Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

Ομιλία Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Λήδας Κουρσουμπά, στο 15ο Συνεδρίο της Παγκύπριας Συντονιστικής Επιτροπής Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού

«Η Διαφορά είναι Δικαίωμα -

Οι διακρίσεις, ο Ρατσισμός και οι επιπτώσεις τους στα παιδιά»

Ξενοδοχείο Τρόοδος, 12 Νοεμβρίου 2011, 10:00 π.μ

"Η Αρχή της Μη Διάκρισης"


Αγαπητοί Παιδοβουλευτές,
φίλες και φίλοι

Στην Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, σημειώνεται εμφαντικά ότι, ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια "αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο".

Στον πυρήνα της έννοιας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκεται η αδιαπραγμάτευτη θέση / παραδοχή ότι αυτά είναι σύμφυτα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Ότι δηλαδή, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι άρρηκτα δεμένα με την εγγενή αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου. Η άρρηκτη διασύνδεση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτυπώνεται στην Αρχή της Μη Διάκρισης. Στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η συγκεκριμένη Αρχή αναπτύσσεται στα δύο πρώτα άρθρα. Σύμφωνα με αυτά:
Άρθρο 1: «Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης.
Άρθρο 2: «Κάθε άνθρωπος δικαιούται να επικαλείται όλα τα δικαιώματα και όλες τις ελευθερίες που προκηρύσσει η παρούσα Διακήρυξη, χωρίς καμία απολύτως διάκριση, ειδικότερα ως προς τη φυλή, το χρώμα, το φύλο, τη γλώσσα, τις θρησκείες, τις πολιτικές ή οποιεσδήποτε άλλες πεποιθήσεις, την εθνική ή κοινωνική καταγωγή, την περιουσία, τη γέννηση ή οποιαδήποτε άλλη κατάσταση. Δεν θα μπορεί ακόμα να γίνεται καμία διάκριση εξαιτίας του πολιτικού, νομικού ή διεθνούς καθεστώτος της χώρας από την οποία προέρχεται κανείς, είτε πρόκειται για χώρα ή εδαφική περιοχή ανεξάρτητη, υπό κηδεμονία ή υπερεξουσία, ή που βρίσκεται υπό οποιονδήποτε άλλον περιορισμό κυριαρχίας».
Σύμφωνα με την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών «η Μη Διάκριση μαζί με την ισότητα όλων απέναντι στο Νόμο και την ίση προστασία από το Νόμο χωρίς καμιά διάκριση, συνιστούν βασική και γενική αρχή σε ότι αφορά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» Human Rights Committee, General Comment No.18, 1989..

Η Αρχή της Μη Διάκρισης έχει ενσωματωθεί τόσο στο Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα όσο και στο Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Παράλληλα άλλες διεθνείς πράξεις είναι προσανατολισμένες στον περιορισμό συγκεκριμένων μορφών διακρίσεων ή ακόμη στο να ενισχύσουν τα δικαιώματα κοινωνικών ομάδων, οι οποίες είναι πιο ευάλωτες ή πιο συνηθισμένος στόχος δυσμενών διακρίσεων και προκαταλήψεων. Αναφέρω εδώ τη Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Φυλετικών Διακρίσεων, τη Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Διακρίσεων Κατά των Γυναικών και τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες.
Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, εμπίπτει σε αυτή την ομάδα διεθνών πράξεων, καθώς αποτυπώνει τη θέληση και την αποφασιστικότητα της διεθνούς κοινότητας να ενισχύσει και να προωθήσει τα δικαιώματα μιας μεγάλης κοινωνικής ομάδας η οποία είναι όχι μόνο πιο ευάλωτη αλλά και ιδιαίτερα ευαίσθητη σε κάθε μορφή διάκρισης.

Όπως έχω αναφέρει στο Χαιρετισμό μου, η Σύμβαση κατοχυρώνει το παιδί ως φορέα δικαιωμάτων και ενεργό κοινωνικό πρωταγωνιστή, ανατρέποντας παραδοσιακές αντιλήψεις που το καθηλώνουν σε παθητικό δέκτη της αγάπης και της φροντίδας των ενηλίκων. Είναι για τούτο, το πιο σημαντικό εργαλείο που έχουμε, για να διασφαλίσουμε τα δικαιώματα κάθε παιδιού και να το προστατέψουμε από κάθε μορφή διάκρισης την οποία ενδεχομένως να δεχτεί στη βάση της ηλικίας του και όχι μόνο.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού θέλοντας να υπογραμμίσει ότι η Σύμβαση λειτουργεί ως ένα ενιαίο κείμενο, εισήγαγε σε αυτή τέσσερις Βασικές Αρχές. Αυτές οι βασικές Αρχές της Σύμβασης, που παραπέμπουν σε τέσσερα διαφορετικά της άρθρα, καθοδηγούν την εφαρμογή όλων των υπόλοιπων άρθρων της Σύμβασης.
Η Αρχή της Μη Διάκρισης είναι μια από τις τέσσερις Βασικές Αρχές της Σύμβασης (αναφέρω απλά εδώ τις άλλες τρεις οι οποίες είναι η Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού, η Αρχή του Δικαιώματος στη Ζωή, στην Επιβίωση και την Ανάπτυξη και η Αρχή της Συμμετοχής).

Η Αρχή της Μη Διάκρισης κατοχυρώνεται στο άρθρο 2 της Σύμβασης.
Διαβάζω:
1. «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να σέβονται τα δικαιώματα, που αναφέρονται στην παρούσα Σύμβαση και να εξασφαλίζουν σε κάθε παιδί που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, χωρίς καμιά διάκριση στη φυλή, το χρώμα, το φύλο, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τις πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις του παιδιού ή των γονέων του ή των νόμιμων κηδεμόνων του ή την κρατική, εθνική ή κοινωνική καταγωγή τους»
2. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να παίρνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται η προστασία του παιδιού έναντι όλων των μορφών διάκρισης ή τιμωρίας, με βάση την υπόσταση, τις δραστηριότητες, τις εκφρασμένες απόψεις ή τις πεποιθήσεις των γονέων του, των νόμιμων κηδεμόνων του ή των μελών της οικογένειάς του».

Σύμφωνα με την Επιτροπή των Ηνωμένων Εθών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, o όρος διάκριση «θα πρέπει να γίνεται αντιληπτός ως κάθε μορφή διαφοροποίησης, εξαίρεσης, περιορισμού ή προτίμησης που γίνεται σε οποιαδήποτε βάση, όπως είναι η φυλή, το χρώμα, το φύλο, η γλώσσα, οι πολιτικές ή άλλες απόψεις, εθνικά ή κοινωνικές καταβολές, ιδιοκτησίας, γέννησης ή άλλης κατάστασης και η οποία έχει στόχο ή φέρει ως αποτέλεσμα να ακυρώσει ή να περιορίσει την αναγνώριση, την απόλαυση ή την ενάσκηση από όλα τα άτομα, στην ίδια βάση, όλων των δικαιωμάτων και των ελευθεριών» Human Rights Committee, General Comment No.18. Σημειώνεται ότι ανάλογοι ορισμοί περιλαμβάνονται στη Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Φυλετικών Διακρίσεων και τη Σύμβαση για την Εξάλειψη Όλων των Μορφών Διακρίσεων Κατά των Γυναικών.

Στη βάση της Αρχής της Μη Διάκρισης, τα άτομα τα οποία βρίσκονται κάτω από ίδιες συνθήκες θα πρέπει απολαμβάνουν την ίδια μεταχείριση και κατά κανένα τρόπο δε θα πρέπει να τυγχάνουν ειδικής– μεταχείρισης – είτε με αρνητικό είτε με θετικό πρόσημο, μόνο και μόνο διότι έχουν κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.
Η Αρχή της Μη Διάκρισης, σε καμιά περίπτωση δε συνεπάγεται ότι όλα τα άτομα, ανεξαιρέτως, θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια μεταχείριση. Αντίθετα, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη Αρχή, άτομα τα οποία βρίσκονται κάτω από διαφορετικές συνθήκες θα πρέπει να έχουν διαφορετική μεταχείριση στο βαθμό που αυτή απαιτείται ώστε να μπορέσουν να απολαύσουν τα δικαιώματά τους στην ίδια έκταση με άλλα άτομα.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σημειώνει ότι, η δέσμευση των Κρατών να διασφαλίζουν την Αρχή της Μη Διάκρισης, τα υποχρεώνει «να εντοπίζουν ενεργητικά ατομικές περιπτώσεις παιδιών και ομάδων παιδιών των οποίων η αναγνώριση και η υλοποίηση των δικαιωμάτων είναι δυνατόν να απαιτεί ειδικά μέτρα.» Σύμφωνα με την Επιτροπή «Η αντιμετώπιση των διακρίσεων είναι δυνατόν να απαιτεί αλλαγές στη νομοθεσία, στη διαχείριση και την κατανομή των πόρων καθώς και τη λήψη εκπαιδευτικών μέτρων για την αλλαγή στάσεων».

Η Σύμβαση δεσμεύει τα Κράτη όχι μόνο να σέβονται την Αρχή της Μη Διάκρισης αλλά και να λαμβάνουν ενεργά μέτρα – ακόμη και μέτρα θετικής διάκρισης - προκειμένου αυτή να εφαρμόζεται σε όλα τα παιδιά που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους. Στα παιδιά αυτά περιλαμβάνονται τόσο τα παιδιά μετανάστες, είτε αυτά έχουν καθεστώς παραμονής είτε όχι, όσο και τα παιδιά πρόσφυγες ή τα παιδιά αιτητές πολιτικού ασύλου είτε συνοδεύονται από κάποιον ενήλικα είτε είναι ασυνόδευτα.

Στο Γενικό της Σχόλιο Υπ. Αριθμό 6, η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού αναφέρεται ειδικά στα ασυνόδευτα παιδιά πρόσφυγες ή/ και αιτητές πολιτικού ασύλου σημειώνοντας με έμφαση: «Η αρχή της μη διάκρισης, σε όλες της τις εκφράσεις, βρίσκει εφαρμογή σε κάθε συναλλαγή με ασυνόδευτα παιδιά. Ειδικότερα, απαγορεύει κάθε διάκριση στη βάση του καθεστώτος του παιδιού ως ασυνόδευτο, είτε ως πρόσφυγα, αιτητή ασύλου ή μετανάστη. Η αρχή, όταν αυτή κατανοείται ορθά, δεν αποτρέπει, αλλά επιτάσσει, τη διαφοροποίηση στη βάση διαφορετικών αναγκών για προστασία όπως είναι αυτές που απορρέουν από την ηλικία και/ή το φύλο».

Η ευθύνη των Κρατών, στη βάση της Σύμβασης, δεν περιορίζεται στην καταγγελία και τη λήψη μέτρων για την εξάλειψή των διακρίσεων. Επεκτείνεται στο χώρο της πρόληψης, μέσα από την προώθηση της οικοδόμησης μιας κοινωνίας θεμελιωμένης στα ανθρώπινα δικαιώματα. Το σημαντικότερο εργαλείο για την επίτευξη του στόχο αυτού είναι η εκπαίδευση, τόσο η τυπική όσο και η μη τυπική.

Το άρθρο 29 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού υπογραμμίζει τον ρόλο της εκπαίδευσης στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας ανοιχτής στην ετερότητα και δεσμευμένης στο σεβασμό και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Πιο συγκεκριμένα, προνοεί (μεταξύ άλλων) ότι:
«Τα Συμβαλλόμενα Κράτη συμφωνούν ότι η εκπαίδευση του παιδιού πρέπει να αποσκοπεί:
β. Στην ανάπτυξη του σεβασμού για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και για τις αρχές που καθιερώνονται στο Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
γ. Στην ανάπτυξη του σεβασμού για τους γονείς του, την ταυτότητά του, τη γλώσσα του και τις πολιτιστικές του αξίες, καθώς και του σεβασμού του για τις εθνικές αξίες της χώρας στην οποία ζει, της χώρας από την οποία μπορεί να κατάγεται και για τους πολιτισμούς που διαφέρουν από το δικό του.
δ. Στην προετοιμασία του παιδιού για μια υπεύθυνη ζωή σε μία ελεύθερη κοινωνία μέσα σε πνεύμα κατανόησης, ειρήνης ανοχής ισότητας των φύλων και φιλίας ανάμεσα σε όλους τους λαούς και τις εθνικές, κρατικές, και θρησκευτικές ομάδες και στα πρόσωπα αυτόχθονης καταγωγής »

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού υπογραμμίζει τη σχέση ανάμεσα στο άρθρο 29 (1) και τον αγώνα κατά του ρατσισμού, των φυλετικών διακρίσεων, της ξενοφοβίας και της σχετικής με τα φαινόμενα αυτά, έλλειψης ανοχής. Σύμφωνα με την Επιτροπή «ο ρατσισμός και τα σχετικά με αυτόν φαινόμενα ανθίζουν εκεί όπου κυριαρχεί η άγνοια, αθεμελίωτοι φόβοι απέναντι στη φυλετική, την εθνική, τη θρησκευτική, την πολιτιστική, γλωσσική και κάθε άλλη μορφής διαφορά, η εκμετάλλευση των προκαταλήψεων ή η διδασκαλία ή η διάδοση χαλκευμένων αξιών. Η παροχή εκπαίδευσης η οποία προωθεί την κατανόηση και την εκτίμηση των αξιών που αποτυπώνονται στο άρθρο 29 (1) είναι το καλύτερο και πιο αξιόπιστο αντίδοτο σε όλα αυτά. Η Επιτροπή επισημαίνει, παραπέρα, ότι ρατσιστικές συμπεριφορές δεν είναι κάτι που επιδεικνύουν μόνο οι «άλλοι». Είναι, επομένως, σημαντικό όταν διδάσκουμε παιδιά για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την Αρχή της μη Διάκρισης, να επικεντρωνόμαστε στη δική τους «κοινότητα», τη δική τους μικροκοινωνία.

Φίλες και φίλοι, αγαπητά μου παιδιά

Τα παιδιά, είναι συχνά πυκνά θύματα παραβίασης των δικαιωμάτων τους ως αποτέλεσμα μιας βαθιά ριζωμένης ακόμη στην κοινωνία μας, δυσμενούς διάκρισης, άμεσα ή έμμεσα κατά των παιδιών. Οι ενήλικες στη βάση της βιολογικής και πνευματικής ανωριμότητας των παιδιών και ως αποτέλεσμα της μεγάλης εξάρτησής τους από αυτούς, αρνούνται να αποδεχτούν τα παιδιά ως φορείς δικαιωμάτων, ικανά να έχουν ενεργό συμμετοχή και να έχουν άποψη για τις αποφάσεις που τα αφορούν.

Μεγάλος αριθμός παιδιών, παράλληλα και πέραν του «στίγματος» της ηλικίας, βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωπα με πολλές άλλες μορφές διακρίσεων. Η πολιτεία έχει ευθύνη να εντοπίσει αυτές τις ομάδες παιδιών και να αναπτύξει προγράμματα, αφενός, για την ενδυνάμωσή τους και, αφετέρου, για την ολική αντιμετώπιση/ πρόληψη των διακρίσεων των οποίων είναι τα θύματα. Η ευθύνη αυτή της πολιτείας, ωστόσο, δεν απαλλάσσει εμάς από την προσωπική υποχρέωση να εργαστούμε όλοι μαζί και ο καθένας και η καθεμιά ξεχωριστά για τη δημιουργία μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από κάθε μορφής διάκριση. Το πρώτο δε βήμα που καλούμαστε να επιχειρήσουμε είναι να στραφούμε στον εαυτό μας αναζητώντας και αναλαμβάνοντας τις δικές μας ευθύνες απέναντι στην αποδοχή του «Άλλου» και την ενίσχυση της διαφορετικότητας. Είμαι βέβαιη, ότι το συνέδριο αυτό μπορεί να μας βοηθήσει όλους και όλες προς την κατεύθυνση αυτή.

Σας εύχομαι ένα ευχάριστο και παραγωγικό διήμερο.









Κατεβάστε το αρχείο Word ΟΜΙΛΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top