Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

Ομιλία της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στο Συνέδριο

«Ασπίδα κατά της Ομοφοβίας στην Εκπαίδευση»
06/ 10/ 2012
Πανεπιστημιούπολη

H Διαφορετικότητα ως Δικαίωμα

Είναι με ιδιαίτερη χαρά που συμμετέχω στο σημερινό συνέδριο, την καταληκτική δράση μιας πρωτοποριακής και ιδιαίτερα επιτυχημένης πρωτοβουλίας που ανέπτυξαν από κοινού η ομάδα εκπαιδευτών του Συμβουλίου Νεολαίας Κύπρου και ο Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου.

Απολαμβάνοντας την αυτονόητη και επιβαλλόμενη, πλην όμως άξια ιδιαίτερης αναφοράς και επαίνου, θεσμική στήριξη του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και, συγκεκριμένα, του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου, η Ομάδα των Εκπαιδευτών του Συμβουλίου Νεολαίας και ο Οικογενειακός Προγραμματισμός επιχειρεί, για πρώτη ίσως φορά, να ανοίξει διάλογο με τη συμμετοχή και της εκπαιδευτικής κοινότητας γύρω από ένα ιδιαίτερο θέμα, το οποίο στην Κύπρο παραμένει ακόμη σε ένα μεγάλο βαθμό, ταμπού.

Πρωτοβουλίες όπως αυτή αποτυπώνουν με τον καλύτερο τρόπο το δυναμισμό και τη φρεσκάδα που είναι δυνατό να προσφέρει ως προς το θετικό χειρισμό και αντιμετώπιση κοινωνικών θεμάτων μια ενεργή, καινοτόμα και με σταθερό προοδευτικό προσανατολισμό κοινωνία των πολιτών.

Φίλες και φίλοι,

Παραθέτω τα λόγια ενός ομοφυλόφιλου άντρα για να μας μεταφέρει την προσωπική του εμπειρία ως παιδί, μερικά χρόνια πριν, σε ένα σχολείο στην Ελλάδα:

«Στο γυμνάσιο μου τη λέγανε συνεχώς για το πώς ντύνομαι, ότι είμαι θηλυπρεπής και γκέι. Ήμουν πολύ δυστυχισμένος. Μου φερόντουσαν απαίσια, παρότι εγώ δεν ενοχλούσα κανέναν. Και δεν μπορούσα να μιλήσω σε κανέναν γι' αυτό που ζούσα κάθε μέρα, ούτε στους γονείς μου, γιατί ντρεπόμουνα. Φοβόμουνα ότι κι αυτοί θα ντραπούν για μένα. Δεν ήθελα να μάθουν τι λέγεται για μένα. Κυκλοφορούσα κάθε μέρα μες στο άγχος ποιος θα με κράξει «αδελφή» ή «πούστη». Φοβόμουν να βγω στο προαύλιο και όταν αναγκαζόμουν να βγω, δεν κοιτούσα ποτέ τους άλλους στα μάτια. Ειδικά ένα αγόρι με έκραζε συνέχεια. Την πρώτη φορά που άκουσα τη λέξη «αδελφή» ήξερα ότι είναι κάτι το κακό, κι ας μην ήξερα τι σημαίνει ακριβώς. Έκανα πως δεν το άκουσα. Με εξόργιζε που μου φέρονταν έτσι απαίσια κι ας μην τους έκανα τίποτα. Στο σχολείο δεν με έπαιρνε να είμαι θυμωμένος, οπότε θύμωνα στο σπίτι μου, στους δικούς μου, ή με έπιανε κατάθλιψη και αποτραβιόμουν απ' όλους και όλα. Μερικές φορές έκανα τον παλιάτσο στους άλλους, λέγοντας συνέχεια αστεία, γελώντας όλη την ώρα... Δεν είχα κανέναν να μιλήσω όταν ήμουν σ' εκείνη την ηλικία, κόντευα να τρελαθώ. Πίστευα ότι κάτι πήγαινε πολύ στραβά με μένα...».
Δυστυχώς, ανάλογες ιστορίες έχουν να διηγηθούν χιλιάδες παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε δημόσιά του τοποθέτηση, στις 27 Σεπτεμβρίου 2011, με τον εύγλωττο τίτλο «Schools must stop spreading homophobic and transphobic messages», ο τότε Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Thomas Hammamberg διαπίστωνε ότι σε σχολεία σε όλη την Ευρώπη νεαρά άτομα υφίστανται παρενοχλήσεις λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού και της έμφυλης τους ταυτότητας με τον ομοφοβικό και τρανσ-φοβικό σχολικό εκφοβισμό να είναι η καθημερινή πραγματικότητα πάρα πολλών.
Φίλες και φίλοι
Αναμφισβήτητα, ο λόγος υπέρ της αποδοχής και στήριξης της διαφορετικότητας τείνει να αναδειχθεί σε κυρίαρχο και στη δική μας κοινωνία. Στο σχολικό πλαίσιο, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, όροι και έννοιες όπως ετερότητα, αποδοχή, κατανόηση, πολυπολιτισμικότητα κατέχουν προνομιακή πλέον θέση. Αν και πρόκειται για μια χωρίς αμφιβολία θετική εξέλιξη παραμένει, ωστόσο, μετέωρη έχοντας ως σημείο αναφοράς της, τις περισσότερες φορές, μια, ας μου επιτραπεί η χρήση του όρου, «φιλανθρωπιστική διάθεση» .

Στο χώρο του σχολείου, η ανάγκη αυτή, κατά το μάλλον ή ήττον, προϊόν συμμόρφωσης στη νόρμα της πολιτικής ορθότητας που μάς θέλει να καταθέτουμε δημόσια τη συμπόνια προς τις κοινωνικά ευάλωτες ομάδες, πριμοδοτείται περαιτέρω με αναφορές σε αυτό που συνηθίζεται να αποκαλείται «παιδική αθωότητα». Ως αποτέλεσμα, ο λόγος υπέρ της αποδοχής της διαφορετικότητας στο χώρο του σχολείου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένος, στην παραδοσιακή πρόσληψη του παιδιού ως μιας μη ολοκληρωμένης ανθρώπινης ύπαρξης, ευάλωτης και εύθραυστης η οποία κατά κύριο λόγο χρειάζεται την προστασία, τη φροντίδα και τη στενή και συνεχή καθοδήγηση των ενηλίκων.

Προσεγγίζοντας ωστόσο τη διαφορετικότητα στο χώρο του σχολείου – και όχι μόνο - έξω από το δεσμευτικό, ηθικά και νομικά, πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, ειδικότερα, χωρίς να υιοθετούμε στην πράξη τη θεώρηση του παιδιού ως μιας ολοκληρωμένης ανθρώπινης ύπαρξης, με εγγενή αξιοπρέπεια, διακριτή προσωπικότητα και αναπτυσσόμενη αυτονομία, είναι αδύνατο να πετύχουμε την υλοποίηση του στόχου για ένα σχολείο ανοιχτό στη διαφορετικότητα.

Η συγκεκριμένη θέση είναι φυσικά ευρύτερης εφαρμογής και λειτουργεί ως απαραίτητη προϋπόθεση σε ότι αφορά τη δημιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος το οποίο θα υποδέχεται τη διαφορετικότητα ως εμπλουτιστικό παράγοντα κι όχι ως πρόβλημα. Η αναγκαιότητά της, όμως, εμφανίζεται επιτακτική, ιδιαίτερα όταν η διαφορετικότητα αφορά θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού και έμφυλων ταυτοτήτων.

Στην περίπτωση αυτή η επίκληση της «παιδικής αθωότητας», έννοια που τις περισσότερες φορές θέλει τα παιδιά εγκλωβισμένα σε μια διαρκή πνευματική ανεπάρκεια, έρχεται να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε κάθε προσπάθεια να προσεγγιστεί το θέμα της σεξουαλικότητας και των έμφυλων ταυτοτήτων μέσα από μια επιστημονικά τεκμηριωμένη άποψη. Οι διάχυτες κοινωνικές προκαταλήψεις που θέλουν την ομοφυλοφιλία, αν όχι άμεσα συνδεδεμένη με την αμαρτία, την ανηθικότητα και τη ψυχική ασθένεια τουλάχιστον ως μια «κακή συνήθεια από την οποία θα πρέπει να προστατέψουμε και να κρατήσουμε τα παιδιά μας μακριά», εμποδίζουν την ανάπτυξη οποιασδήποτε δημόσιας κριτικής και δημιουργικής συζήτησης όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο διαπραγματευόμαστε το όλο θέμα στο χώρο του σχολείου.

Και ενώ λοιπόν το επίσημο σχολείο επιλέγει να σιωπήσει, να αποφύγει να αγγίξει θέματα έμφυλων ταυτοτήτων και κοινωνικών τους στερεοτύπων, να κρατήσει μακριά τα παιδιά από συζητήσεις σχετικά με την ανθρώπινη σεξουαλικότητα ευρύτερα και ειδικότερα σχετικά με το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ομοφυλοφιλία, στο περιβάλλον του σχολείου αναπτύσσεται και διαχέεται, άλλοτε με τρόπο θρασύ και ανοιχτό και άλλοτε υπόγεια και σιωπηλά, πάντοτε όμως το ίδιο επιθετικό και επικίνδυνο, ένα ομοφοβικό κλίμα.

Τα παιδιά θα μάθουν, στα πλαίσια του μαθήματος και από πολύ μικρή ηλικία, να διαχωρίζουν και να εντάσσονται σε άκαμπτες διπολικές κατηγοριοποιήσεις «αντρικό/ γυναικείο», θα μάθουν ποιες είναι οι «σωστές» συμπεριφορές για κάθε φύλο (τα κορίτσια είναι ευαίσθητα, τα αγόρια είναι σκληρά και δεν κλαίνε) και ποια είναι η ιδανική οικογενειακή σύνθεση. Παράλληλα, στο περιθώριο του μαθήματος, άλλοτε μέσα από «περιπαιχτικά σχόλια» και «ανέκδοτα» με σεξιστικό ή/και ανοιχτά ομοφοβικό προσανατολισμό και άλλοτε παρακολουθώντας να αναπτύσσεται μια έντονα ηθικιστική ρητορική θα έχουν την ευκαιρία να επιβεβαιώσουν ποια υποτίθεται είναι η «κανονική τάξη» των πραγμάτων θα μπορούν να διακρίνουν το φυσιολογικό από μη φυσιολογικό.


Φίλες και φίλοι

Εάν, πραγματικά, στόχος μας είναι η προώθηση εκπαιδευτικών πολιτικών που να προάγουν ένα ανοιχτό στη διαφορετικότητα σχολείο, εάν πραγματικά θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα δημοκρατικό και ανθρωποκεντρικό σχολείο, έχουμε υποχρέωση να εργαστούμε για ένα σχολείο για παιδιά με δικαιώματα. Ένα σχολείο το οποίο θεμελιώνεται στις αρχές και τις αξίες και διέπεται από το πνεύμα που προωθεί η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Για κάθε συντεταγμένη και δημοκρατικά οργανωμένη πολιτεία η λειτουργία ενός τέτοιου σχολείου δεν είναι επιλογή αλλά υποχρέωση.

Το κατοχυρωμένο από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού δικαίωμα στην εκπαίδευση δεν περιορίζεται στο δικαίωμα πρόσβασης και φοίτησης αλλά επεκτείνεται ώστε να καλύπτει την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Στη βάση της θεώρησης αυτής, η εκπαίδευση αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς κοινωνικοποίησης των παιδιών με κεντρικό ρόλο σε ότι αφορά την ψυχολογική και κοινωνική ανάπτυξή τους. Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να έχουν πρόσβαση σε ένα σχολικό περιβάλλον που θα αποδέχεται, θα αναγνωρίζει και θα σέβεται τη μοναδικότητα του κάθε παιδιού. Έχουν δικαίωμα σε ένα σχολείο το οποίο θα τους παρέχει μια ολόπλευρη εκπαίδευση και το οποίο θα προάγει και θα καλλιεργεί τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παράλληλα, έχουν δικαίωμα σε ένα σχολικό το περιβάλλον απαλλαγμένο από κάθε μορφής βία, το οποίο υποστηρίζει και θα ενισχύει κάθε παιδί, προκειμένου να είναι σε θέση να αναπτύξει πλήρως την αυτονομία του και να καλλιεργήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό το πλήρες φάσμα των δεξιοτήτων, των ικανοτήτων και των ταλέντων του.

Αναμφισβήτητα η ομοφοβία δεν έχει καμιά θέση σε ένα τέτοιο σχολείο. Ούτε όμως και η αποσιώπησή της και των όσων προβλημάτων αυτή δημιουργεί. Για να γίνει αυτό δυνατό χρειάζεται μια ανοιχτή και ξεκάθαρη εκπαιδευτική πολιτική. Το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2010 στις Συστάσεις της Επιτροπής Υπουργών σχετικά με τα Μέτρα για την Καταπολέμηση των Διακρίσεων στη Βάση της Ομοφοβίας ή της Έμφυλης Ταυτότητας, σημειώνει την ανάγκη για την ανάπτυξη σχετικών δράσεων και στο χώρο της εκπαίδευσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται, η αντικειμενική πληροφόρηση σε σχέση με το σεξουαλικό προσανατολισμό και τις έμφυλες ταυτότητες, με αναφορά στα αναλυτικά προγράμματα αλλά και το εκπαιδευτικό υλικό, η παροχή προς τα παιδιά της απαραίτητης πληροφόρησης, προστασίας και στήριξης που θα τους επιτρέπει να ζουν σύμφωνα με το σεξουαλικό τους προσανατολισμό και την έμφυλή τους ταυτότητα, ο σχεδιασμός και εφαρμογή σχολικών πολιτικών και σχεδίων δράσης για την ισότητα και την ασφάλεια και την παροχή πρόσβασης σε εκπαιδευτικά προγράμματα και εκπαιδευτικό υλικό κατά των διακρίσεων.

Η ένταξη του αντικειμένου του οικογενειακού προγραμματισμού και της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας στα νέα αναλυτικά προγράμματα της Κύπρου αποτελεί μια ουσιαστική και ιδιαίτερα θετική εξέλιξη η οποία θα βοηθήσει την κυπριακή πολιτεία να καταπολεμήσει την ομοφοβία και τον απορρέοντα σχολικό εκφοβισμό. Σημειώνω, ωστόσο, ότι αυτή δεν αποτελεί παρά μόνο το πρώτο βήμα. Χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση της εφαρμογής των αναλυτικών προγραμμάτων, ανάπτυξη κατάλληλου σχετικού εκπαιδευτικού υλικού και, φυσικά, συνεχής και συστηματική επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Τελευταίο, αλλά όχι μικρότερης σημασίας, είναι η ενδυνάμωση των ίδιων των παιδιών προκειμένου να διεκδικήσουν ένα σχολικό περιβάλλον ανοιχτό σε κάθε μορφής διαφορετικότητα.







Κατεβάστε το αρχείο Word ΟΜΙΛΙΑ ΟΜΟΦΟΒΙΑ.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top