεων και να τιμωρούν αυτού του είδους τις δραστηριότητες. Τα σχετικά αδικήματα χαρακτηρίζονται ως εκδόσιμα και θα πρέπει να περιλαμβάνονται σ’ οποιαδήποτε διακρατική συμφωνία για έκδοση των παραβατών. Τα κράτη υποχρεούνται να υιοθετήσουν κατάλληλα μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων και συμφερόντων των παιδιών που είναι θύματα των εν λόγω δραστηριοτήτων, σ’ όλα τα στάδια της διαδικασίας της ποινικής δικαιοσύνης. Υποχρεώνονται επίσης να παρέχουν την κατάλληλη βοήθεια και στήριξη για την πλήρη επανένταξη των θυμάτων στην κοινωνία και την αποκατάσταση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας, καθώς και να παίρνουν κατάλληλα μέτρα για διευκόλυνση της διεκδίκησης αποζημιώσεων.

3. Η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Παιδιών κατά της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης και της Σεξουαλικής Κακοποίησης – Council of Europe Convention on the Protection of Children against Sexual Exploitation and Sexual Abuse
Η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Παιδιών κατά της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης και της Σεξουαλικής Κακοποίησης έχει ως στόχο α) την παρεμπόδιση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης των παιδιών, β) την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, και γ) την προώθηση εθνικών και διεθνών συνεργασιών ενάντια στην σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση των παιδιών. (Έχει υπογραφεί και βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία επικύρωσής του.)

4. 4th Draft of the Council of Europe Guidelines on Child-friendly Justice.
Η τεράστια σημασία που δίδεται διεθνώς για ένα Σύστημα Δικαιοσύνης Φιλικό προς τα Παιδιά οδήγησε το Συμβούλιο της Ευρώπης να συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων προκειμένου να καθορίσει κατευθυντήριες γραμμές για ένα σύστημα δικαιοσύνης που να διασφαλίζει τα δικαιώματα των παιδιών που έρχονται σε επαφή με αυτό. Η Κύπρια Επίτροπος μετέχει ως εκπρόσωπος του Δικτύου Ευρωπαίων Επιτρόπων. (ENOC)


Ε. Εθνικά νομοθετικά εργαλεία και εγχειρίδια:
  • Οι περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων) Νόμοι του 2000 [119(ι)/2000] και του 2004 [212(Ι)/2004]
  • Ο περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμος του 2007 [87(Ι)/2007]
  • Η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην οικογένεια δημιούργησε εγχειρίδιο Διατμηματικών Διαδικασιών για το Χειρισμό Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια συμπεριλαμβανομένων και των περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης.
  • Οι αστυνομικές διατάξεις οι οποίες καθορίζουν τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούνται από τους αστυνομικούς όσον αφορά τον χειρισμό υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών περιλαμβάνουν ξεκάθαρες επίσημες οδηγίες οι οποίες διασφαλίζουν σε αρκετές περιπτώσεις την προστασία του παιδιού.

Στ. Πρακτικές Κατευθυντήριες Γραμμές για μια Αστυνομία Φιλική προς τα Παιδιά
Ο όρος Αστυνομία Φιλική προς τα Παιδιά αναφέρεται στο ρόλο της αστυνομίας να διασφαλίζει την αποτελεσματική εφαρμογή των δικαιωμάτων των παιδιών με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές που θα περιγραφούν πιο κάτω καθώς και το επίπεδο ωριμότητας και κατανόησης του παιδιού και των συνθηκών του περιστατικού. Αυτές οι αρχές θα πρέπει να διέπουν το χειρισμό κάθε περίπτωσης στην οποία να εμπλέκεται παιδί (παιδί θύτης, παιδί μάρτυρας και παιδί θύμα):
Συμμετοχή: το παιδί θα πρέπει να ενημερώνεται για τα δικαιώματά του, να τυγχάνει νομικής αντιπροσώπευσης και καθοδήγησης, να μπορεί να υποβάλλει τις απόψεις του σε όλα τα στάδια των διαδικασιών που το αφορούν. Τα παιδιά θα πρέπει να τυγχάνουν μεταχείρισης ως κάτοχοι δικαιωμάτων τα οποία μπορούν να εξασκούν ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκονται και το επίπεδο ωριμότητάς τους.


Παραδείγματα:
  • ο εξεταστής να ενημερώνει το παιδί θύμα και το νόμιμο κηδεμόνα του για τα δικαιώματά του και τον τρόπο χειρισμού που θα τύχει η υπόθεσή του (ΑΑ)
  • να δίνονται επεξηγήσεις αρχικά στο παιδί:
  • για το ότι μπορεί να ρωτήσει για οτιδήποτε δεν καταλαβαίνει
  • ότι αν δεν γνωρίζει ή δεν θυμάται την απάντηση σε μια ερώτηση μπορεί να απαντήσει «δεν ξέρω» ή «δεν θυμάμαι» αντίστοιχα
  • ότι μπορεί να αναφέρει κατά πόσο ντρέπεται να απαντήσει σε κάποια ερώτηση
  • ο αστυνομικός δε συμβουλεύει, δεν επιβάλλει και δεν υποβάλλει στο παιδί θύμα πώς να απαντήσει ή αν θα πρέπει ή όχι να αποσυρθεί το παράπονο. Το θύμα αφήνεται να αποφασίσει μόνο του και ο αστυνομικός σέβεται οποιαδήποτε απόφαση. (ΑΑ)
  • φιλικό κλείσιμο της συνέντευξης με έπαινο για την προσπάθεια και επεξήγηση για το τι θα ακολουθήσει

Συμφέρον του παιδιού: πρέπει να διασφαλιστεί ότι το συμφέρον του παιδιού θα λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα ζητήματα που το αφορούν. Κατά την αξιολόγηση του συμφέροντος του επηρεαζόμενου παιδιού θα πρέπει να συνυπολογίζονται α) οι απόψεις του, β) όλα τα άλλα δικαιώματα του π.χ. το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και στην ίση μεταχείριση και γ) οι απόψεις όλων των αρμόδιων φορέων σχετικά με τα ψυχολογικά, φυσικά, νομικά, κοινωνικά, οικονομικά συμφέροντα του παιδιού.

Παραδείγματα:
  • κατά την άφιξη θύματος οικογενειακής βίας στον αστυνομικό σταθμό ο αστυνομικός που είναι καθήκον έστω και να είναι απασχολημένος θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στις υποθέσεις αυτές (ΑΑ)
  • η λήψη οπτικογραφημένης κατάθεσης πρέπει να γίνεται έγκαιρα και τηρουμένων των κανόνων που διέπουν τη συγκεκριμένη διαδικασία (ΑΑ)
  • η κατάθεση του θύματος λαμβάνεται από αστυνομικό του ίδιου φύλου (ΑΑ)
  • διερεύνηση κατά πόσον συντρέχουν λόγοι προστασίας και ασφάλειας για το παιδί ώστε να ζητηθεί από το δικαστήριο είτε η απομάκρυνση του θύματος είτε η έκδοση εντάλματος αποκλεισμού του κατηγορούμενου προσώπου (ΑΑ)
  • δεν δίνονται υποσχέσεις για δώρα ως αντάλλαγμα πληροφορίες
  • η κατάθεση να λαμβάνεται σε συνεργασία με παιδοψυχολόγο και με ένα λειτουργό των ΥΚΕ και σε καμία περίπτωση δεν αφήνεται να παρευρίσκεται γονέας, όταν οι υποψίες για το αδίκημα στρέφονται εναντίον του (ΑΑ)
  • καταγράφεται οτιδήποτε μπορεί να ενισχύσει την υπόθεση του θύματος, όπως ψυχολογική κατάσταση την ώρα της κατάθεσης, σημεία κακοποίησης, κατάσταση ρούχων κ.ά. (ΑΑ)

Αξιοπρέπεια: τα παιδιά πρέπει να τυγχάνουν ευαίσθητης και δίκαιης μεταχείρισης καθόλη την διάρκεια των διαδικασιών, με απόλυτο σεβασμό της φυσικής και ψυχολογικής τους αξιοπρέπειας. Αυτή η μεταχείριση θα πρέπει να προσφέρεται σε όλα τα παιδιά άσχετα με το νομικό καθεστώς παραμονής τους.

Παραδείγματα:
  • οι αστυνομικοί που αναλαμβάνουν την εξέταση υποθέσεων βίας στην οικογένεια πρέπει να επιδεικνύουν αυξημένη υπομονή και ευαισθησία και η συμπεριφορά τους να είναι άψογη. Η αρμόζουσα συμπεριφορά θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από αμεροληψία, υπευθυνότητα, διακριτικότητα, αντικειμενικότητα και εχεμύθεια (ΑΑ)
  • δεν αποκαλύπτεται η ταυτότητα του θύματος στα ΜΜΕ (ΑΑ)
  • το περιεχόμενο διαλόγων μεταξύ αστυνομικού και θύματος είναι εμπιστευτικής φύσης και δεν πρέπει να είναι αντικείμενο δημόσιων συζητήσεων με πολίτες ή άλλους συναδέλφους αστυνομικούς (ΑΑ)
  • φιλική προσέγγιση κατά την επαφή με το παιδί:
  • κατά την πρώτη επαφή δημιουργία αισθήματος εμπιστοσύνης και ασφάλειας π.χ. με ερωτήσεις γνωριμίας σχετικά με την οικογένεια, το σχολείο, τα ενδιαφέροντά του
  • ο αστυνομικός συστήνεται στο παιδί και του επεξηγά ποιος είναι ο δικός του ρόλος εκεί
  • ανταπόκριση στις φυσικές ανάγκες του παιδιού π.χ. κούραση, πείνα
  • φιλικό πλαίσιο και χώρος όπου διεξάγεται η συνέντευξη, π.χ. να δίνεται χρόνος στο παιδί να εξερευνήσει το χώρο, οπτική επαφή με το παιδί
  • χειρισμός /καθησυχασμός του φόβου ή άλλων συναισθηματικών αντιδράσεων του παιδιού π.χ. άγχος, νευρικότητα
  • συστήνεται όπως τα εμπλεκόμενα μέλη της Αστυνομίας φέρουν πολιτική περιβολή όταν θα έχουν άμεση επικοινωνία με παιδί ή όταν θα επισκεφτούν σχολεία σε σχέση με διερεύνηση παραπόνων (ΑΑ)

Προστασία από διακρίσεις: πρέπει να διασφαλίζονται τα δικαιώματα των παιδιών ανεξάρτητα του φύλου, της φυλής, του χρώματος, της ηλικίας, της θρησκείας, της πολιτικής ή άλλης γνώμης, της εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, της οικονομικής κατάστασης ή του σεξουαλικού προσανατολισμού τους. Ειδική προστασία και υποστήριξη πρέπει να παραχωρείται στις πιο ευάλωτες ομάδες παιδιών όπως είναι οι ομάδες των παιδιών των μεταναστών, των παιδιών με ειδικές ανάγκες, των προσφύγων, των ασυνόδευτων και των παιδιών από ιδρύματα.


Παραδείγματα:
  • το καθήκον του αστυνομικού είναι η ασφάλεια και προστασία του θύματος και η ποινική δίωξη του θύτη (ΑΑ)
  • ο αστυνομικός δέχεται το παράπονο ακούγοντας το παιδί θύμα, και αποφεύγει να εκφράζει δικές του συμβουλές, απόψεις, σχόλια, και κριτική σχετικά με το κακοποιημένο άτομο ή τις συνθήκες της κακοποίησης (ΑΑ)
  • χρήση απλής και κατανοητής γλώσσας, ρυθμός συμβατός με το επίπεδο κατανόησης και ανταπόκρισης του παιδιού
  • η κατάθεση λαμβάνεται στη μητρική γλώσσα του θύματος με τη βοήθεια του διερμηνέα (ΑΑ)

Κράτος Δικαίου: το κράτος δικαίου πρέπει να ισχύει πλήρως στα παιδιά όπως και στους ενήλικες και να ανταποκρίνεται στις αντίστοιχες υποχρεώσεις του.

Παράδειγμα:
  • Η συγκεκριμένη εξειδικευμένη εκπαίδευσής σας από την Αστυνομική Ακαδημία είναι μια σημαντική προσπάθεια του κράτους, στα πλαίσια των υποχρεώσεων του για εκπόνηση προγραμμάτων προς σε σας, οι οποίοι έχετε την ευθύνη διερεύνησης της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.


Ζ. Μειονεκτήματα και ελλείψεις στην διαχείριση των περιστατικών παιδικής σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης
Παρατηρούνται δυσκολίες στην εφαρμογή των Νομοθεσιών και των διατάξεων αλλά και ελλείψεις στα διάφορα στάδια χειρισμού αυτών των περιστατικών τα οποία πιθανόν να οφείλονται:
  • στην πολλαπλότητα των φορέων που εμπλέκονται και την έλλειψη οργάνωσης και συντονισμού τους,
  • στον τεράστιο όγκο εργασίας τους,
  • στην έλλειψη ευαισθητοποίησης και εξειδικευμένων επαγγελματικών προσόντων σε κάποιους αρμόδιους λειτουργούς που αναλαμβάνουν συνεντεύξεις με παιδιά,
  • στο ότι αφήνονται εκτεθειμένα από τις ΥΚΕ ένας σημαντικός αριθμός παιδιών σε δυσλειτουργικές οικογένειες,
  • στις περιορισμένες έως ανύπαρκτες δημόσιες δαπάνες για προγράμματα παιδικής προστασίας και ειδικά προγράμματα αντιμετώπισης της σεξουαλικής κακοποίησης τα οποία να βοηθούν στην κοινωνική και ψυχολογική αποκατάσταση των θυμάτων,
  • στις ελλείψεις του νομοθετικού πλαισίου ως προς τη στοιχειοθέτηση της σεξουαλικής κακοποίησης (π.χ. περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν κακώσεις)
  • στην απουσία κρατικής ή ιδιωτικής οργανωμένης προσπάθειας για αντιμετώπιση του προβλήματος τόσο σε επίπεδο διάγνωσης, θεραπείας ή αποκατάστασης.
  • Οι προαναφερθείσες αδυναμίες και ελλείψεις μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα:
  • πολλά παιδιά να βιώνουν «δευτερογενή θυματοποίηση» λόγω των διαδικασιών και των πρακτικών που ακολουθήθηκαν για αντιμετώπιση και εξιχνίαση της σεξουαλικής κακοποίησης, π.χ. πολλαπλές συνεντεύξεις
  • πολλές περιπτώσεις να μην προχωρούν σε εκδίκαση, λόγω λανθασμένων χειρισμών στα διάφορα στάδια διερεύνησης και τεκμηρίωσης της υπόθεσης
  • πολλά παιδιά να παραμένουν στο πλαίσιο τα οποία τα κακοποιεί
  • παιδιά να μην τυγχάνουν κατάλληλης ψυχολογικής θεραπείας με αποτέλεσμα το τραύμα της κακοποίησης να καθορίζει την πορεία της υπόλοιπης ζωής τους
  • οι θύτες να μην διώκονται και να συνεχίζουν να κακοποιούν άλλα παιδιά.

Οι πιο πάνω διαπιστώσεις υποδεικνύουν την ανάγκη μελέτης τροποποίησης ή εμπλουτισμού του Νόμου, των αστυνομικών διατάξεων, του Εγχειριδίου Διατμηματικών διαδικασιών, την πιο εξειδικευμένη κατάρτιση όλων των επαγγελματιών που εμπλέκονται με τις υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης ή ακόμα και τη δημιουργία άλλων ανεξάρτητων κέντρων που να αναλάβουν συντονιστικό αλλά και θεραπευτικό ρόλο.

Η. Εισηγήσεις:
Το παράδειγμα της Ισλανδίας – Καλή Πρακτική
Στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες, όπως και στην Κύπρο, τα περιστατικά παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης τυγχάνουν χειρισμού από πολλαπλές υπηρεσίες π.χ. Υπηρεσίας Κοινωνικής Ευημερίας, Αστυνομία, Υπηρεσίες Ψυχικές Υγείας, Δικαστήρια. Όλες αυτές οι Υπηρεσίες, προκειμένου να ασκήσουν το ρόλο τους, προβαίνουν σε εξετάσεις, αξιολογήσεις και συνεντεύξεις με το παιδί σε διάφορους χώρους, κάτι το οποίο όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως επαναθυματοποιεί το παιδί.

Στην Ισλανδία δημιουργήθηκε, προκειμένου να αποφευχθούν οι επαναλαμβανόμενες συνεντεύξεις, ένα φιλικό και ασφαλές προς τα παιδιά πλαίσιο που ονόμασαν «Barnabus» «Children’s House». Το πλαίσιο αυτό αναλαμβάνει το συντονισμό όλων των Υπηρεσιών που εμπλέκονται στο χειρισμό υποθέσεων παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης. Επίσης στο κέντρο αυτό διενεργείται μια διερευνητική συνέντευξη με το παιδί θύμα από επαγγελματία καταρτισμένο σε συνεντεύξεις με παιδιά, την οποία παρατηρούν από κλειστό σύστημα τηλεόρασης αντιπρόσωποι όλων των Υπηρεσιών που εμπλέκονται (αστυνομία, δικηγόροι, κοινωνικοί λειτουργοί). Η συνέντευξη καταγράφεται για σκοπούς αξιολόγησης από τους υπόλοιπους επαγγελματίες. Στο ίδιο κέντρο πραγματοποιούνται η ιατρική εξέταση και οι ψυχολογικές θεραπευτικές συναντήσεις. Το «Children’s House» προσφέρει όλες τις υπηρεσίες στο παιδί θύμα και στην οικογένειά του κάτω από την ίδια στέγη. Αυτό διασφαλίζει ότι θα ακολουθηθεί διεπαγγελματική διερεύνηση και χωρίς να υπονομευθεί η αρχή του συμφέροντος του παιδιού.

Το «Children’s House» στην Ιρλανδία αναγνωρίστηκε από το «International Save the Children Alliance» ως μοντέλο «καλής πρακτικής» ανάμεσα σε άλλες εννιά ευρωπαϊκές χώρες στα πλαίσια της έρευνας «Child Abuse and Adult Justice 2020”.

Άλλες εισηγήσεις:
  • Όλοι οι επαγγελματίες που εμπλέκονται στις υποθέσεις παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης πρέπει να λαμβάνουν συνεχή εξειδικευμένη εκπαίδευση στα δικαιώματα και τις ανάγκες των παιδιών διαφόρων ηλικιακών ομάδων. Περαιτέρω στα πλαίσια εκπαίδευσης των επαγγελματιών σε δεξιότητες επικοινωνίας με κακοποιημένα παιδιά θα πρέπει να περιλαμβάνονται θέματα μη λεκτικής επικοινωνίας, τεχνικές ενεργητικής ακρόασης και ενημέρωσης για συγκεκριμένα εμπόδια που μπορεί να παρέμβουν στην επικοινωνία με το παιδί π.χ. ειρωνεία, κριτική.
  • Να προσφέρεται ικανοποιητική εποπτεία και συμβουλευτική στις ομάδες επαγγελματικών που χειρίζονται περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.
  • Οι παροχείς υπηρεσιών διαδικτύου να ενθαρρύνονται να παρέχουν ενημέρωση για τους ενδυνάμει κινδύνους και ρίσκα της χρήσης του διαδικτύου και να συνεργάζονται με τις αρχές στη διερεύνηση αδικημάτων που διαπράττονται μέσα από το διαδίκτυο.
  • Βελτίωση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου σε σχέση με την εκδίκαση υποθέσεων σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών. Π.χ. όσον αφορά στη στοιχειοθέτηση της καταγγελίας και στις ποινές. Πρέπει οι ποινές να είναι ταυτόχρονα αποτρεπτικές αλλά και ανάλογες με τη σοβαρότητα του αδικήματος.
  • Να υπάρχει κατώτατο όριο ηλικίας για συναίνεση σε σεξουαλική πράξη.
  • Να απαγορευτεί η εργοδότηση σε θέσεις που περιλαμβάνουν φύλαξη παιδιών ατόμων που καταδικάστηκαν για σεξουαλικά αδικήματα εναντίον παιδιών.
  • Να καταρτιστεί σύστημα παρακολούθησης ατόμων που καταδικάστηκαν για σεξουαλικά αδικήματα εναντίον παιδιών στο οποίο δικαίωμα πρόσβασης να παραχωρείται κάτω από προϋποθέσεις π.χ. σε περίπτωση εργοδότησης ατόμου σε χώρο που σχετίζεται με παιδιά. Το σύστημα αυτό θα στοχεύει στην προστασία των παιδιών χωρίς να παραβιάζονται δικαιώματα του ενήλικα.
  • Να προωθηθούν προγράμματα άσκησης θετικού γονικού ρόλου και εκπαίδευσης των γονιών σε θέματα προστασίας των παιδιών τους.
  • Να ενημερωθεί και να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία για το φαινόμενο της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης καθώς και για τρόπους αντιμετώπισής του.
  • Να προωθηθούν μαθήματα στα αναλυτικά προγράμματα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που να ενημερώνουν τα παιδιά για την σεξουαλική εκμετάλλευση και κακοποίηση καθώς τρόπους με τους οποίους μπορούν να προστατευθούν ή να αντιδράσουν.
  • Να λειτουργήσουν θεραπευτικά προγράμματα εντός και εκτός φυλακών τα οποία να παρακολουθούν υποχρεωτικά όσα άτομα καταδικάζονται για σεξουαλικά αδικήματα σε παιδιά.
  • Να λειτουργήσουν θεραπευτικά προγράμματα προς τα παιδιά που υφίστανται σεξουαλική κακοποίηση στα πλαίσια των οποίων να παρέχεται κατάλληλη υποστήριξη και στις οικογένειές τους.
  • Οι δικαστικές διαδικασίες τέτοιων περιπτώσεων να έχουν προτεραιότητα και να εκδικάζονται χωρίς καθυστέρηση.





Βιβλιογραφία:
Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Council of Europe Convention on the Protection of Children against Sexual Exploitation and Sexual Abuse (2007)
Extracts from «Professional Guidelines for Juvenile Police» 2006, developed with the support of UNICEF Armenia office.
Εγχειρίδιο Διατμηματικών Διαδικασιών για το Χειρισμό Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια. (2002). Έκδοση Συμβουλευτικής Επιτροπής.
Κατωπόδη, Α. (2005). Παιδική Σεξουαλική Κακοποίηση. Οικογένεια και Κοινωνία. Αίτια- Ρόλοι- Συνέπειες. Αθήνα: Εκδόσεις Μαραθία.
May-Chahal, C. & Herczog, M. (2003). Child sexual abuse in Europe. Council of Europe Publishing.









Κατεβάστε το αρχείο Word AstynomiaSexoual.kakopoiisi12.05.10.doc
Κατεβάστε το αρχείο PowerPoint παρουσίαση Επιτρόπου για σεξουαλική κακοποίηση.ppt


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top