Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Σημεία για συζήτηση :

Θα ήθελα, καταρχήν, να εκφράσω την ευαρέσκεια και τη χαρά μου για την πρόσκλησή σας να βρίσκομαι εδώ σήμερα προκειμένου να επικοινωνήσω με τις Διευθύντριες και τους Διευθυντές των Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης, Επαρχίας Λευκωσίας.

Θεωρώ εσάς, τα Ανώτατα στελέχη της Δημόσιας Μέσης Εκπαίδευσης, όπως και όλους τους εκπαιδευτικούς, αλλά και κάθε άλλη ομάδα επαγγελματιών που ασχολούνται με παιδιά, οιονεί συνεργάτες στο δύσκολο και συνάμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και ελπιδοφόρο έργο που καλούμαι να διεκπεραιώσω ως Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο.

Θεωρώ, λοιπόν, τη σημερινή συνάντηση ως μια πολύ καλή ευκαιρία προκειμένου να αναζητήσουμε τρόπους που θα μας επιτρέψουν την οικοδόμηση μιας υγιούς και παραγωγικής συνεργασίας ανάμεσα στο Θεσμό που εκπροσωπώ και το δημόσιο σχολείο μέσης εκπαίδευσης.

Στην εισαγωγική αυτή παρέμβασή μου 1) Θα σας παρουσιάσω, πολύ σύντομα Θεσμό της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, 2) Θα αναφερθώ στη μέχρι στιγμής συνεργασία του Θεσμού με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, επικεντρωνόμενη στα θέματα που αφορούν στη Μέση Εκπαίδευση και 3) Θα κλείσω με κάποιες ιδέες και εισηγήσεις για επέκταση και βελτίωση της μέχρι στιγμής συνεργασίας μας. Είναι σημαντικό και για μένα να έχουμε χρόνο για ερωτήσεις και διαδραστικό διάλογο.

Α . Ο Θεσμός της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Όπως, πολύ πιθανόν, να γνωρίζετε, ο Θεσμός της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού ιδρύθηκε με τον Περί Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Νόμο του 2007 [Ν. 74(Ι)/2007] που τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιουνίου 2007. Η ψήφιση του συγκεκριμένου Νόμου και κατ’ επέκταση, η έναρξη λειτουργίας του θεσμού το 2008, συνιστά έκφραση της ουσιαστικής δέσμευσης της Κυπριακής Πολιτείας να λειτουργεί στο πνεύμα και το περιεχόμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Βασική αποστολή της Επιτρόπου είναι η προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού (άρθρο 3). Ο Νόμος παρέχει στον Επίτροπο, για την επίτευξη της αποστολής του, ένα εξαιρετικά διευρυμένο πλαίσιο αρμοδιοτήτων (άρθρο 4). Απαριθμεί, όχι εξαντλητικά, 24 συγκεκριμένες αρμοδιότητες και δραστηριότητες, όπως (αναφέρομαι ενδεικτικά και μόνο, σε ορισμένες οι οποίες έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με το χώρο του σχολείου):

η εκπροσώπηση των παιδιών και των συμφερόντων τους σε όλα τα επίπεδα,
η διαφώτιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας έτσι ώστε αυτή να κινητοποιηθεί και να διασφαλίσει πρακτικά τα δικαιώματα των παιδιών στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα και στην κοινωνία γενικά,
ο εντοπισμός και η προώθηση των απόψεων των παιδιών εκεί όπου τα ίδια δεν μπορούν να ακουστούν,
ο έλεγχος και η παρακολούθηση νομοθεσιών και πρακτικών και η υποβολή προτάσεων με στόχο την εναρμόνιση τους με σχετικές διεθνείς συμβάσεις,
η διεξαγωγή εκστρατειών διαφώτισης και αλλαγής νοοτροπίας σχετικά με τη θέση των παιδιών στο κοινωνικό σύνολο, η λήψη οποιασδήποτε ενέργειας την οποία κρίνει ο ίδιος αναγκαία προς εκπλήρωση της αποστολής του.

Ειδικότερα, η Επίτροπος μπορεί, ανάμεσα σε άλλα, να,

· διοργανώνει εκπαιδευτικά, επιμορφωτικά προγράμματα αναφορικά με τα δικαιώματα του παιδιού,
· διεξάγει μελέτες για την κατάσταση των παιδιών στην Κύπρο,
· προωθεί τις αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
· απευθύνει συστάσεις προς όλους τους αρμόδιους φορείς που ασχολούνται με τα παιδιά και δίνει κατά την κρίση της δημοσιότητα σ’ αυτές,
· συντονίζει την ενιαία εφαρμογή των ρυθμίσεων που αφορούν στην προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
·υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές, για διερεύνηση, παράπονα για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού, παρακολουθεί την πορεία της διερεύνησης και αξιολογεί το αποτέλεσμά της,
· συνεργάζεται με αντίστοιχα όργανα και αρχές άλλων κρατών, καθώς και διεθνείς οργανισμούς,
· εκφέρει απόψεις αναφορικά με νομοσχέδια ή προτάσεις νόμων που αφορούν τα παιδιά,
· εξασφαλίζει τις απόψεις των παιδιών και προωθεί την ενημέρωσή τους σχετικά με τα δικαιώματά τους.

Η Επίτροπος, για την επιτέλεση του έργου της, έχει Γραφείο το οποίο στελεχώνεται με μόνιμο προσωπικό που ανήκει είτε στη Δημόσια Υπηρεσία είτε στη Δημόσια Εκπαιδευτική Υπηρεσία (άρθρο 12). Ο Νόμος διασφαλίζει την ανεξαρτησία του θεσμού: Η Επίτροπος δεν απολύεται και δεν αποχωρεί από το αξίωμά της πριν τη λήξη της θητείας της, παρά μόνο εάν η ίδια υποβάλει γραπτώς την παραίτηση της (άρθρο 14) ή για τους λόγους και με τον τρόπο με τον οποίον απολύονται ή αποχωρούν από την υπηρεσία οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου (άρθρο 15). Παράλληλα, η Επίτροπος προστατεύεται από δυνατότητα έγερσης αγωγής εναντίον του προσώπου της, για τη διενέργεια οποιασδήποτε πράξης ή την έκφραση γνώμης στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της (άρθρο 9). Ο Νόμος υποχρεώνει κάθε πρόσωπο, αρχή και οργανισμό, κυβερνητικό ή μη, να παρέχει στην Επίτροπο, οποιαδήποτε πληροφορία που η ίδια ήθελε κρίνει αναγκαία για την εκπλήρωση της αποστολής της στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της (άρθρο 6) ενώ προνοούνται αυστηρές ποινές (χρηματική και φυλάκιση) για οποιαδήποτε πράξη που παρακωλύει, παρενοχλεί ή εξυβρίζει την Επίτροπο σε σχέση με την άσκηση των αρμοδιοτήτων της (άρθρο 17).

Η Επίτροπος κατά την ενάσκηση των αρμοδιοτήτων της ενεργεί ανεξάρτητα, υπακούοντας μόνο στο νόμο, την ηθική και τη συνείδησή της και υπόκειται στο καθήκον της εχεμύθειας. Το καθήκον της εχεμύθειας δεσμεύει και όλα τα μέλη του προσωπικού του Γραφείου της Επιτρόπου (άρθρο 8).
Η Επίτροπος, έχει τη δυνατότητα να καταρτίζει ανεξάρτητα το δικό της σχέδιο δράσης για επίτευξη της αποστολής της. Με την έναρξη λειτουργίας του θεσμού, καταρτίσαμε «Τριετές Σχέδιο Δράσης για το 2008-2010». Σε αυτό έδωσα το θεματικό τίτλο «Δικαιώματα του παιδιού: Υπόθεση όλων». Μέσα από το Σχέδιο αντικατοπτρίζεται η δέσμευση και πρόθεσή μου να εργαστώ με όραμα τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος μέσα στο οποίο όλα τα παιδιά που ζουν στην Κύπρο να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους χωρίς διάκριση.

Β. Συνεργασία του Θεσμού με το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού – επικεντρωνόμενη στα θέματα που αφορούν τη Μέση Εκπαίδευση

Έχω πολλές φορές αναφέρει, θεωρώντας το μάλιστα ως μια σημαντική επιτυχία, ότι στη διάρκεια του σύντομου χρονικού διαστήματος της λειτουργίας του, ο Θεσμός, στην άσκηση του ελεγκτικού του ρόλου, αντιμετωπίζεται από τους φορείς της Εκτελεστικής Εξουσίας ως καθοδηγητικός στην εκπλήρωση ενός κοινού στόχου, τη λειτουργία του κράτους δικαίου. Σε ένα τέτοιο ακριβώς πλαίσιο έχει οικοδομηθεί μια ιδιαίτερα εποικοδομητική συνεργασία ανάμεσα στο Θεσμό και τις εκπαιδευτικές αρχές. Αυτό οφείλεται στη συνεχή προσπάθεια και την ειλικρινή διάθεση που επιδεικνύεται, αφενός, από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου και, αφετέρου, από τους εκπαιδευτικούς λειτουργούς κάθε βαθμίδας. Το σχολείο καθώς, πέραν της οικογένειας, αποτελεί το κατ’ εξοχήν πλαίσιο κοινωνικοποίησης των παιδιών, συνιστά για το Θεσμό, προνομιακό πεδίο ανάπτυξης παρεμβάσεων. Σταθερός μας στόχος παραμένει η διαμόρφωση ενός σχολείου για παιδιά με δικαιώματα. Ενός σχολείου, δηλαδή, στο οποίο ο σεβασμός στα δικαιώματα του παιδιού αποτυπώνεται στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του, τους στόχους που θέτει, το περιεχόμενο της ύλης που διδάσκει, τις μεθοδολογίες που ακολουθεί και τις δραστηριότητες που αναπτύσσει. Το σχολείο για παιδιά με δικαιώματα είναι ένα δημοκρατικό σχολείο. Οικοδομημένο στο διάλογο και τη συνδιαλλαγή, συγκροτεί ένα παιδαγωγικό πλαίσιο το οποίο ενδυναμώνει και ενισχύει την αυτο-εκτίμηση των παιδιών, καθιστώντας τα ικανά να διαμορφώνουν ενεργητικά τη γνώμη τους και ελεύθερα να την εκφράζουν.
Στην κατεύθυνση αυτή κινούνται όλες οι δράσεις που αναπτύσσουμε στο χώρο της εκπαίδευσης, σε στενή πάντα συνεργασία με τα σχολεία και τις εκπαιδευτικές αρχές. Ενδεικτικά αναφέρω:

Το Πρόγραμμα Επισκέψεων της Επιτρόπου σε Σχολεία, με το γενικό τίτλο «Δώσε Φωνή στην Άποψή σου» αποτελεί μια τέτοια δράση. Μέσα από την εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος, που αφορά σχολεία όλων των βαθμίδων σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου, θέλω, αφενός, να έρθω σε επαφή και να ακούσω τις απόψεις, τους προβληματισμούς και τις παρατηρήσεις των ίδιων των παιδιών και, αφετέρου, να προωθήσω την ενημέρωσή τους αναφορικά με το περιεχόμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ταυτόχρονα, έχω την ευκαιρία να αναπτύξω διάλογο και με τους εκπαιδευτικούς, σε μια προσπάθεια να δώσω κατεύθυνση για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται το θέμα των δικαιωμάτων των παιδιών, μέσα από την εκπαίδευση.

Το διήμερο σεμινάριο για εκπαιδευτικούς με θέμα την «Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα», το οποίο διοργανώθηκε από την Υπηρεσία Προαγωγής Υγείας του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και το Γραφείο μου σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας. Πρόκειται για την πρώτη θεσμική παρέμβαση επιμόρφωσης των εν ενεργεία εκπαιδευτικών πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Πάνω από εξήντα εκπαιδευτικοί Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, είχαν την ευκαιρία να πάρουν μια γενική ενημέρωση σχετικά με το θέμα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και ειδικότερα των Δικαιώματα του Παιδιού και, παράλληλα, να καταρτιστούν ως προς το πώς μπορούν να χρησιμοποιήσουν στην τάξη τους τις εκδόσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης Compass και Compasito - εγχειρίδια κατάρτισης παιδιών και νέων στα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Η ένταξη του στόχου «Τα Δικαιώματα του Παιδιού» στους υπό έμφαση στόχους για τη φετινή χρονιά. Στα πλαίσια του στόχου αυτού, ανάμεσα σε άλλα, προκηρύχθηκε, με μεγάλη επιτυχία, Παγκύπριος Διαγωνισμός Ποίησης για μαθητές, με θέμα « τα Δικαιώματα του Παιδιού». Στην παρούσα φάση, βρίσκεται υπό έκδοση τόμος με επιλεγμένα ποιήματα παιδιών. Ο τόμος αυτός πρόκειται να αποσταλεί, εντός των επόμενων βδομάδων, σε όλα τα σχολεία μαζί με άλλο εκπαιδευτικό υλικό.

Η υποβολή παραπόνων στην Επίτροπο Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού είναι ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους ενημέρωσής της σχετικά, είτε γενικότερα για διαδικασίες ή/και πρακτικές που παραβιάζουν τα δικαιώματα του παιδιού ή που δεν είναι απόλυτα εναρμονισμένες με το πνεύμα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, είτε ειδικότερα, για συγκεκριμένες περιπτώσεις παραβίασης.

Ως εκ του Νόμου, η Επίτροπος έχει την αρμοδιότητα, ουσιαστικά δεσμεύεται, να υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές, για διερεύνηση, παράπονα για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού, να παρακολουθεί την πορεία της διερεύνησης και να αξιολογεί το αποτέλεσμά της. Βασικός σκοπός και στόχος της διαδικασίας αυτής είναι, πέραν της θεραπείας τυχόν παραβίασης δικαιωμάτων των συγκεκριμένων παιδιών για τα οποία υποβάλλεται το παράπονο, η μελέτη υφιστάμενων νομοθεσιών, αποφάσεων πολιτικής, διαδικασιών και πρακτικών προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσο αυτές συνάδουν με κατοχυρωμένα δικαιώματα του παιδιού και/ ή κατά πόσον υπάρχουν αποκλίσεις από τα διεθνή πρότυπα.

Ένα σημαντικό μέρος των παραπόνων που φθάνουν στο Γραφείο μου αφορούν θέματα σχετικά με την εκπαίδευση. Αυτά σχετίζονται τόσο με διοικητικές αποφάσεις όσο και με καθαρά εκπαιδευτικά ζητήματα. Ένας δε σημαντικός αριθμός παραπόνων σχετίζονται με την παροχή Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.

Σε ότι αφορά τη διαδικασία εξέτασης των παραπόνων, αυτή είναι η ακόλουθη: Σε ένα πρώτο στάδιο, χαρτογραφούνται οι υπηρεσίες που εμπλέκονται στο συγκεκριμένο είδος παραπόνου. Στην περίπτωση που αυτό αφορά θέματα εκπαίδευσης, παρεμβαίνω προς τον Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού με κοινοποίηση στην αρμόδια Διεύθυνση του Υπουργείου και τη διεύθυνση του σχολείου που αφορά το παράπονο. Με την παρέμβασή μου, ζητώ, από τη μια τη διερεύνηση του συγκεκριμένου παραπόνου και, από την άλλη, υποβάλλω συγκεκριμένα ερωτήματα που αφορούν γενικότερα τις δομές, τις διοικητικές πρακτικές, τη νομοθεσία και την πολιτική που εφαρμόζεται στο συγκεκριμένο τομέα. Αφού παραλάβω και μελετήσω την απάντηση, προχωρώ στην ετοιμασία συστάσεων προς την αρμόδια Υπηρεσία για θεραπεία σε σχέση με το συγκεκριμένο παράπονο. Όπου, δε, εντοπιστούν προβλήματα σε νομοθεσίες, πολιτικές, διαδικασίες και πρακτικές, προχωρώ στην ετοιμασία συστάσεων για τροποποιήσεις. Μετά την υποβολή των συστάσεων εξακολουθούμε να παρακολουθούμε το αποτέλεσμα και εάν κι εφόσον χρειαστεί, επανέρχομαι με τελικές εισηγήσεις και χρονοδιαγράμματα υλοποίησης.

Δεν έχω την πρόθεση να αναφερθώ με λεπτομέρεια, σε συγκεκριμένα παράπονα τα οποία αφορούν ζητήματα της Μέσης Εκπαίδευσης. Πιο εποικοδομητικό θεωρώ να αναφερθώ σε μερικές επισημάνσεις στις οποίες έχω καταλήξει, αντλώντας ακριβώς από τη διερεύνηση συγκεκριμένων παραπόνων.

Θέλω να τονίσω πριν προχωρήσω, ότι με όσα αναφέρω και γενικά σε σχέση με όλες τις επισημάνσεις μου, δεν επικρίνω τους εκπαιδευτικούς (με κάποιες εξαιρέσεις βέβαια!) αλλά στηλιτεύω το σύστημα και τον τρόπο λειτουργίας του σημερινού Σχολείου. Ο εκπαιδευτικός, για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις σημερινές απαιτήσεις του δημόσιου σχολείου. χρειάζεται στήριξη, τόσο από πλευράς υποδομής όσο, και κυρίως, από πλευράς συνεχούς ενημέρωσης, κατάρτισης και επιμόρφωσής.

Μια πρώτη επισήμανση αφορά θέματα που άπτονται της συμμετοχής των παιδιών στην ευρύτερη λειτουργία του σχολείου και ειδικότερα στα πλαίσια λήψεως αποφάσεων σε θέματα που τα αφορούν. Σε πολλές περιπτώσεις προκύπτει ότι, η συμμετοχή αυτή δεν είναι παρά μόνο διακοσμητική. Και δεν αναφέρομαι μόνο σε δραστηριότητες που σχετίζονται με την καθημερινότητα του σχολείου. Σημειώνω, ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι αποφάσεις των καθηγητικών συλλόγων λαμβάνονται χωρίς τα παιδιά να έχουν την ευκαιρία να ακουστούν. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις που εξετάζεται κατά πόσο θα παραμείνει ένα παιδί στάσιμο ή όχι. Σε άλλες περιπτώσεις, μαθητές ή μαθήτριες δεν κλήθηκαν να πουν την άποψή τους στη διάρκεια διερεύνησης καταγγελιών ή παραπόνων που οι ίδιοι έχουν κάνει κατά των εκπαιδευτικών τους.

Σε σχέση με το τελευταίο, σημειώνω την απουσία ενός δευτεροβάθμιου οργάνου εξέτασης παραπόνων παιδιών ως προς αποφάσεις ή συμπεριφορές εκπαιδευτικών, το οποίο να λειτουργεί ανεξάρτητα από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Ένα τέτοιο όργανο, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εμπέδωση εμπιστοσύνης σε γονείς και στο αποτέλεσμα της διερεύνησης τέτοιας φύσεως παραπόνων. Αυτό είναι ένα θέμα για το οποίο θέλω να ανοίξω διάλογο.

Έχω επισημάνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όπου παρουσιάζεται ουσιαστικό πρόβλημα αποτελεσματικής επικοινωνίας και συνεργασίας ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια, το παιδί/ μαθητής παραμένει εκτεθειμένο και χωρίς ουσιαστική βοήθεια απέναντι στη φάσμα της σχολικής αποτυχίας και/ή της σχολικής εγκατάλειψης. Στη συστηματική απουσία ενός παιδιού, το σχολείο απαντά με νουθεσίες και συμβουλές και ειδοποιεί γραπτώς τους γονείς. Ακόμη κι όταν οι γονείς δεν ανταποκριθούν στις στοιχειώδεις τους υποχρεώσεις απέναντι στο παιδί τους, είτε λόγω αμέλειας είτε λόγω αδυναμίας, το σχολείο δε φαίνεται διατεθειμένο να αναζητήσει άλλους μηχανισμούς στήριξης του παιδιού. Ακόμη κι όταν αναφερόμαστε σε είναι παιδί που αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες. Σημειώνω και υπογραμμίζω, ωστόσο, ότι, ενδεχόμενη αδυναμία των γονιών να στηρίξουν και να καθοδηγήσουν σωστά το παιδί τους προκειμένου αυτό να είναι σε θέση να απολαύσει το πλήρες φάσμα των δικαιωμάτων του δεν μπορεί να είναι δικαιολογία για την όποια αδράνεια του σχολείου και γενικότερα της Πολιτείας. Η Πολιτεία, έχει τη νομική υποχρέωση να στηρίζει το παιδί αλλά και να ενδυναμώνει την οικογένειά του προκειμένου με τη σειρά της να μπορέσει το στηρίξει.

Έχουν επισημανθεί περιπτώσεις απουσίας παιδιών από το σχολείο σε ηλικία υποχρεωτικής εκπαίδευσης όπου τούτο δεν έγινε αντιληπτό από το σχολείο, με αποτέλεσμα το παιδί να μείνει μακριά από την εκπαίδευση, για περίοδο πέραν του ενός έτους.
Με βάση τα πιο πάνω επισημαίνω την ανάγκη ανάπτυξης μιας πιο στενής και ευρύτερης συνεργασίας ανάμεσα στις εκπαιδευτικές αρχές και τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, στα πλαίσια της οποίας να εξετάζονται οι περιπτώσεις των παιδιών εκείνων των οποίων οι γονείς είτε δεν μπορούν είτε δε δείχνουν τη διάθεση να συνεργαστούν με το σχολείο προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα όποια προβλήματα παρουσιάζει το παιδί τους σε σχέση με τη σχολική του φοίτηση. Εξίσου σημαντική είναι και η ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των Εκπαιδευτικών Αρχών και των Υπηρεσιών του Υπουργείου Υγείας και ειδικότερα των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας.

Πέραν την στενής συνεργασίας ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια, είναι επίσης απαραίτητο, αν όχι αυτονόητο, ότι σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά, παιδιού το οποίο βρίσκεται στα όρια της σχολικής διαρροής, να σχεδιάζεται εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης με την εμπλοκή του εκπαιδευτικού ψυχολόγου και του συμβούλου του σχολείου. Το πρόγραμμα θα πρέπει να αφορά τόσο μαθησιακή, γνωστική στήριξη όσο και συναισθηματική και κοινωνική ενίσχυση του παιδιού, σε πλήρη συνεννόηση και συνεργασία με το ίδιο το παιδί και την οικογένειά του.

Στο σημείο αυτό είμαι σίγουρη ότι παραβιάζω ανοιχτές θύρες, επισημαίνοντας την άμεση ανάγκη για ενίσχυση της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας αλλά και των Υπηρεσιών Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης που παρέχονται στο πλαίσιο του σχολείου. Η ουσιαστική ένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες προϋποθέτει, πέραν της ενισχυτικής διδασκαλίας, την παροχή στα παιδιά εκείνων των δυνατοτήτων που θα τους επιτρέψουν να αναπτύξουν τις κατάλληλες γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες που θα τους βοηθήσουν να αυτονομηθούν στο μέγιστο δυνατόν βαθμό.

Γ. Προοπτικές συνεργασίας
Κυρίες και κύριοι,
Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, στο Γενικό της Σχόλιο Υπ. Αρ. 1 (The Aims of Education :.17/04/2001.CRC/GC/2001/1.(General Comments): http://www2.ohchr.org/english/bodies/crc/comments.htm) , υπογραμμίζει ότι η προώθηση της δυνατότητας των παιδιών να απολαύσουν πλήρως τα δικαιώματά τους, θα πρέπει να ενισχύεται από αξίες ενσωματωμένες στις εκπαιδευτικές διαδικασίες. Σύμφωνα με την Επιτροπή, «Κάθε παιδί έχει δικαίωμα σε μια εκπαίδευση η οποία να είναι σχεδιασμένη κατά τέτοιον τρόπο ώστε, να του παρέχει δεξιότητες ζωής, να ενισχύει την ικανότητά του να απολαμβάνει το πλήρες εύρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να προωθεί μια κουλτούρα εμποτισμένη με τις σχετικές με τα ανθρώπινα δικαιώματα αξίες».

Τα παιδιά μπαίνοντας σε μια τέτοια κουλτούρα, μαθαίνοντας τα δικαιώματά τους εμπράκτως και βιωματικά, αναπτύσσουν νοοτροπία σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με τον τρόπο αυτό αναπτύσσουν τη συνείδηση ότι ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να νοηθούν παρά μόνο στο πλαίσιο μιας κοινότητας ανθρώπων. Μαθαίνουν, κατ’ επέκταση, ότι ο σεβασμός των δικών τους δικαιωμάτων περνά μέσα από το σεβασμό των δικαιωμάτων των άλλων.

Στα πλαίσια των προσπαθειών μου για προώθηση της πιο πάνω θέσης – αρχής, πέραν των δράσεων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, προγραμματίζω, στο τρέχον έτος:

Τη διοργάνωση Σεμιναρίου για στελέχη της Μέσης Εκπαίδευσης, με θέμα «Την εφαρμογή των δικαιωμάτων συμμετοχής στο χώρο του σχολείου». Στόχος μου είναι ότι τη νέα σχολική χρονιά θα έχω τη δυνατότητα συνεργασίας με ένα τουλάχιστον σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης για την ανάπτυξη και εφαρμογή πιλοτικών δράσεων σχετικά το συγκεκριμένο θέμα. Είμαι σίγουρη ότι σε σας θα βρω το απαραίτητο ενδιαφέρον για την προώθηση της συγκεκριμένης δράσης. Προσβλέπω λοιπόν στη συνεργασία σας.
Διαβούλευση με αρμόδιους φορείς και οργανωμένα σύνολα και ετοιμασία εισηγήσεων για το θέμα της μεταφοράς μαθητών με σχολικά λεωφορεία. Έχουμε δεχθεί παράπονα από παιδιά σχετικά με την κατάσταση των λεωφορείων, τα δρομολόγια, την ανάγκη παρουσίας συνοδού στο λεωφορείο αλλά και αναφορικά με τους μεγάλους αριθμούς παιδιών που αυτά, σε ορισμένες διαδρομές μεταφέρουν. Ετοιμάζω δε παρέμβαση προς τον Υπουργό Συγκοινωνιών και Έργων για το θέμα της μεταφοράς παιδιών από ιδιωτικά σχολεία.
Τη διεξαγωγή έρευνας ανάμεσα σε παιδιά μετανάστες που φοιτούν σε δημόσια σχολεία με θέμα το πώς τα ίδια αντιλαμβάνονται την ένταξη τους στη σχολική ζωή και τον τρόπο που τα αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί, οι συμμαθητές και το σχολείο. Φιλοδοξούμε η έρευνα αυτή να συμβάλει στο δημόσιο διάλογο που αναπτύσσεται αναφορικά με την προώθηση, μέσα από την Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση, ενός σχολείου παιδοκεντρικού, δημοκρατικού και ανοιχτού στη διαφορετικότητα χωρίς αποκλεισμούς.
Την ετοιμασία προτάσεων για την τροποποίηση των περί της Λειτουργίας των Δημόσιων Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης Κανονισμών και την προώθηση της ενοποίησής τους.
Την προώθηση διαβούλευσης με ενδιαφερόμενους φορείς, γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά για την ετοιμασία εισηγήσεων για την τροποποίηση των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Κανονισμών του 2001 (ΚΔΠ 186/ 2001).
Τη μελέτη και αξιολόγηση των ενεργειών που έγιναν στο πλαίσιο του πρώτου χρόνου εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού για την αντιμετώπιση της σχολικής βίας.
Την αξιολόγηση και συνέχιση, σε νέα ίσως βάση, του Προγράμματος Επισκέψεων της Επιτρόπου στα Σχολεία «Δώσε φωνή στην άποψή σου»
Την ανάπτυξη εκπαιδευτικού προγράμματος για τα Δικαιώματα του Παιδιού το οποίο θα προσφέρεται στο χώρο του Γραφείου της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού και θα απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες διαφορετικών ηλικιακών ομάδων.
Την ετοιμασία και αποστολή σε σχολεία, εκπαιδευτικού πακέτου με θέμα τα δικαιώματα του παιδιού. Στο πακέτο, το οποίο θα σταλεί με τη μορφή ενός αρκετά ανθεκτικού και καλαίσθητου χάρτινου φακέλου, θα περιλαμβάνονται, αφίσες, η έκδοση με επιλογή ποιημάτων από τον παγκύπριο διαγωνισμό που διεξήχθη φέτος με θέμα τα δικαιώματα του παιδιού, έκδοση σημειώματος για εκπαιδευτικούς, τρίπτυχο - ανατύπωση έκδοσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, τρίπτυχα - εκδόσεις του Γραφείου.
Προώθηση τακτικών συναντήσεων της Επιτρόπου με την ΠΣΕΜ και την Παιδοβουλή. Στα πλαίσια της συνεργασίας αυτής έχω αναλάβει να προωθήσω σειρά θεμάτων τα οποία έχουν θέσει τα παιδιά. Αυτά αφορούν:


    α) Την αναβάθμιση του ρόλου των Μαθητικών Συμβουλίων σε κάθε σχολείο έτσι ώστε η άποψη των μαθητών να έχει βαρύτητα στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Αυτό συνεπάγεται περισσότερο χρόνο στους εκπαιδευτικούς για σωστό συντονισμό Καθηγητικού Συλλόγου και κεντρικού Μαθητικού Συμβουλίου.

    β) Βελτίωση του τρόπου αξιολόγησης των μαθητών έτσι ώστε η αξιολόγηση να είναι πολύπλευρη λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού και όχι μόνο τη σχολική του επίδοση.

    γ) Βελτίωση του συστήματος αξιολόγησης των εκπαιδευτικών έτσι ώστε να παρέχεται η δυνατότητα και στα παιδιά να αξιολογούν τους εκπαιδευτικούς για το έργο τους.

    δ) Ενίσχυση της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, έτσι ώστε να αναβαθμίζουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους οι οποίες θα συμβαδίζουν με τις σύγχρονες διδακτικές μεθόδους.

    ε) Αύξηση του αισθήματος ασφάλειας στο σχολικό χώρο με οργάνωση εφημεριών ή παιδονομίας από κοινού με μαθητές και καθηγητές κατά τα διαλείμματα. Αυτό, σύμφωνα με τις απόψεις των παιδιών, θα φέρει πιο κοντά τους μαθητές με τους εκπαιδευτικούς αφού θα βοηθήσει στην ανάπτυξη θετικού κλίματος και σχέσεων.

    στ) Ενίσχυση της αναγνώρισης του ρόλου των ΕΣΕΜ και της ΠΣΕΜ τόσο από τα σχολεία όσο και από τη Βουλή. Όπως ανέφεραν τα παιδιά, δυστυχώς ο ρόλος της ΠΣΕΜ δεν τυγχάνει επαρκούς αναγνώρισης από τις Διευθύνσεις των σχολείων και τη Βουλή με αποτέλεσμα να μην λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι θέσεις και τα αιτήματά της αφού εάν και όταν καλούνται σε Κοινοβουλευτικές Επιτροπές ο ρόλος τους δεν είναι ουσιαστικός. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν, σε αρκετές περιπτώσεις οι Διευθύνσεις των σχολείων δεν δίδουν στα παιδιά τις επιστολές της ΠΣΕΜ με αποτέλεσμα να μην ενημερώνονται για τις αποφάσεις που λαμβάνονται.

    ζ) Επανέκδοση του εντύπου του ΥΠΠ το οποίο αναλύει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μαθητών σε γλώσσα φιλική προς τα παιδιά έτσι ώστε το σύνολο της μαθητικής κοινότητας να είναι καλά ενημερωμένο για τους κανονισμούς, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του.

    η) Προώθηση του αιτήματός τους για μεγαλύτερη ελαστικότητα στο θέμα της μαθητικής στολής. Πάγιο αίτημα των παιδιών είναι η πλήρης κατάργησή της αλλά μέχρι να επιτευχθεί αυτό, τα παιδιά ζητούν να λαμβάνονται υπόψη οι επιθυμίες των μαθητών όταν αυτές είναι μέσα στα πλαίσια των όρων που τέθηκαν από τη σχετική εγκύκλιο του ΥΠΠ.

    θ) Ενίσχυση της λειτουργίας των Γενικών Συνελεύσεων της ΠΣΕΜ. Συγκεκριμένα τα παιδιά ζήτησαν να δίνεται χρόνος προετοιμασίας στα ΚΜΣ των σχολείων για να μπορούν να συζητούν και να ανταλλάζουν απόψεις (τουλάχιστον 2 περίοδοι) πριν τις Γενικές Συνελεύσεις της ΠΣΕΜ, έτσι ώστε έγκαιρα να διαμορφώνουν θέσεις και να τις καταθέτουν στις Συνελεύσεις.

  • Ως προς την Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση, ήδη έχω τοποθετηθεί ότι το όραμα του Υπουργού έχει εξαγγέλθηκε, και φαίνεται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου, είναι δυνατό να ανταποκριθεί σε αυτό που θεωρείται ένα Σχολείο για Παιδιά με Δικαιώματα - ένα Δημοκρατικό Σχολείο. Το στοίχημα είναι, κατά πόσο η υλοποίηση θα ανταποκριθεί στο όραμα.

Σε σχέση με το ζήτημα αυτό έχω, ήδη, παρέμβει στον Υπουργό ζητώντας την ουσιαστική συμμετοχή των παιδιών (όπως σίγουρα και των Εκπαιδευτικών) σ’ ένα πραγματικό και ουσιαστικό διάλογο γι’ αυτή την νέα εξέλιξη που θα είναι, ίσως, η πιο σημαντική για το Εκπαιδευτικό μας σύστημα στις επόμενες δεκαετίες. Μόνο μέσα από πραγματικό διάλογο και συμμετοχή των ίδιων των παιδιών και των εν ενεργεία εκπαιδευτικών μπορεί να υιοθετηθεί ένα σύστημα που θα απαντά στις προκλήσεις τις σημερινής εποχής και θα μπορεί να επιλύσει τα ελλείμματα που όλοι διαπιστώνουμε σήμερα.
  • Άφησα τελευταίο, αλλά σίγουρα όχι έσχατο, το θέμα της βίας στα Σχολεία.

Η βία είναι ένα πρόβλημα το οποίο, εδώ και πολλά χρονιά, αγγίζει σχεδόν κάθε σχολική μονάδα σε παγκόσμιο επίπεδο. Δυστυχώς το φαινόμενο αυτό δε λείπει ούτε από το κυπριακό σχολείο.

Παιδιά και εκπαιδευτικοί έχουν δικαίωμα να εργάζονται σε ένα ασφαλές και υγιές, υπό την ευρύτερη έννοια του όρου, περιβάλλον. Η βία στο χώρο του σχολείου, με όποια μορφή κι αν εκδηλώνεται (λεκτική, ψυχολογική, συναισθηματική, σωματική βία, παραβίαση των κανονισμών του σχολείου, βανδαλισμοί, μη ανοχή στη διαφορετικότητα και στην άλλη άποψη, ρατσισμός, περιορισμός στην ελευθερία έκφρασης, είναι μόνο μερικές από τις μορφές βίας που συναντούμε συχνά) και από οποιονδήποτε και αν ασκείται, διαταράσσει τη μαθησιακή ατμόσφαιρα και επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα της εκπαίδευσης που αυτό παρέχει. Έχει λοιπόν πάντα, ως τελικό θύμα, τα παιδιά και τα δικαιώματά τους.

Τα ΜΜΕ προσεγγίζουν το συγκεκριμένο φαινόμενο, τις περισσότερες φορές, με ένα μονοδιάστατο τρόπο. Επιμένουν στην προβολή του αποπλαισιωμένο στιγμιότυπου της βίαιης συμπεριφοράς ενός παιδιού, έξω και πέρα από κάθε αναφορά στις συνθήκες και το ιστορικό της συγκεκριμένης περίστασης, αποσκοπώντας περισσότερο στη δημιουργία εντυπώσεων παρά στην ενημέρωση και στην ευρύτερη πληροφόρηση. Η επιλογή μιας τέτοιας μορφής προσέγγισης του θέματος, οδηγεί στη γένεση και την αναπαραγωγή στερεοτύπων, τροφοδοτεί μια στρεβλωμένη αντίληψη για τα παιδιά και ακυρώνει τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός μειλίχιου και εμπεριστατωμένου δημόσιου διαλόγου που να οδηγεί στην κατανόηση και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος.

Η βία στο χώρο του σχολείου είναι ένα πολυδιάστατο και πολυσύνθετο κοινωνικό φαινόμενο κι ως τέτοιο θα πρέπει να αντιμετωπίζεται. Σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας τόσο του ευρύτερου εκπαιδευτικού συστήματος αλλά και εκάστης σχολικής μονάδας ξεχωριστά όσο και με τους γενικότερους κοινωνικοπολιτισμικούς όρους ζωής και φυσικά με την ευρύτερη κοινωνική και οικογενειακή βία.

Η αντιμετώπιση ενός τέτοιου ακριβώς κοινωνικού φαινομένου δεν μπορεί να περιοριστεί σε μέτρα καταστολής. Είναι αναγκαία η ανάπτυξη ευρύτερων προληπτικών πολιτικών τόσο στο επίπεδο του εκπαιδευτικού συστήματος και του σχολείου όσο και στο χώρο της οικογένειας και της ευρύτερης κοινωνίας.

Το ζητούμενο πρέπει να είναι ένα δημοκρατικό, παιδοκεντρικό με σεβασμό προς τη διαφορετικότητα σχολείο, το οποίο να βρίσκεται σε αγαστή συνεργασία με μια δημοκρατική απαλλαγμένη από κάθε μορφής βία και κακοποίηση οικογένεια στα πλαίσια μιας κοινωνίας πιο δίκαιης με λιγότερη φτώχεια και χωρίς αποκλεισμούς.








Κατεβάστε το αρχείο Acrobat Εισαγωγική Παρέμβαση της Επιτρόπου σε συνάντηση με τους Διευθυντές Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης Επαρχίας Λευκωσίας.pdf


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top