Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος



Ομιλία της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού,
Λήδας Κουρσουμπά, στην Επετειακή Εκδήλωση με την ευκαιρία της
Παγκόσμιας Ημέρας των Δικαιωμάτων του Παιδιού
Πολιτιστικό Κέντρο “Πύλη Αμμοχώστου”

Τετάρτη 20 Νοεμβρίου 2013, ώρα 19:00
“Πάρε θέση, δώσε το χέρι!”

Λέξεις που πονάνε, ερωτήσεις και απειλές που τρομοκρατούν.
Λόγια που πληγώνουν, στερεότυπα, βρισιές, εκφράσεις μίσους, απαξίωσης και περιφρόνησης.
Μηνύματα στο κινητό, απειλητικές και υβριστικές αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Συμπεριφορές που μειώνουν την αξιοπρέπεια, εκβιασμοί, συστηματική και εσκεμμένη πρόκληση πόνου - σωματικού, συναισθηματικού, ψυχικού.
“Φυτό”, “σπασίκλα”, “άσχημη”, “χοντρή” “αδελφή”
“Θα σε κράξω σε όλο το σχολείο’’ “μην τολμήσεις να εμφανιστείς ξανά εδώ”.
Στιγματισμός, αποκλεισμός, περιθωριοποίηση.
Πόνος, άγχος, θυμός, επιθετικότητα!

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας
Κυρίες και κύριοι
Αγαπημένα μου παιδιά

Αναφέρομαι εδώ, δυστυχώς, σε καθημερινές σκηνές με πρωταγωνιστές και κομπάρσους παιδιά. Σκηνές που εκτυλίσσονται στην αθέατη πλευρά της ζωής, οι περισσότερες από αυτές στο χώρο των σχολείων... ναι, ακόμη και των δικών μας σχολείων.

Όσο δύσκολο και αν είναι για να το πιστέψουμε, μερικά παιδιά, και δικά μας παιδιά, περνούν το διάλειμμα έξω από το γραφείο των εκπαιδευτικών, γιατί μόνο εκεί αισθάνονται μια κάποια ασφάλεια. Άλλα, παραμένουν κρυμμένα σε κάποια γωνιά της αυλής του σχολείου, για να αποφύγουν τους νταήδες που τους κάνουν, σε καθημερινή βάση, τη ζωή δύσκολη· άλλα, υπομένουν παθητικά κάθε υποτιμητικό σχόλιο, ενώ πού και πού χαμογελούν μηχανικά, όταν μια σφαλιάρα θα πρέπει, εξ’ ανάγκης, να θεωρηθεί ως αστείο.

Ο εκφοβισμός/bullying, ως μια επαναλαμβανόμενη και συστηματική συμπεριφορά, σε βάρος ενός πιο “αδύναμου” ή “διαφορετικού” παιδιού αποτελεί, μια από τις πλέον διαδεδομένες σήμερα μορφές βίας κατά των παιδιών - ιδιαίτερα στο χώρο του σχολείου.
Η εκφοβιστική συμπεριφορά δε σχετίζεται αποκλειστικά και μόνο με τις ατομικές στάσεις ή τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών που εκδηλώνουν ή που ανέχονται τέτοια συμπεριφορά. To bullying σε καμιά περίπτωση δεν είναι έκφραση βίαιων ατομικών συμπεριφορών, ούτε αποτελεί πρόβλημα μόνο των παιδιών που δέχονται εκφοβιστική συμπεριφορά.

Αντίθετα, είναι, πρωτίστως, ένα κοινωνικό πρόβλημα. Κάθε εκφοβιστική συμπεριφορά, απορρέει από τις ιεραρχικές σχέσεις εντός της κοινωνίας. Θεμελιώνεται στην υπεροχή με την οποία επενδύεται η κανονικότητα που διαμορφώνουν οι νόρμες, οι συμπεριφορές και οι αξίες της πλειοψηφίας. Αποτυπώνει δε, την έλλειψη σεβασμού απέναντι στην ατομικότητα και τη διαφορετικότητα του άλλου.

Όπως κάθε άλλη μορφή βίας κατά των παιδιών, το bullying είναι, πάνω απ’ όλα, θέμα καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στη βάση αυτής ακριβώς της διαπίστωσης, η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, έχει θεσμική ευθύνη, να παρακολουθεί και να ελέγχει τις σχετικές πολιτικές, τις δράσεις και τα προγράμματα που η πολιτεία αναπτύσσει στα πλαίσια αντιμετώπισης του φαινομένου. Ταυτόχρονα, έχει ευθύνη να συμβάλλει ουσιαστικά στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, αλλά και να συμμετέχει στην ενδυνάμωση των ίδιων των παιδιών.
Αναγνωρίζοντας, ως Επίτροπος, την έκταση του προβλήματος και τη βαρύτητα που αυτό έχει στην καθημερινότητα των παιδιών, ανάπτυξα ιδιαίτερη και διαρκή δραστηριότητα γύρω από το φαινόμενο του bullying, περιλαμβάνοντας το στις προτεραιότητες του Γραφείου μου για την τρέχουσα χρονιά. Στο πλαίσιο αυτό, αποτέλεσε ένα από τα θέματα με τα οποία εργαστήκαμε με την Ομάδα Εφήβων Συμβούλων της Επιτρόπου, έχοντας την ευκαιρία να αναπτύξουμε μια σε βάθος κατανόηση του φαινομένου, και μέσα από την οπτική των παιδιών. Παράλληλα, αποφασίσαμε να αφιερώσουμε τη φετινή επετειακή εκδήλωση, για την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού, στην καταπολέμηση του σχολικού εκφοβισμού. Ο τίτλος της εκδήλωσης “Πάρε θέση, δώσε το χέρι”, είναι πρόσκληση και πρόκληση συνάμα, στον καθένα και την καθεμιά, ενήλικες αλλά και παιδιά, θύτες, θύματα και θεατές, για μια συλλογική προσπάθεια πάταξης του σχολικού εκφοβισμού.

Εξoχότατε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας
Κυρίες και κύριοι
Αγαπημένα μου παιδιά,

Στην πορεία των χιλιετιών, η βία παραμένει παρούσα και, θα ‘λεγα, συχνά, διατηρεί κυρίαρχο ρόλο σε κάθε, σχεδόν, έκφανση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Και όμως, η βία δεν μπορεί, σε καμιά περίπτωση, να θεωρηθεί μέρος της ανθρώπινης κατάστασης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας WHO (2002) World Report on Violence and Health. Edited by Etienne G. Krug, Linda L. Dalberg, James A. Mercy, Antony B Zwi and Rafael Lozano, σελ. 3, Geneva: WHO , «ενώ βιολογικοί και άλλοι παράγοντες είναι δυνατόν να εξηγήσουν μερική από την προδιάθεση για επιθετικότητα, τις περισσότερες φορές, αυτοί οι παράγοντες, αλληλοεπιδρούν με παράγοντες που σχετίζονται με την οικογένεια, την κοινότητα, την κουλτούρα και άλλους εξωτερικούς παράγοντες, προκειμένου να δημιουργήσουν μια κατάσταση όπου είναι δυνατόν να εκδηλωθεί η βία». Ως τέτοια, σύμφωνα πάλι με τον ΠΟΫ, «Η βία μπορεί να προληφθεί και τα αποτελέσματά της να περιοριστούν».

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας

Ο καθολικός και απόλυτος σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, είναι το πλέον ασφαλές θεμέλιο, πάνω στο οποίο είναι δυνατόν να οικοδομηθεί μια ανθρωποκεντρική κοινωνία, πλήρως απαλλαγμένη από κάθε μορφής βία. Είναι για τούτο, ακριβώς, το λόγο, που τα ανθρώπινα δικαιώματα συνιστούν μια από τις κορυφαίες, αν όχι την κορυφαία, κοινωνικές κατακτήσεις της ανθρωπότητας. “Δημιούργημα της αδικίας, ωθούμενα από την απόλυτη φρίκη των ανθρώπινων λαθών, και των οραμάτων για ένα καλύτερο κόσμο, τα δικαιώματα εξαλείφουν το φόβο για τον άλλο, αναγνωρίζοντας την κοινή ανθρώπινη φύση και χαιρετίζοντας τη διαφορετικότητα McGillivray (2013). The Long Awaited: Past Futures of Children’s Rights. In International Journal of Children’s Rights 21, 209-2013” (McGillivray, 2013).

Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, διασυνδέοντας ρητά και απαρέγκλιτα την ανθρώπινη ύπαρξη με την εγγενή ανθρώπινη αξιοπρέπεια, συνοψίζει το όραμα μιας κοινωνίας, όπου όλοι οι άνθρωποι, χωρίς καμιά διάκριση, θα έχουν τη δυνατότητα και τις κατάλληλες συνθήκες, προκειμένου να είναι σε θέση, να απολαύσουν το πλήρες φάσμα των δικαιωμάτων τους, σε συνθήκες ασφάλειας και ειρήνης.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, της οποίας την υιοθέτηση από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, πριν 24 ακριβώς χρόνια, γιορτάζουμε σήμερα, επιβεβαίωσε, ανέπτυξε παραπέρα, και ενδυνάμωσε τα δικαιώματα των παιδιών. Μιας από τις πλέον αδύναμες, κοινωνικά και πολιτικά, ομάδες της κοινωνίας μας. Η Σύμβαση, ξεκάθαρα, ακυρώνει την παραδοσιακή αντίληψη του παιδιού, ως ενήλικα εν τω γίγνεσθαι, στη βάση της οποίας το παιδί νοείται ως ένας ατελής ενήλικας. Αντί ως μια περίοδο μετάβασης, η Σύμβαση, αναγνωρίζει την παιδική ηλικία, ως μια διακριτή περιόδο στη ζωή του ανθρώπου, με ιδιαίτερη αξία και βαρύνουσα σημασία αφεαυτής. Τα παιδιά, από τη στιγμή της γέννησής τους, θεωρούνται, ολοκληρωμένες ανθρώπινες υπάρξεις, με αναπτυσσόμενες όμως ικανότητες και αναπτυσσόμενη αυτονομία.

Η Σύμβαση, σε καμιά περίπτωση, δεν παραγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες, που σχετίζονται, με τη βιολογική και την κοινωνική εξάρτηση των παιδιών από τον κόσμο των ενηλίκων, ούτε αυτές που σχετίζονται με το ευάλωτο της φύσης τους.

Αντίθετα, δεσμεύει κάθε κράτος-μέλος να, λαμβάνει όλα εκείνα τα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα, ώστε, κάθε παιδί να μεγαλώνει με ασφάλεια και υγεία, να καλλιεργήσει το πλήρες πλέγμα των δυνατοτήτων και των ταλέντων του και να εφοδιαστεί με τις δεξιότητες, τις στάσεις και τις γνώσεις, που χαρακτηρίζουν ένα δημοκρατικό, κριτικά σκεπτόμενο πολίτη. Είναι αναφαίρετο δικαίωμα, κάθε παιδιού, να μεγαλώνει σε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, απαλλαγμένο από κάθε μορφής βία και κακοποίηση. Ένα περιβάλλον, το οποίο, παράλληλα, θα το ενδυναμώνει προκειμένου, αφενός, να διεκδικεί τα δικαιώματά του και, αφετέρου, να αναγνωρίζει και να σέβεται τα δικαιώματα των άλλων.

Κυρίες και κύριοι

Όταν μιλούμε για παιδιά, η διάκριση ανάμεσα σε θύμα και θύτη είναι λάθος. Αντιμετωπίζοντας το φαινόμενο του εκφοβισμού, ειδικά, και της βίας μεταξύ των παιδιών πιο γενικά, μέσα από το πρίσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είμαστε σε θέση - αλλά και υποχρεωμένοι - να αναγνωρίσουμε ότι, όλα τα παιδιά υπό αναφορά, είναι μπλεγμένα στα δίκτυα της ίδιας νοσηρής κατάστασης. Μιας κατάστασης της οποίας, η δημιουργία βαραίνει, κυρίως και πρωτίστως, τον κόσμο των ενηλίκων. Ευθύνη της Πολιτείας είναι, πέραν από την ανάπτυξη προγραμμάτων παρέμβασης και χειρισμού συγκεκριμένων περιστατικών, η διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου προληπτικής δράσης. Κεντρικός πυλώνας του σχεδίου αυτού, θα πρέπει να είναι, η δημοκρατική και παιδοκεντρική οργάνωση του σχολείου, προκειμένου αυτό να λειτουργεί, πάνω απ’ όλα, ως ένα σχολείο για παιδιά με δικαιώματα.
Ένα σχολείο, στο οποίο ο σεβασμός στα δικαιώματα του παιδιού αποτυπώνεται στον τρόπο λειτουργίας, στις σχέσεις εκπαιδευτικών - μαθητών, στους στόχους που θέτει, στο περιεχόμενο της ύλης που διδάσκει, στις μεθοδολογίες που ακολουθεί και στις δραστηριότητες που αναπτύσσει.
Η αναγκαιότητα ανάπτυξης προληπτικών προγραμμάτων και παρεμβάσεων, και στο χώρο της εκπαίδευσης, ως μέτρων πρόληψης της νεανικής παραβατικότητας και αντικοινωνικής συμπεριφοράς, υπογραμμίζεται σε όλες τις δεσμευτικές πράξεις και κατευθυντήριες γραμμές διεθνών και περιφερειακών οργανισμών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναφορικά με τα παιδιά που έρχονται σε επαφή με το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης. Σχετική είναι και η Δημόσια Θέση του Δικτύου Ευρωπαίων Επιτρόπων για το Παιδί, αναφορικά με τα «Τα δικαιώματα του παιδιού που έρχονται σε σύγκρουση με το Νόμο», η οποία παραπέμπει στην αποτελεσματική πρόληψη και παρέμβαση για αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας, που καταρτίστηκε στο πλαίσια του 16ου Ετήσιου Συνέδριου του, το οποίο φιλοξένησα ως Πρόεδρος του Δικτύου, στη Λευκωσία, τον Οκτώβριο του 2012 – γνωστής ως «Δήλωση της Λευκωσίας».

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας

Εκλαμβάνω την εδώ παρουσία σας απόψε, στην πρώτη επετειακή εκδήλωση του Θεσμού, από την ανάληψη των καθηκόντων σας, ως αρχηγός του Κράτους, ως απτή απόδειξη του διαχρονικού και διαρκούς σας προσωπικού ενδιαφέροντος και στήριξης, σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και, ειδικότερα, τα δικαιώματα του παιδιού.

Κύριε Πρόεδρε

Παρακολουθώ με πραγματικό ενδιαφέρον, την τεράστια και αγωνιώδη προσπάθεια που καταβάλλει η κυβέρνησή σας και σεις προσωπικά, προκειμένου να μπορέσει η χώρα και η κοινωνία μας να αντεπεξέλθουν της δεινής οικονομικής κατάστασης στην οποία έχουν περιέλθει.
Πάνω και πέραν από την οικονομική ανάκαμψη, στόχος όλων θα πρέπει να είναι, η ενίσχυση του ανθρωποκεντρικού προσανατολισμού της κοινωνίας, η ανάπτυξη πολιτικών θεμελιωμένων στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, και η εμβάθυνση των δημοκρατικών θεσμών και των συμμετοχικών διαδικασιών της πολιτείας. Προς το σκοπό αυτό, καλούμαστε, όπως υπογράμμισε σχετικά πρόσφατα ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Nils Muižnieks Commissioner for Human Rights (2012). Annual Activity Report,by Nils Muižnieks, Commissioner for Human Rights, presented to the Committee of Ministers and the Parliamentary Assembly / retried from http://www.aedh.eu/plugins/fckeditor/userfiles/file/annual%20activity%20report%202012%20Council%20of%20Europe.pdf, τελευταία πρόσβαση στις 16/10/2013. , να επανεξετάσουμε, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, τον τρόπο προσέγγισης της κρίσης, τοποθετώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο των προσπαθειών μας. Μια τέτοια προσέγγιση, δεν μπορεί να αφήνει έξω τα παιδιά και τις πολιτικές που τα αφορούν.

Δημιουργώντας τις προϋποθέσεις εκείνες, που θα επιτρέψουν σε κάθε παιδί να εμπεδώσει στην πράξη τα δικαιώματά του, ως ισότιμος πολίτης, σε ένα περιβάλλον πλήρως απαλλαγμένο από κάθε μορφής βία, στο πλαίσιο της σχολικής και της τοπικής κοινότητας, αλλά και της κοινωνίας ευρύτερα, δίνουμε τη δυνατότητα στα παιδιά να αναπτύξουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις στάσεις εκείνες, που θα τους επιτρέψουν να λειτουργήσουν ως υπεύθυνοι πολίτες. Πολίτες, που θα διεκδικούν και θα προασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα τηρούν τις υποχρεώσεις τους και θα σέβονται τα δικαιώματα των άλλων, παιδιών και ενηλίκων. Πολίτες, τους οποίους έχει ανάγκη η Πολιτεία μας σήμερα, όσο ποτέ προηγουμένως.








Κατεβάστε το αρχείο Word Omilia Epitropou 20-11-2013- 20-11-2013 - final.docx


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top