Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

6
Παρέμβαση Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουμπά στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο «Επενδύοντας στα Παιδιά: Πρόληψη και αντιμετώπιση της παιδικής φτώχιας και κοινωνικού αποκλεισμού και προώθηση της ευζωίας των παιδιών» στο Εργαστήρι:
«Συμμετοχή και Προστασία των Παιδιών – Καλές Πρακτικές και Προκλήσεις»
με θέμα «Κύριες Προκλήσεις»

Πέμπτη 18 Οκτωβρίου 2012
Συνεδριακό Κέντρο Φιλοξένια
Λευκωσία
15:10 – 17: 10

Θα ήθελα να χαιρετίσω την πρωτοβουλία των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων της Κύπρου να οργανώσουν στην Κύπρο, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Συνέδριο, με κεντρικό άξονα αναφοράς το παιδί και την ευημερία του. Η επιλογή αυτή ενισχύει την προσωπική και θεσμική μου άποψη ότι, η κυπριακή πολιτεία καταθέτει μια ειλικρινή και συγκροτημένη προσπάθεια να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις διεθνείς της δεσμεύσεις και υποχρεώσεις απέναντι στα παιδιά.

Φίλες και φίλοι

Αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα οξεία οικονομική κρίση με δυσμενέστατες συνέπειες για σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού της, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Κράτη Μέλη έχουν ευθύνη να επανεξετάσουν τις κοινωνικές πολιτικές τους με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση των ασθενέστερων κοινωνικοοικονομικά ομάδων, οι οποίες απειλούνται σήμερα, ακόμη περισσότερο από τη φτώχια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Σε αυτές ακριβώς τις συνθήκες αναδεικνύεται περισσότερο επιτακτική από ποτέ, η ανάγκη υιοθέτησης και εφαρμογής κοινωνικών πολιτικών αντιμετώπισης της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού, βασισμένες στα ανθρώπινα δικαιώματα. Πολιτικών που να θεμελιώνονται στις νόρμες και τις αξίες που διέπουν τις Διεθνείς Πράξεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.


Η προσπάθεια καταπολέμησης της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού, η οποία βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα, αναφέρεται, πρωτίστως, σε μια προσπάθεια ενδυνάμωσης των ίδιων των ανθρώπων – σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο - που βρίσκονται αντιμέτωποι με αυτές τις συνθήκες. Από τη στιγμή που η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εισάγεται στο πλαίσιο της διαμόρφωσης κοινωνικής πολιτικής, η καταπολέμηση της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού παύει να είναι απλά μια αγαθοεργός απάντηση σε μια ανθρώπινη ανάγκη και μετατρέπεται σε μια νομική υποχρέωση της πολιτείας να διασφαλίσει σε κάθε πολίτη το δικαίωμα να διαβιώνει σε συνθήκες απαλλαγμένες από τη φτώχια και πλήρως ενταγμένος στην κοινότητα όπου ανήκει.

Στην περίπτωση των παιδιών η σημαντικότερη νομική θεμελίωση αυτής της προσέγγισης είναι η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η πρώτη νομικά δεσμευτική διεθνής Πράξη η οποία ενσωματώνει το πλήρες εύρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – αστικών, πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών και πολιτιστικών – σε ένα και μοναδικό κείμενο θεμελιώνει μια νέα και ριζοσπαστική θεώρηση του παιδιού.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, θεωρεί ότι το παιδί, από τη στιγμή της γέννησής του, είναι ολοκληρωμένη ανθρώπινη ύπαρξη δηλαδή, μοναδική, ανεπανάληπτη και ξεχωριστή προσωπικότητα με εγγενή αξιοπρέπεια και δικαιώματα.

Η Σύμβαση, χωρίς να εγκαταλείπει πλήρως την προσέγγιση που θέλει το παιδί να έχει ανάγκη φροντίδας και προστασίας, το αναγνωρίζει ως πρόσωπο: ως ολοκληρωμένη δηλαδή ανθρώπινη ύπαρξη η οποία ενθαρρύνεται να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή των ομάδων όπου είναι ενταγμένο, στο βαθμό που μπορεί, κατά τρόπο ενεργητικό, αναλαμβάνοντας ευθύνες και συμμετέχοντας στη λήψη αποφάσεων.

Έτσι, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ενσωματώνει αποτελεσματικά τα δικαιώματα προστασίας, χωρίς όμως να αμφισβητεί ότι, το παιδί, ως υποκείμενο δικαιωμάτων με διακριτή προσωπικότητα και εγγενή αξιοπρέπεια, έχει δικαίωμα να έχει άποψη για κάθε θέμα που το αφορά και δικαίωμα να την εκφράζει.

Υπερβαίνοντας το δίλημμα προστασία ή αυτονομία, η Σύμβαση, θεμελιώνεται στην αντίληψη ότι, μια σοβαρή και ειλικρινής αντιμετώπιση των δικαιωμάτων του παιδιού, προϋποθέτει σοβαρή και ειλικρινή αντιμετώπιση, τόσο των ζητημάτων που αφορούν στην προστασία του όσο και του θέματος της αναγνώρισης της αυτονομίας του.

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Η Σύμβαση, καλύπτει διεξοδικά το δικαίωμα του παιδιού στην προστασία. Στο Προοίμιό της, γίνεται γενικότερη αναφορά στην ανάγκη για παροχή στο παιδί ειδικής προστασίας καθώς και ρητή αναφορά στην υπόδειξη της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Παιδιού ότι «το παιδί, λόγω της σωματικής και διανοητικής του ανωριμότητας, χρειάζεται ειδική προστασία και φροντίδα, συμπεριλαμβανομένης και της κατάλληλης νομικής προστασίας, τόσο πριν όσο και μετά τη γέννησή του».

Περαιτέρω, σειρά διατάξεων της Σύμβασης δεσμεύουν τα Συμβαλλόμενα Κράτη να λαμβάνουν τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίσουν την προστασία του παιδιού από οποιαδήποτε διάκριση (Άρθρο 2) και κάθε μορφή πνευματικής, ψυχολογικής ή σωματικής κακοποίησης ή/ και εκμετάλλευσης, τόσο όταν βρίσκεται στο οικογενειακό περιβάλλον (Άρθρο 19) όσο και στο πλαίσιο οποιουδήποτε οργανισμού, υπηρεσίας ή ιδρύματος έχει αναλάβει τη φύλαξή του (Άρθρο 3). Σειρά άλλων διατάξεων ενισχύουν περαιτέρω τα δικαιώματα του παιδιού στην προστασία, προβλέποντας τη λήψη ειδικών μέτρα προστασίας για παιδιά που ζουν κάτω από ιδιάζουσες συνθήκες και/ή αντιμετωπίζουν αντιξοότητες.

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Στο κείμενο της Σύμβασης δεν εντοπίζεται η λέξη Συμμετοχή ωστόσο τα δικαιώματα Συμμετοχής διασφαλίζονται από σειρά διατάξεων (Άρθρα 12-17). Πυρήνας των διατάξεων αυτών και σύνοψη, σύμφωνα με την Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, της Αρχής της Συμμετοχής, συνιστά το Άρθρο 12. Αυτό καθορίζει ότι «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να διασφαλίζουν στο παιδί που είναι ικανό να σχηματίσει τις δικές του απόψεις, το δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης των απόψεων του σχετικά με οποιοδήποτε θέμα που το αφορά, δίνοντας στις απόψεις του παιδιού το απαιτούμενο βάρος σύμφωνα με την ηλικία του και το βαθμό ωριμότητάς του. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να παρέχεται στο παιδί η δυνατότητα να ακούγεται από οποιαδήποτε διοικητική ή δικαστική διαδικασία που το αφορά».

Τα δικαιώματα συμμετοχής εμπλουτίζονται, περαιτέρω, με το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης, αλλά και αναζήτησης, λήψης και διάδοσης οποιουδήποτε είδους πληροφοριών και ιδεών (Άρθρο 13 και Άρθρο 17 σε σχέση με τα ΜΜΕ), το δικαίωμα για ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας (Άρθρο 14), το δικαίωμα της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και συνέρχεσθαι ειρηνικά (Άρθρο 15) και το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή (Άρθρο 16)

Η δυναμική διάρθρωση των δικαιωμάτων προστασίας και συμμετοχής του παιδιού αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην εφαρμογή μιας άλλης βασικής αρχής της Σύμβασης, της Αρχής της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού, η οποία επιβάλλει ότι, σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν στα παιδιά, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού (Άρθρο 3(1)].

Σε καμία περίπτωση, η ανάγκη προστασίας του παιδιού δεν μπορεί να αποτελέσει το αποκλειστικό κριτήριο για την εφαρμογή της Αρχής της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού. Και αυτό, με δεδομένο ότι μόνο τα ίδια τα παιδιά έχουν άμεση και βιωματική εμπειρία των συνθηκών που ζουν και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν. Η αναζήτηση της άποψής τους ενόψει λήψης αποφάσεων σε θέματα που αφορούν τα ίδια είναι, ουσιαστικά, απαραίτητη, και στη βάση της Σύμβασης, νομική προϋπόθεση, προκειμένου να διαπιστωθεί προς ποία κατεύθυνση θα πρέπει αυτές οι αποφάσεις να κινηθούν, ώστε να εξυπηρετήσουν το πραγματικό συμφέρον των παιδιών.


ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ
Φίλες και φίλοι,

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι πολιτικές αποφάσεις, ακόμη και για θέματα που αφορούν άμεσα και κατ’ αποκλειστικότητα τα παιδιά, λαμβάνονται από ενήλικες χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών και χωρίς η άποψή τους να έχει έστω εκφραστεί. Η επιλογή αυτή δεν είναι άσχετη με τη λαθεμένη – νομικά και πραγματιστικά – αντίληψη ότι οι ενήλικες «γνωρίζουν καλύτερα» και «είναι σε θέση να καθορίσουν από μόνοι τους τι είναι προς το συμφέρον του παιδιού» ή ότι «τα προγράμματα τα οποία έχουν σχεδιαστεί για ενήλικες είναι δυνατόν να είναι εξίσου αποτελεσματικά και για τα παιδιά» . Πέραν τούτου, η διαβούλευση με τα παιδιά θεωρείται, πολύ συχνά, από όσους/ όσες λαμβάνουν πολιτικές αποφάσεις, ως χάσιμο χρόνου ή ακόμη ως μια περιττή πολυτέλεια.

Τα πιο πάνω απορρέουν από μια, στη βάση της Σύμβασης, στρεβλωμένη θεώρηση του παιδιού ως ενός «ενήλικα εν των γίγνεσθαι», ενός ατελούς και μη ολοκληρωμένου ατόμου το οποίο θα πρέπει να παραμείνει παθητικός αποδέκτης της άποψης και της γνώμης των ενηλίκων. Η μεγαλύτερη πρόκληση για κάθε θεσμό ο οποίος υπηρετεί τα δικαιώματα του παιδιού, αλλά και κάθε θεσμού, ομάδας και ατόμων που προασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα γενικότερα, είναι η ανατροπή αυτής της παραδοσιακής και βαθιά ριζωμένης στις σύγχρονες κοινωνίες θεώρησης του παιδιού.

Ουσιαστική και πραγματική συμμετοχή των παιδιών προϋποθέτει την οικοδόμηση κουλτούρας ανθρωπίνων δικαιωμάτων μιας κουλτούρας που να προωθεί και να ενισχύει την παιδική συμμετοχή.

Για τούτο είναι πολύ σημαντικό να επιτευχθεί μια ευρύτερη αναγνώριση των παιδιών ως λειτουργικά ενεργών μελών της κοινωνίας, φορείς δικαιωμάτων και ατόμων με ικανότητα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων για θέματα που τα αφορούν. Πάνω από όλα είναι σημαντικό να πειστούν οι ενήλικες και οι θεσμοί ενηλίκων που λαμβάνουν τις αποφάσεις ότι η συμμετοχή των παιδιών πέραν από νομική υποχρέωση είναι, ταυτόχρονα, και μια αναγκαιότητα, αν ειλικρινά επιδίωξη μας είναι η εξυπηρέτηση του συμφέροντος των παιδιών.

Πιο συγκεκριμένα, και με αναφορά στο θέμα του συνεδρίου, μπορούμε να πούμε ότι σε ότι αφορά το ζήτημα της παιδικής φτώχιας και κοινωνικού αποκλεισμού, τα παιδιά τα οποία βιώνουν το συγκεκριμένο πρόβλημα, έχουν μια διαφοροποιημένη εμπειρία της κατάστασής τους σε σχέση με αυτή που έχουν οι ενήλικες που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με αυτά. Την ίδια στιγμή, τα παιδιά παραμένουν πιο ευάλωτα σε σχέση με τους ενήλικες ενώ παράλληλα έχουν να αντιμετωπίσουν διαφορετικές προκλήσεις και δυσκολίες. Τα δεδομένα αυτά, κάθε πολιτική η οποία στοχεύει να προωθήσει τα δικαιώματα των παιδιών και να διασφαλίσει την προστασία τους απέναντι στη φτώχια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, οφείλει να τα λαμβάνει υπόψη. Ο καλύτερος δε τρόπος να έχει πρόσβαση σε αυτά είναι μέσα από τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών.

Κατά τον τρόπο αυτό η προώθηση της παιδικής συμμετοχής ανάμεσα στα παιδιά που βρίσκονται αντιμέτωπα με τη φτώχια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, πέραν από μέσο ενδυνάμωσης των ίδιων των παιδιών σε ατομικό επίπεδο, μπορεί να αποτελέσει και ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια όσων διαμορφώνουν και εφαρμόζουν σχετικές πολιτικές.






 Children Participation and Protection.pptx


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top