Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Τοποθέτηση της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στη Συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας την 20/4/2010 με θέμα:

«Οι κίνδυνοι του Διαδικτύου από μαθητές και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν».




1. Τις τελευταίες μέρες έχουν απασχολήσει έντονα το σύνολο της κοινής γνώμης τα αυξημένα κρούσματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και των αυξητικών τάσεων αυτών που επιτυγχάνoνται μέσω διαδικτύου. Με αφορμή τα πρόσφατα περιστατικά που είδαν το φως της δημοσιότητας και τα οποία, ως αναμένετο, προκάλεσαν την ανησυχία και τον αποτροπιασμό της κυπριακής κοινωνίας, έχει ξεκινήσει ένας δημόσιος διάλογος αναφορικά με τις διαστάσεις του φαινομένου και ειδικότερα τους κινδύνους που ελλοχεύει η χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά.

1.1. Ως Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, θέλω καταρχήν να χαιρετίσω τις πρωτοβουλίες των δύο μεγαλύτερων κοινοβουλευτικών κομμάτων, εκπρόσωποι των οποίων, πρόσφατα, επιδίωξαν συνάντηση μαζί μου για να συζητηθούν οι προεκτάσεις του φαινομένου της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και οι τρόποι αντιμετώπισής του. Στις συναντήσεις μου με τους εκπροσώπους των κομμάτων, τόνισα την αναγκαιότητα χάραξης εθνικής στρατηγικής για το ζήτημα της κακοποίησης παιδιών, βασική προϋπόθεση της οποίας είναι η κινητοποίηση όλων αλλά κυρίως ο κατάλληλος συντονισμός και η αποτελεσματική συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών, φορέων και οργανισμών (αστυνομία, υπηρεσίες κοινωνικής ευημερίας, υπουργείο παιδείας, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ακαδημαϊκή κοινότητα, ΜΚΟ κ.ο.κ.). Θεωρώ επίσης ιδιαίτερα σημαντική την απόφαση της κυβέρνησης για την επικείμενη πολύ-υπουργική συνάντηση, στην οποία κλήθηκα να δώσω τις απόψεις μου, στα πλαίσια της οποίας θα επιχειρηθεί να χαραχθούν οι πρώτες γραμμές της εθνικής στρατηγικής για το θέμα.


1.2. Χαιρετίζω επίσης την απόφαση της Επιτροπής Παιδείας της Βουλής για τη σημερινή αυτεπάγγελτη εξέταση ως προς τα προβλήματα που μπορεί να δημιουργηθούν λόγω της χρήσης του διαδικτύου από μαθητές και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, αφού στις μέρες μας τα περισσότερα σπίτια και σχολεία έχουν τουλάχιστον 1 ηλεκτρονικό υπολογιστή ο οποίος είναι διαθέσιμος σε παιδιά κάτω των 14 ετών. Στις πλείστες των περιπτώσεων αυτών, τα παιδιά έχουν μη ελεγχόμενη πρόσβαση στο διαδίκτυο.

1.3. Το διαδίκτυο αναμφίβολα αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για το σύγχρονο άνθρωπο αφού προσφέρει πληροφόρηση, γνώση, δυνατότητες επικοινωνίας, ψυχαγωγία, ευκαιρίες πολιτιστικής και οικονομικής δραστηριοποίησης, παράθυρα για ενεργό συμμετοχή και ελεύθερη έκφραση απόψεων κ.α. Ωστόσο λόγω της χαοτικής δομής του, της μαζικότητας του, της ευκολίας πρόσβασης και της ανωνυμίας που προσφέρει, μετατρέπεται πολλές φορές σε πρόσφορο έδαφος για την οργάνωση και πραγματοποίηση παράνομων δραστηριοτήτων οι οποίες θέτουν σε κίνδυνο ευάλωτες ομάδες πληθυσμού, όπως είναι τα παιδιά. Όμως, παρά τους υπαρκτούς κινδύνους, δεν θα πρέπει να εκφράζονται υπερβολές ως προς τη χρήση του διαδικτύου, υπερτονίζοντας μόνο τις αρνητικές πτυχές του. Η πολιτεία θα πρέπει να στοχεύσει στην υπεύθυνη και ολόπλευρη ενημέρωση καθώς και στην εκπόνηση προγραμμάτων ψηφιακού εγγραμματισμού (media literacy) έτσι ώστε να μην καλλιεργηθεί ανεξέλεγκτος πανικός και παραπληροφόρηση γονέων και παιδιών.

2.1. Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού: Η Σύμβαση περιέχει άρθρα τα οποία τονίζουν την υποχρέωση του Κράτους να προστατεύει το παιδί από οποιαδήποτε μορφή βίας, κινδύνου ή εκμετάλλευσης όπως:
Άρθρο 19: Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να παίρνουν όλα τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά μέτρα, προκειμένου να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή βίας. Παράλληλα είναι υποχρεωμένα να αναλαμβάνουν προληπτικές δράσεις αλλά και να εκπονούν κοινωνικά παρεμβατικά προγράμματα με στόχο την παροχή της απαραίτητης στήριξης τόσο στο ίδιο το παιδί όσο και σε όσους έχουν την ευθύνη της φύλαξής του.
Άρθρο 34: Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης και σεξουαλικής βίας. Για το σκοπό αυτό, οφείλουν να παίρνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εμποδίσουν την παρακίνηση ή τον εξαναγκασμό των παιδιών σε παράνομη σεξουαλική δραστηριότητα, την εκμετάλλευση των παιδιών για πορνεία ή για άλλες παράνομες σεξουαλικές δραστηριότητες και την εκμετάλλευση των παιδιών με σκοπό την παραγωγή θεαμάτων ή υλικού πορνογραφικού χαρακτήρα.
Άρθρου 36: Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να προστατεύουν το παιδί από κάθε άλλη μορφή εκμετάλλευσης επιβλαβή για οποιαδήποτε πλευρά της ευημερίας του.

2.2. Ταυτόχρονα όμως, η Σύμβαση, περιέχει άρθρα τα οποία παρέχουν στο παιδί συγκεκριμένες ελευθερίες όπως το δικαίωμα της ανεμπόδιστης έκφρασης της άποψής του, το δικαίωμα συμμετοχής του σε διαδικασίες που το αφορούν, το δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφόρηση, το δικαίωμα για ενασχόληση σε δραστηριότητες που το ενδιαφέρουν και το δικαίωμα σε ψυχαγωγία. Ταυτόχρονα επιβάλλεται υποχρέωση για διασφάλιση του δικαιώματος αυτού.
Άρθρο 12: Είναι υποχρέωση των Συμβαλλομένων Κρατών να διασφαλίζουν στο παιδί που είναι ικανό να σχηματίσει τις δικές του απόψεις, το δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης των απόψεών του σχετικά με οποιοδήποτε θέμα που το αφορά, δίνοντας στις απόψεις του παιδιού το απαιτούμενο βάρος σύμφωνα με την ηλικία του και το βαθμό ωριμότητάς του.
Άρθρο 13: Το παιδί έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης το οποίο περιλαμβάνει την ελευθερία αναζήτησης, λήψης και διάδοσης οποιουδήποτε είδους πληροφοριών και ιδεών, ανεξαρτήτως συνόρων, υπό προφορική, γραπτή, τυπωμένη, ή καλλιτεχνική μορφή ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο της επιλογής του παιδιού.
Άρθρο 15: Κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην ελευθερία του να συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι ειρηνικά.
Άρθρο 16: Κανένα παιδί δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο αυθαίρετων ή παράνομων παρεμβάσεων στην ιδιωτική του ζωή, στην οικογένειά του, στην κατοικία του ή στην αλληλογραφία του, ούτε παράνομων προσβολών της τιμής και της υπόληψής του.
Άρθρο 17: Τα κράτη αναγνωρίζουν τη σημασία του έργου που επιτελούν τα ΜΜΕ και φροντίζουν ώστε το παιδί να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες και σε υλικό, που προέρχονται από διάφορες εθνικές και διεθνείς πηγές, κυρίως αυτών που αποσκοπούν στην προαγωγή της κοινωνικής, πνευματικής και ηθικής ευημερίας του, καθώς και της σωματικής και πνευματικής υγείας του.
Άρθρο 31: Το παιδί έχει δικαίωμα στην ανάπαυση και στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, στην ενασχόληση με ψυχαγωγικά παιχνίδια και δραστηριότητες που είναι κατάλληλα για την ηλικία του και στην ελεύθερη συμμετοχή στην πολιτιστική και καλλιτεχνική ζωή. Για αυτό τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να σέβονται και προάγουν το δικαίωμα του παιδιού να συμμετέχει πλήρως στην πολιτιστική και καλλιτεχνική ζωή και να ενθαρρύνουν την παροχή κατάλληλων και ίσων ευκαιριών για πολιτιστικές, καλλιτεχνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες και για δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου.

2.3. Ως εκ τούτου είναι σημαντικό να υπάρξει ισορροπία ανάμεσα στην υποχρέωση του Κράτους να παρέχει προστασία στο παιδί και στο δικαίωμα του παιδιού να έχει ελευθερίες οι οποίες του επιτρέπουν να είναι ενεργό μέλος της κοινωνίας του, να έχει πρόσβαση σε πληροφόρηση και να έχει ευκαιρίες για ψυχαγωγία μέσα από δραστηριότητες που το ενδιαφέρουν (π.χ. ενασχόληση με το διαδίκτυο, ψηφιακά παιχνίδια, επικοινωνία και κοινωνική δικτύωση στον κυβερνοχώρο, ψηφιακές πλατφόρμες ανταλλαγής απόψεων κ.τ.λ.)

3. Κίνδυνοι του Διαδικτύου
Μέσα στα πλαίσια του προγράμματος EU Kids Online, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και στο οποίο συμμετείχε και η Κύπρος, διεξήχθη πανευρωπαϊκή έρευνα η οποία εντόπισε τους βασικότερους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στις Ευρωπαϊκές χώρες κατά τη διάρκεια της περιήγησής τους στο Διαδίκτυο οι οποίοι συνοψίζονται ως εξής:
3.1. Δημοσίευση προσωπικών στοιχείων: Η ανάρτηση και δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων των παιδιών αποτελεί τον πιο διαδεδομένο κίνδυνο εφόσον περίπου οι μισοί έφηβοι δημοσιεύουν προσωπικά τους στοιχεία στο διαδίκτυο μέσα από πλατφόρμες ψηφιακής κοινωνικής δικτύωσης χωρίς να έχουν τις περισσότερες φορές συναίσθηση των συνεπειών.
3.2. Παρακολούθηση πορνογραφικού υλικού: Αποτελεί τον δεύτερο πιο διαδεδομένο κίνδυνο με περίπου 4 στους 10 εφήβους να εκτίθενται σ’ αυτόν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο κατά μέσο όρο.
3.3. Παρακολούθηση βίαιου ή ρατσιστικού υλικού: πρόκειται για τον τρίτο πιο διαδεδομένο τύπο κινδύνου με περίπου το ένα τρίτο των εφήβων να εκτίθενται σ’ αυτόν.
3.4. Σεξουαλική παρενόχληση και εκφοβιστική συμπεριφορά (Cyberbullying): περίπου 1 στους 5 ή και 6 εφήβους που σερφάρουν στο διαδίκτυο εκτίθενται στον κίνδυνο αυτό.
3.5. Λήψη αθέμιτων σεξουαλικών μηνυμάτων: πολλά παιδιά, παρά τη θέλησή τους, γίνονται παραλήπτες σεξουαλικών μηνυμάτων.
3.6. Συνάντηση με φίλους από το Διαδίκτυο: είναι η πιο σπάνια αλλά όχι και η λιγότερο σημαντική ίσως απειλή για ένα παιδί. Υπάρχει σχετική συνέπεια στα μεγέθη ανάμεσα στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και τα ποσοστά κυμαίνονται γύρω στο 8%.


4. Άλλοι κίνδυνοι:

4.1. Έκθεση σε ακατάλληλο διαφημιστικό υλικό: Τα παιδιά υπόκεινται σε πιέσεις από τις έμμεσες αλλά επιβλητικές και ελκυστικές διαφημίσεις στο Διαδίκτυο οι οποίες δεν υπόκεινται σε έλεγχο καταλληλότητας.
4.2. Εθισμός - Εξάρτηση: Τα παιδιά μπορούν να οδηγηθούν σε υπερβολική και καταναγκαστική χρήση του Διαδικτύου κινδυνεύοντας έτσι να παραμελήσουν τις κοινωνικές τους δραστηριότητες, τις σχολικές τους υποχρεώσεις, τα παιχνίδια τους με πραγματικούς φίλους. Ο εθισμός στη χρήση του Διαδικτύου μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση, κατάθλιψη και άλλα ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Στο εξωτερικό έχουν αρχίσει να δημιουργούνται ειδικά προγράμματα απεξάρτησης από τη χρήση του διαδικτύου και επανένταξης παιδιών από την εικονική στην πραγματική ζωή.
4.3. Παράνομος τζόγος: Πολλά παιδιά εμπλέκονται σε δραστηριότητες παράνομου τζόγου και στοιχημάτων με οικονομικές και ψυχολογικές επιπτώσεις τόσο στα ίδια όσο και στην οικογένειά τους.


5. Εισηγήσεις Επιτρόπου ως προς την αντιμετώπιση των κινδύνων του Διαδικτύου

  • Προώθηση του ψηφιακού εγγραμματισμού (media literacy) σε γονείς. Η απόκτηση δεξιοτήτων και γνώσεων ως προς τη χρήση του διαδικτύου προσφέρει ευκαιρίες για μόρφωση, ψυχαγωγία, ανταλλαγή απόψεων, κοινωνική δικτύωση κ.α. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η Κύπρος βρίσκεται στις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά χρήσης του διαδικτύου.
  • Εκπαίδευση στα πλαίσια του σχολείου: Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα πρέπει να αναπτύξει προγράμματα ψηφιακού εγγραμματισμού και δεξιοτήτων κριτικής χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά, τα οποία να αποτελούν μέρος της εκπαιδευτικής πράξης προωθώντας παράλληλα την κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Η γνώση αποτελεί εργαλείο για μεγιστοποίηση των ευκαιριών και μείωση των κινδύνων. Όπως ακριβώς ενθαρρύνονται προγράμματα κυκλοφοριακής αγωγής για μείωση των οδικών ατυχημάτων και αύξηση των επιπέδων ασφάλειας θα πρέπει με την ίδια και μεγαλύτερη ένταση να αναπτυχθούν προγράμματα «διαδικτυακής αγωγής».
  • Έκδοση και ευρεία διανομή οδηγού ασφαλούς πλοήγησης στο διαδίκτυο στον οποίο να αναφέρονται οι συχνότερες απειλές που προκύπτουν από τη χρήση σε γλώσσα φιλική προς τα παιδιά. Η τακτική αναθεώρησή του θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητη.
  • Εκστρατείες ευαισθητοποίησης με τη συμβολή των ΜΜΕ: η αύξηση των επιπέδων ενημέρωσης ανάμεσα σε γονείς και παιδιά αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για την πρόληψη αλλά και αντιμετώπιση των κινδύνων. Γι΄ αυτό θα πρέπει να υπάρξει από πλευράς πολιτείας συστηματική και στοχευμένη ενημέρωση χωρίς υπερβολικές κινδυνολογίες.
  • Διεξαγωγή επιστημονικών ερευνών για καταγραφή της υπάρχουσας κατάστασης και χάραξη στρατηγικής και διαμόρφωσης εισηγήσεων οι οποίες να βασίζονται σε έγκυρους δείκτες και στοιχεία (αξιοποίηση και εμπλοκή της ακαδημαϊκής κοινότητας).
  • Εντοπισμός των ομάδων υψηλού κινδύνου έτσι ώστε να καθίσταται πιο αποτελεσματική η πρόληψη και η παρέμβαση μέσα από συγκροτημένη συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών (Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, Αστυνομικές Αρχές κ.α.). Η σύνταξη ξεκάθαρων κατευθυντήριων οδηγιών και διαδικασιών είναι απαραίτητη για την όσο το δυνατό πολύπλευρη και αποτελεσματικότερη προληπτική και παρεμβατική δράση.
  • Δημιουργία εξειδικευμένων δομών και προγραμμάτων παρέμβασης και θεραπείας παιδιών που έχουν πέσει θύματα εκφοβιστικής συμπεριφοράς και σεξουαλικής παρενόχλησης ή παρόμοιων απειλών στο διαδίκτυο.
  • Επιχορήγηση λογισμικών φίλτρων προστασίας τα οποία μπορούν να αποκλείσουν την προσπέλαση σε τόπους του κυβερνοχώρου με παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.
  • Εξέταση της επάρκειας των ποινών για τα ηλεκτρονικά εγκλήματα μέσω διαδικτύου. Αυτό θα λειτουργήσει ως ένα βαθμό αποτρεπτικά για την εκμετάλλευση και παρενόχληση παιδιών μέσω διαδικτύου από επιτήδειους.
  • Ενθάρρυνση εταιριών που παρέχουν υπηρεσίες διαδικτύου για δημιουργία διαδικασιών αυτορρύθμισης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο με άλλους παρόχους και συμμετοχή τους στο Ευρωπαϊκό Μνημόνιο για την Ασφαλέστερη Χρήση του Διαδικτύου









Κατεβάστε το αρχείο Acrobat Βουλή Κίνδυνοι Διαδικτύου για παιδιά.pdf


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top