Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Είναι με ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση που βρίσκομαι σήμερα, Ημέρα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ανάμεσα σε παιδιά τα οποία συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν τη ξεχωριστή αυτή επέτειο. Η απόφασή σας να αφιερώσετε τη σημερινή εκδήλωση στα Δικαιώματα του Παιδιού είναι, για μένα, πρόσθετος λόγος χαράς και ικανοποίησης.

Η αναγνώριση ότι κάθε άνθρωπος, χωρίς καμιά διάκριση, έχει δικαιώματα τα οποία είναι αδιαπραγμάτευτα και αναπαλλοτρίωτα συνιστά μια από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις της ανθρώπινης κοινωνίας. Η υιοθέτηση της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στις 10 Δεκεμβρίου 1948, ως ένα «κοινό ιδανικό στο οποίο πρέπει να κατατείνουν όλοι οι λαοί και όλα τα έθνη», αποτέλεσε την επιβράβευση διαχρονικών αγώνων και προσπαθειών ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο. Υπήρξε, παράλληλα, η πρώτη ουσιαστικά ηθική δέσμευση της παγκόσμιας κοινότητας απέναντι στο σεβασμό της εγγενούς αξιοπρέπειας και της ισότητας όλων των ανθρώπων.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα συνιστούν το θεμέλιο λίθο πάνω στον οποίο η ανθρωπότητα επιχειρεί να οικοδομήσει ένα ειρηνικό και ευοίωνο μέλλον για όλους τους ανθρώπους, σε κάθε γωνιά της γης. Λειτουργώντας ως διεθνείς νόρμες ή σταθερές, διασφαλίζουν την προστασία όλων των ανθρώπων, όπου κι αν βρίσκονται, από κάθε μορφής πολιτική, νομική, κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική εκμετάλλευση ή κακομεταχείριση και, παράλληλα, από κάθε μορφής διάκριση στη βάση του φύλου, της ηλικίας, της εθνότητας, της εθνικότητας, της θρησκείας, αλλά και του κοινωνικού, του πολιτικού και πολιτισμικού τους υπόβαθρου. Στο Προοίμιο της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επισημαίνεται ότι, τα ανθρώπινα δικαιώματα, δημιουργούν την προοπτική για την "έλευση ενός κόσμου στον οποίο οι άνθρωποι θα απολαμβάνουν την ελευθερία της έκφρασης και της πίστης λυτρωμένοι από το φόβο και τη στέρηση" και υπογραμμίζεται ότι η αναγνώριση της σύμφυτης αξιοπρέπειας και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων, αποτελεί το θεμέλιο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο.

Η Οικουμενική Διακήρυξη προσδίδει την ίδια σημασία, τόσο στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα, όσο και στα ατομικά δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες, και τους παρέχει τον ίδιο βαθμό προστασίας. Το σύνολο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτά διατυπώνονται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έχουν αναπτυχθεί σε δύο δεσμευτικές διεθνείς συνθήκες, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα που υιοθετήθηκαν 18 χρόνια αργότερα , το 1966, (μαζί με τα δύο Προαιρετικά Πρωτόκολλα του τελευταίου). Επομένως, τα δικαιώματα αυτά είναι πλέον μέρος του Διεθνούς Δικαίου και νομικά δεσμευτικά για τα Κράτη που έχουν κυρώσει τα Σύμφωνα.

Η Διεθνής Κοινότητα, σταδιακά, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα δικαιώματα συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων. Ο λόγος δεν ήταν το ότι οι συγκεκριμένες ομάδες (όπως γυναίκες, μειονοτικές ομάδες, πρόσφυγες, άτομα με αναπηρίες, κ.λπ.) έχουν λιγότερα ή διαφορετικά δικαιώματα από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Ο λόγος ήταν το ότι οι ομάδες αυτές, ως αποτέλεσμα ιστορικών και κοινωνικών συγκυριών, διαθέτουν, περιορισμένη πολιτική ισχύ κι αυτό τις καθιστά περισσότερο ευάλωτες σε σχέση με άλλες. Μια από αυτές τις ομάδες είναι και τα παιδιά.

Καρπός του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για τα δικαιώματα του παιδιού υπήρξε η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού η οποία υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο που τα παιδιά, δηλαδή, κάθε ανθρώπινη ύπαρξη ηλικίας κάτω των 18 χρόνων, προσλαμβάνονται.

Σε παλαιότερες εποχές, σε παραδοσιακές κοινωνίες, τα παιδιά θεωρούνταν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ιδιοκτησία των γονιών τους. Με δικαιολογία ή πρόφαση την πνευματική ή και βιολογική τους ανωριμότητα, τα παιδιά τοποθετούνταν στο περιθώριο της κοινωνίας. Παρέμεναν, ως ένα «σιωπηλό οικογενειακό βάρος», στη σκιά των ενηλίκων «μέχρι να μεγαλώσουν».
Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, σε διάφορα κράτη, ιδιαίτερα της Ευρώπης, αυτή η εικόνα σταδιακά διαφοροποιήθηκε. Τα παιδιά άρχισαν να βγαίνουν από την αφάνεια και το περιθώριο και να αποκτούν υπόσταση, Εξακολουθούσαν, όμως, να γίνονται αντιληπτά ως αντικείμενα που είχαν ανάγκη από προστασία παρά ως υποκείμενα, ως ανθρώπινες υπάρξεις με δικαιώματα.

Η προσοχή στράφηκε στην ιδιότητα των παιδιών ως «ενηλίκων εν τω γίγνεσθαι». Δηλαδή, ως μη ολοκληρωμένων ανθρώπινων υπάρξεων, ως ανθρώπων υπό κατασκευή. Στο στάδιο αυτό, το ενδιαφέρον αφορούσε περισσότερο, στο αύριο των παιδιών – τι θα γίνουν όταν ενηλικιωθούν – πολλές φορές μάλιστα, σε βάρος, της ίδιας τους της παιδικότητας. Στο πλαίσιο, αυτό, κράτος ανέλαβε να διασφαλίζει, κι όπου χρειαζόταν, να παρέχει, την προστασία των παιδιών, των πολιτών του αύριο.

Τα τελευταία πενήντα, περίπου, χρόνια ο νόμος άρχισε σταδιακά να αναγνωρίζει τα παιδιά ως διακριτές οντότητες, ξεχωριστές από τους γονείς τους σε πολλούς και διάφορους τομείς, όπως είναι αυτός της ζωής, της υγείας, της πρόνοιας, της φροντίδας, κ.λπ.. Τη νέα αυτή αντίληψη για την παιδικότητα ήρθε νομικά να κατοχυρώσει και κοινωνικά να θεμελιώσει, σε παγκόσμιο επίπεδο, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, χωρίς να εγκαταλείπει πλήρως την προσέγγιση που θέλει τα παιδιά να έχουν ανάγκη φροντίδας και προστασίας, αναγνωρίζει ότι, κάθε παιδί, ως μια μοναδική και ξεχωριστή προσωπικότητα με εγγενή αξιοπρέπεια, είναι φορέας δικαιωμάτων. Των ίδιων δικαιωμάτων που απολαμβάνει κάθε άλλη, ενήλικη, ανθρώπινη ύπαρξη.

Το κείμενο της Σύμβασης είναι η πλέον εκτενής και περιεκτική συνθήκη ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Περιλαμβάνει μια σειρά από δικαιώματα, στην ουσία όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα που διασφαλίζονται από τις άλλες πράξεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Τούτα καλύπτουν τρεις μεγάλες κατηγορίες: Τα Δικαιώματα Προστασίας, τα Δικαιώματα Παροχών και τα Δικαιώματα Συμμετοχής.

Τα Δικαιώματα Προστασίας, μεταξύ άλλων, διασφαλίζουν την προστασία του παιδιού από οποιασδήποτε μορφής διάκριση, εκμετάλλευση ή κακοποίηση (σωματική ή άλλη) αδικία, ακόμη, και από τη χρήση ουσιών ή από τις όποιες επιπτώσεις πολεμικών συρράξεων.

Τα Δικαιώματα Πρόνοιας και Παροχών καλύπτουν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα του παιδιού στην υγεία και την πρόσβασή του σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, το δικαίωμά του στην εκπαίδευση, στην ψυχαγωγία, στον πολιτισμό, σε ελεύθερο χρόνο, σε ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο, κτλ.

Τέλος, τα Δικαιώματα Συμμετοχής, αφορούν στα δικαιώματα του παιδιού να απολαμβάνει, προοδευτικά και σε συνάρτηση με τη βιολογική και πνευματική του ωρίμανση και ανάπτυξη, ένα φάσμα πολιτικών και κοινωνικών ελευθερίων με τις οποίες εξασφαλίζεται η συμμετοχή του στην ίδια του τη ζωή και στις κοινωνικές δομές που τα περιλαμβάνουν.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το σύνολο των Δικαιωμάτων του Παιδιού βρίσκονται μεταξύ τους σε δυναμική αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση και θεμελιώνονται στη βασική αρχή ότι τα παιδιά είναι μοναδικές και ανεπανάληπτες προσωπικότητες με εγγενή αξιοπρέπεια. Για τούτο, το κείμενο της Σύμβασης θα πρέπει να προσεγγίζεται ενιαία κι όχι αποσπασματικά.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, θέλοντας, ακριβώς, να τονίσει τον ενοποιητικό χαρακτήρα της Σύμβασης και να αποκλίσει την επιλεκτική εφαρμογή της, έχει εισαγάγει την έννοια των «Βασικών Αρχών της Σύμβασης». Κάποιες πρόνοιες (και συγκεκριμένα αυτές που αναφέρονται στα άρθρα 2, 3, 6 και 12) θεωρούνται ως «Βασικές Αρχές» και θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην εφαρμογή κάθε άλλου άρθρου της Σύμβασης ξεχωριστά. Οι τέσσερις αυτές Αρχές είναι, πολύ συνοπτικά, οι ακόλουθες:
· Η Αρχή της Μη – Διάκρισης (άρθρο 2): Σύμφωνα με την Αρχή αυτή, τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν την υποχρέωσή τους να διασφαλίζουν ότι όλα τα παιδιά που βρίσκονται στην επικράτειά τους θα έχουν τη δυνατότητα να απολαύσουν τα δικαιώματά τους όπως αυτά κατοχυρώνονται στο κείμενο της Σύμβασης.
· Η Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού (άρθρο 3): Σύμφωνα με την Αρχή αυτή, κάθε ενέργεια που λαμβάνεται με σημείο αναφοράς το παιδί (ή κάποια ομάδα παιδιών) θα πρέπει να λαμβάνει πρώτα και πάνω από όλα υπόψη το συμφέρον του ίδιου του παιδιού (ή της ομάδας των παιδιών).
· Η Αρχή του Δικαιώματος στη Ζωή, στην Επιβίωση και στην Ανάπτυξη (άρθρο 6): Το δικαίωμα του παιδιού στη ζωή και την ανάπτυξη είναι ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματά του. Τα Συμβαλλόμενα κράτη έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν το εγγενές δικαίωμα του παιδιού στη ζωή και στην υγιή ανάπτυξη του.
· Η Αρχή της Συμμετοχής (άρθρο 12): Με βάση την αρχή αυτή, κάθε παιδί έχει δικαίωμα να λαμβάνει πληροφόρηση σχετικά με ότι το αφορά αλλά και να του παρέχονται όλες εκείνες οι ευκαιρίες που θα του επιτρέψουν να διαμορφώσει τις δικές του απόψεις σε σχέση με τα θέματα αυτά. Παράλληλα, το παιδί θα πρέπει να έχει την ευκαιρία όχι μόνο να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του αλλά και αυτές να ακούγονται και να λαμβάνονται υπόψη στα πλαίσια των διαδικασιών λήψεως αποφάσεων, ανάλογα με την ηλικία και το βαθμό της ωριμότητας του.



Αγαπητά μου παιδιά,

Η Σύμβαση, η οποία έχει κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, πλην των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σομαλίας, δεν προσεγγίζει τα δικαιώματα του παιδιού σε αντιπαράθεση με τα δικαιώματα των ενηλίκων. Τα δικαιώματα των παιδιών δε θεωρούνται, ως εναλλακτικά ή ως ακυρωτικά των δικαιωμάτων των γονιών ή των εκπαιδευτικών. Θεωρούνται απλά, ως ένα αναπόσπαστο κομμάτι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Έχω επανειλημμένα τονίσει ότι, η κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν εξαντλείται στο επίπεδο της κύρωσης οποιασδήποτε σχετικής Σύμβασης από τις εθνικές κυβερνήσεις. Η ουσιαστική διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προϋποθέτει την πραγματική εμπέδωσή τους στο επίπεδο της κοινωνίας. Απαιτεί την ενσωμάτωσή τους στις καθημερινές μας πρακτικές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης. Επιβάλλει, τελικά, την καλλιέργεια και ανάπτυξη μιας κουλτούρας σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η δυναμική διασύνδεση και αλληλεξάρτηση του συνόλου των δικαιωμάτων συνεπάγεται, ακριβώς, ότι η πλήρης απόλαυσή τους, από όλους, δεν μπορεί να γίνει παρά μέσα σε μια δημοκρατική κοινωνία, που αποδίδει την ίδια αξία σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη και έχει στη βάση της λειτουργίας της την προαγωγή και τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων όλων των μελών της χωρίς καμιά εξαίρεση. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η δέσμευση καθενός και καθεμιάς, σε σχέση με τις υποχρεώσεις τους, αναπτύσσεται μέσα από την απόλαυση των δικαιωμάτων τους.

Πέραν λοιπόν της όποιας νομικής και θεσμικής κατοχύρωσης, η πραγματική εμπέδωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γενικότερα και των δικαιωμάτων των παιδιών ειδικότερα επαφίεται και στη δική μας δράση και συμπεριφορά.

Η Eleanor Roosevelt, η ένθερμη προασπίστρια και ακτιβίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία συμμετείχε στην ομάδα που σύνταξε το κείμενο της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έδωσε σαφή κατεύθυνση για τον ουσιαστικό ρόλο και την αποστολή που, η καθεμιά κι ο καθένας από μας, έχουμε να επιτελέσουμε στην προώθηση και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είπε η Roosevelt: «Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αρχίζουν σε μικρά μέρη, κοντά στο σπιτικό μαςτόσο κοντινά και τόσο μικρά που να μην εμφανίζονται σε κανένα παγκόσμιο χάρτη. Κι όμως, αυτός, είναι ο κόσμος του κάθε ατόμου· η γειτονιά στην οποία ζει, το σχολείο ή το κολέγιο στο οποίο φοιτά, το εργοστάσιο, η φάρμα ή το γραφείο όπου εργάζεται. Τέτοια είναι τα μέρη όπου κάθε άντρας, κάθε γυναίκα και κάθε παιδί αναζητά ισότητα στη δικαιοσύνη, ισότητα στις ευκαιρίες, ισότητα στην αξιοπρέπεια, χωρίς διακρίσεις. Αν τα δικαιώματα αυτά παραμένουν χωρίς νόημα στα συγκεκριμένα μέρη, τότε ελάχιστο νόημα μπορούν να έχουν οπουδήποτε αλλού. Χωρίς τη συντονισμένη δράση των πολιτών, ώστε να υποστηρίξουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα στο σπίτι μας, μάταια θα αναζητούμε οποιαδήποτε πρόοδο στο θέμα αυτό στον ευρύτερο κόσμο». Και καταλήγει: «Για τούτο, πιστεύουμε ότι, η μοίρα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκεται στα χέρια όλων των πολιτών σε όλες τις κοινότητες».







Κατεβάστε το αρχείο Word Ομιλία Επιτρόπου σε Εκδήλωση UNESCO προς τιμή της Ημέρας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων - 10-12-2009. single final.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top