Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Με μεγάλη χαρά και συγκίνηση σας καλωσορίζω στην αποψινή Εκδήλωση, η οποία πραγματοποιείται σήμερα, Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, 19η επέτειο από την υιοθέτηση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η αποψινή Εκδήλωση είναι αποτέλεσμα μιας μεγάλης και συλλογικής προσπάθειας με βασικούς συντελεστές, συνεργάτες και πρωταγωνιστές τα ίδια τα παιδιά. Πολλά παιδιά, όπως θα διαπιστώσετε στη συνέχεια, έχουν εργαστεί πολύ σκληρά και με πηγαίο ενθουσιασμό για να αποτυπώσουν και να μας παραδώσουν τις απόψεις, τους προβληματισμούς, τα συναισθήματα και τις εισηγήσεις τους όσον αφορά στα δικαιώματά τους μέσα στην οικογένεια. Είναι, ακριβώς, για το λόγο αυτό που αντιμετωπίζω τη σημερινή Εκδήλωση με δέος και συγκίνηση, αφού με τον τρόπο αυτό, αποδεικνύουμε έμπρακτα την ισχυρή και ακλόνητη αποφασιστικότητά μας να αφήσουμε χώρο στα παιδιά να ασκήσουν το δικαίωμά τους για ελεύθερη έκφραση για οτιδήποτε τα αφορά και τα επηρεάζει.
Ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα, στοιχειώδης προϋπόθεση κάθε δημοκρατικής κοινωνίας, μπορεί να επιτευχθεί μόνο στη βάση ενός διαρκούς διάλογου και συνδιαλλαγής ανάμεσα στην Πολιτεία και στους κατόχους τους. Θέλω να πιστεύω ότι οι σκέψεις και προβληματισμοί, με τους οποίους θα φύγουμε από εδώ απόψε, θα αποτελέσουν προκλήσεις που θα μας αναγκάσουν να ενσκήψουμε περισσότερο για το πώς ο καθένας μας μπορεί να συμβάλει στο σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων γενικά αλλά και, ειδικότερα, των δικαιωμάτων των παιδιών.

Η υιοθέτηση της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, το 1989, σηματοδότησε την επιτυχή έκβαση προσπαθειών 70 σχεδόν χρόνων για να διασφαλιστεί ότι η παγκόσμια κοινότητα δίδει την απαιτούμενη αναγνώριση στα παιδιά ως ξεχωριστές οντότητες με αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα.

Η πρώτη έκφραση της διεθνούς ανησυχίας, ως προς τη θέση των παιδιών, ήρθε το 1924 με τη Διακήρυξη της Κοινωνίας των Εθνών, γνωστής ως Διακήρυξη της Γενεύης, η οποία συνόψισε τα δικαιώματα των παιδιών σε 5 σημεία.

Το 1959 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε τη Δεύτερη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Παιδιών, η οποία περιλάμβανε δέκα αρχές με πιο θεμελιώδη, ίσως, την αρχή ότι όλες οι ενέργειες πρέπει να στοχεύουν στο καλύτερο συμφέρον του παιδιού. Η Διακήρυξη του 1959, βεβαίως, συνιστά δήλωση γενικών αρχών και προθέσεως. Αποτέλεσε, όμως, το ελατήριο για την ανάπτυξη πρωτοβουλίας για την προώθηση ενός νομικά δεσμευτικού κειμένου. Το 1979, το οποίο είχε ανακηρυχθεί ως Διεθνές Έτος Παιδιού, άρχισαν οι εργασίες για την κατάρτιση του κειμένου της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, μετά από Πρόταση της Πολωνικής Κυβέρνησης βασισμένη στη Διακήρυξη του 1959. Η σε βάθος μελέτη και συζήτηση διήρκησε όλη τη δεκαετία του 1980 και η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε το τελικό κείμενο της Σύμβασης στις 20 Νοεμβρίου του 1989, ακριβώς 30 χρόνια μετά τη Διακήρυξη του 1959. Η Σύμβαση τέθηκε σε ισχύ στις 2 του Σεπτέμβρη του 1990. Η Κύπρος την επικύρωσε στις 7 Φεβρουαρίου του 1991, αφού είχε εγκριθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων με το Νόμο 243/1990.

Η σημερινή επέτειος είναι ευκαιρία να γίνει μια αναδρομή στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί στη ζωή των παιδιών, εφόσον ο σεβασμός των δικαιωμάτων τους δεν είναι πλέον επιλογή, ούτε στάση καλοσύνης, αγαθοεργίας και συμπόνιας προς τα παιδιά, αλλά νομοθετική επιταγή.

Η Σύμβαση δε συνιστά απλά ένα στεγνό κατάλογο δικαιωμάτων αλλά αποτελεί μια αναλυτική, περιεκτική και εκτενή κατάσταση των υποχρεώσεων των κρατών μελών αναφορικά με τα δικαιώματα που πρέπει να αναγνωρίσουν και να διασφαλίσουν στο παιδί. Οι υποχρεώσεις αυτές έχουν, είτε άμεσο χαρακτήρα, με απευθείας παροχές στο παιδί, είτε έμμεσο χαρακτήρα, υποβοηθώντας τους γονείς και την οικογένεια να ασκήσουν ικανοποιητικά τον πρωτογενή τους ρόλο απέναντι στα παιδιά. Επομένως, η Σύμβαση πρέπει πάντοτε να διαβάζεται και να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο κείμενο. Η τριγωνική σχέση μεταξύ του παιδιού, της οικογένειας και του κράτους εισάγεται και θεμελιώνεται με τη Σύμβαση, που συνιστά ένα μοναδικό διεθνές νομικό εργαλείο που την κατοχυρώνει πια και νομικά. Παράλληλα, η Σύμβαση εγκαθιδρύει, για πρώτη φορά, ως μέρος του διεθνούς δικαίου, την απευθείας σχέση μεταξύ του παιδιού και του κράτους, η οποία ακυρώνει την ως τότε πεποίθηση ότι οι γονείς έχουν δικαιώματα ιδιοκτησίας πάνω στα παιδιά. Αναγνωρίζει το παιδί ως κάτοχο δικών του δικαιωμάτων και, θεωρώντας ότι το συμφέρον του παιδιού δεν προστατεύεται πάντοτε από και στην οικογένειά του, ενδυναμώνει το κράτος να παρεμβαίνει, όπου είναι αναγκαίο, για να διασφαλίσει τα δικαιώματα του παιδιού.

Η υιοθέτηση της Σύμβασης αποτελεί, για πολλούς λόγους, το ορόσημο μιας νέας εποχής η οποία έβαλε ουσιαστικά το παιδί στον κοινωνικό χάρτη.

Πρώτο, λόγω της οικουμενικότητάς της. Δεύτερο, γιατί κάτω από τη Σύμβαση τα δικαιώματα του παιδιού δεν συνιστούν πλέον επιλογή αλλά δημιουργούν υποχρεώσεις και ευθύνες που όλοι μας οφείλουμε να προασπίζουμε, να τιμούμε και να σεβόμαστε. Τρίτο, γιατί στη Σύμβαση δεν υπάρχει ιεράρχηση των δικαιωμάτων αλλά όλα θεωρούνται σημαντικά και απαραίτητα για την πλήρη ανάπτυξη του παιδιού. Τέταρτο, γιατί υποδεικνύει ότι κάθε παιδί είναι εξίσου σημαντικό. Πέμπτο, γιατί η Σύμβαση αναγνωρίζει την κρατική υποχρέωση για την πλήρη εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού.

Ο άνθρωπος που εισήγαγε την ιδέα ότι τα παιδιά έχουν δικά τους δικαιώματα – ανθρώπινα δικαιώματα, είναι ο Πολωνός ιατρός, παιδαγωγός, συγγραφέας και κοινωνικός λειτουργός Janusz Korczak. Οι θεωρίες του Korczak είχαν έντονη απήχηση στην σύνταξη της Σύμβασης, που ουσιαστικά βασίστηκε στο δικό του όραμα για το παιδί ως ξεχωριστή οντότητα και όχι ως ιδιοκτησία των ενηλίκων. Το μήνυμα του υπήρξε, βασικά, ο σεβασμός στην εγγενή αξία των παιδιών ως ανθρώπινες υπάρξεις καθώς και αναγνώριση των ικανοτήτων και της επάρκειάς τους.

Όπως ο ίδιος είπε «η εκπαίδευση των παιδιών σημαίνει πάντα να τα σέβεσαι, ουδέποτε να τα συντρίβεις, να τα ταπεινώνεις ή να τα πιέζεις. Τα παιδιά έχουν το δικαίωμα να είναι αυτά που είναι». Οι πεποιθήσεις του, εκατό σχεδόν χρόνια μετά, θεωρούνται σήμερα επίκαιρες και το δίδαγμά του προσφέρει σε όλους μας σημαντική καθοδήγηση για τον τρόπο που διασφαλίζονται τα δικαιώματα του παιδιού.

Οι θεωρίες του Korczak εκφράζονται απόλυτα με το άρθρο 12 της Σύμβασης, το οποίο νομιμοποιεί το δικαίωμα του παιδιού για συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων για θέματα που το αφορούν γιατί, ακριβώς, όλοι οι άνθρωποι έχουν άποψη και μπορούν να την εκφράζουν από τη γέννησή τους. Ακόμη και τα βρέφη είναι οι ειδικοί των δικών τους αναγκών και συναισθημάτων και μπορούν να τα εκφράζουν με το δικό τους τρόπο. Η πρόκληση είναι, κατά πόσο μπορούν οι ενήλικες να ακούσουν, να ερμηνεύσουν, να καταλάβουν και να διαχειριστούν τις απόψεις των παιδιών. Για το λόγο αυτό, το συγκεκριμένο δικαίωμα είναι το λιγότερο εφαρμοσμένο αλλά και το πλέον παρεξηγημένο, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο: σε επίπεδο κυβερνήσεων, κοινότητας, σχολικού και οικογενειακού περιβάλλοντος.

Πολλές φορές οι ενήλικοι θεωρούμε λανθασμένα, ότι η συμμετοχή δυνατόν να απειλήσει το γονικό μας ρόλο οδηγώντας σε αναρχία, αγνοώντας ή και παραγνωρίζοντας πως η συμμετοχή είναι αυτή που διακρίνει τους ανθρώπους από τα υπόλοιπα όντα. Τούτο, ίσως, να σημαίνει πως δεν έχει ακόμη εμπεδωθεί ότι το συγκεκριμένο δικαίωμα δημιουργεί αυξημένη υποχρέωση στους ενήλικες και, κυρίως, στο κράτος, να διασφαλίσουν ότι οι απόψεις των παιδιών, όχι μόνο ζητούνται αλλά και λαμβάνονται υπόψη στα θέματα που επηρεάζουν τα ίδια και τη ζωή τους. Πιστεύω ότι, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση των ενηλίκων.

Το δικαίωμα της συμμετοχής έχει αναδειχθεί ως μια από τις βασικές αρχές της Σύμβασης, κάτι που σημαίνει ότι πρέπει να καθοδηγεί την ερμηνεία των άλλων δικαιωμάτων και την εφαρμογή της Σύμβασης.

Η έναρξη της λειτουργίας του θεσμού του Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο, το 2008 (μετά τη ψήφιση του ειδικού Νόμου 74(Ι)/2007), σηματοδότησε μια νέα εποχή στον τομέα της διασφάλισης των δικαιωμάτων των παιδιών στη χώρα μας.
Η απόφασή μου να αφιερωθεί η φετινή χρονιά στο δικαίωμα της συμμετοχής των παιδιών, δίδοντας στο Πρόγραμμα Προτεραιοτήτων 2008 του Γραφείου μου τον τίτλο «Τα παιδιά έχουν φωνή», ήταν μια συνειδητή προσπάθεια να βάλουμε το συγκεκριμένο δικαίωμα πάνω στο τραπέζι, αναγνωρίζοντας ότι η συμμετοχή των παιδιών σε όλους τους τομείς της ζωής και της καθημερινότητάς τους είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Δεν είναι απλά σχήμα λόγου να πούμε ότι, τα παιδιά έχουν φωνή και ότι για να ακουστεί χρειάζεται οι ενήλικες να κάνουν για λίγο παύση. Αυτά είναι οι καλύτεροι γνώστες των θεμάτων που τα αφορούν και γι΄αυτό είναι τόσο σημαντική και απαραίτητη η ενεργός συμμετοχή τους μέσα από την έκφραση και προάσπιση των απόψεων, των ιδεών και των αναγκών τους, στο σχεδιασμό στόχων και προγραμμάτων που τα αφορούν.

Για την Εβδομάδα του Παιδιού επιλέγηκε το θέμα «Τα δικαιώματα του παιδιού στην οικογένεια». Τα παιδιά χρειάζονται ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο να νιώθουν ελεύθερα να εκφραστούν, χωρίς ντροπή ή ενοχή γι΄ αυτά που θα πουν ή ότι θα τιμωρηθούν για τις απόψεις τους. Η οικογένεια πρέπει να παρέχει ένα τέτοιο περιβάλλον για το παιδί και οφείλει να διαδραματίζει ρόλο θετικής επίδρασης στο παιδί, στην εξάσκηση του πώς να ακούει τους άλλους, πώς να εκφράζει τη δική του άποψη και πώς, μέσα και από τη δική του συμμετοχή, παίρνονται οι αποφάσεις και επιλύονται συγκρούσεις και διαφορές που το αφορούν.

Η σύγχρονη οικογένεια χρειάζεται στήριξη, καθοδήγηση και εκπαίδευση σε ότι αφορά τον ομαλό τρόπο λειτουργίας της, με γνώμονα τη δημοκρατική ευελιξία, το διάλογο και την ισότιμη συμμετοχή όλων των μελών της.

Η εφαρμογή του δικαιώματος της συμμετοχής του παιδιού απαιτεί μακροπρόθεσμους στόχους και στρατηγικές που να απευθύνονται στην αλλαγή κοινωνικών στάσεων, νοοτροπίας και συμπεριφορών και στην καλλιέργεια κλίματος αποδοχής και σεβασμού στις απόψεις των παιδιών. Δεν υπάρχει χαμένος στην πορεία αυτή, αλλά μόνο κερδισμένοι, αφού η συμμετοχή των παιδιών στα οικογενειακά, εκπαιδευτικά και κοινωνικά δρώμενα τα προετοιμάζει για την υγιή ενήλικη ζωή.

Με τις σκέψεις αυτές θέλω να σας ευχαριστήσω για την αποψινή παρουσία σας στην Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού, που όπως ήδη ανέφερα, έχει φέτος αφιερωθεί στα Δικαιώματα του Παιδιού στην Οικογένεια.

Στόχος μας ήταν η Εκδήλωση να συμβάλει στην καλλιέργεια κλίματος αποδοχής και σεβασμού των απόψεων των παιδιών αλλά και να τους προσφέρει τη δυνατότητα να ασκήσουν το δικαίωμα της συμμετοχής. Για τούτο, ζητήσαμε από αυτά να μας αποτυπώσουν πώς τα ίδια βλέπουν την άσκηση των δικαιωμάτων τους μέσα στην οικογένεια με μια άλλη μορφή έκφρασης και συμμετοχής: το θέατρο και τη ζωγραφική.

Ομάδα παιδιών έχουν, όπως τα ίδια θα μας εξηγήσουν, δουλέψει συλλογικά και έχουν ελεύθερα εκφράσει τις δικές τους εντυπώσεις για τη σημερινή οικογένεια. Ευελπιστώ ότι αυτά που θα μας δώσουν με το θεατρικό δρώμενο που θα δούμε σε λίγο, θα αποτελέσουν τροφή για σκέψη για τον καθένα μας.

Παράλληλα, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, έχει ζητηθεί από τέσσερα σχολεία να αναθέσουν σε παιδιά να παρουσιάσουν με ζωγραφική τις δικές τους εισηγήσεις πάνω στο ίδιο θέμα. Τα έργα τους εκτίθενται έξω από αυτήν την αίθουσα και μπορείτε να τα θαυμάσετε αργότερα.

Ευχαριστώ όλα τα παιδιά που ανταποκρίθηκαν τόσο πρόθυμα στην πρόσκλησή μας για να συμβάλουν με τον τρόπο τους, στην εμπέδωση σε όλους μας ότι, ιδιαίτερα σε τέτοιες εκδηλώσεις που είναι αφιερωμένες στο παιδί, αυτό είναι ο ειδήμονας για το τι χρειάζεται να ειπωθεί.







Κατεβάστε το αρχείο Word Χαιρετισμός Επιτρόπου για την Ημέρα του Παιδιού 20-11-2008.doc
Κατεβάστε το αρχείο Word Ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας 20.11.2008.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top