Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

omilia stin ekdilosi InnerWheel- Amathousia - Limassol - 21-1-2009.doc

Θα ήθελα καταρχήν να σας ευχαριστήσω για την ευγενική σας πρόσκλησή, να μιλήσω στην σημερινή σας Εκδήλωση. Εκδηλώσεις όπως αυτή, συνιστούν μια εξαιρετική ευκαιρία για την προώθηση της βασικής αποστολής του θεσμού που εκπροσωπώ, δηλαδή της προάσπισης και προαγωγής των δικαιωμάτων του παιδιού. Είναι μεγάλη η χαρά μου γιατί στη σημερινή εκδήλωση βρίσκονται και εκπρόσωποι των παιδιών αφού η δική τους συμμετοχή, μέσα από την ελεύθερη έκφραση των απόψεών τους, συνιστά έμπρακτη υλοποίηση των αρχών που διασφαλίζει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Επέλεξα να σας αναπτύξω το θέμα, που αντικατοπτρίζει και το πιστεύω μου: «Η διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών είναι υπόθεση όλων μας».
Έχω την τιμή και το προνόμοιο, αλλά και τη βαριά ευθύνη, να είμαι η πρώτη Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο, ενός νέου θεσμού ο οποίος έχει συσταθεί με βάση του περί Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Νόμο του 2007 [Ν. 74(Ι)/2007].

Βασική αποστολή του Επιτρόπου είναι η προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού (άρθρο 3). Ο Νόμος παρέχει στον Επίτροπο, για την επίτευξη της αποστολής του, ένα εξαιρετικά διευρυμένο πλαίσιο αρμοδιοτήτων (άρθρο 4). Απαριθμεί, όχι εξαντλητικά, 24 συγκεκριμένες αρμοδιότητες και δραστηριότητες, όπως:
η εκπροσώπηση των παιδιών και των συμφερόντων τους σε όλα τα επίπεδα,

η διαφώτιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας έτσι ώστε αυτή να κινητοποιηθεί και να διασφαλίσει πρακτικά τα δικαιώματα των παιδιών στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα και στην κοινωνία γενικά,

ο εντοπισμός και η προώθηση των απόψεων των παιδιών εκεί όπου τα ίδια δεν μπορούν να ακουστούν,
η εποπτεία και ο έλεγχος της υλοποίησης των προνοιών της Σύμβασης του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την άσκηση των δικαιωμάτων του παιδιού,
ο έλεγχος και η παρακολούθηση νομοθεσιών και πρακτικών και η υποβολή προτάσεων με στόχο την εναρμόνιση τους με σχετικές διεθνείς συμβάσεις,
η προώθηση της κύρωσης Συμβάσεων για τα δικαιώματα του παιδιού από τη Δημοκρατία,

η διεξαγωγή εκστρατειών διαφώτισης και αλλαγής νοοτροπίας σχετικά με τη θέση των παιδιών στο κοινωνικό σύνολο,
η υποβολή εκ μέρους οποιουδήποτε παιδιού αίτησης για διορισμό ειδικού αντιπροσώπου σε δικαστικές διαδικασίες που το επηρεάζουν,
η εκπροσώπηση των παιδιών και των συμφερόντων τους σε διαδικασίες που τα επηρεάζουν και, γενικά,
η λήψη οποιασδήποτε ενέργειας την οποία κρίνει ο ίδιος αναγκαία προς εκπλήρωση της αποστολής του.
Ειδικότερα, ο Επίτροπος μπορεί να

· διοργανώνει εκπαιδευτικά, επιμορφωτικά προγράμματα αναφορικά με τα δικαιώματα του παιδιού,
· διεξαγάγει μελέτες για την κατάσταση των παιδιών στην Κύπρο,
· προωθεί τις αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
· απευθύνει συστάσεις προς όλους τους αρμόδιους φορείς που ασχολούνται με τα παιδιά και δίνει κατά την κρίση του δημοσιότητα σ’ αυτές,
· συντονίζει την ενιαία εφαρμογή των ρυθμίσεων που αφορούν στην προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
· υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές, για διερεύνηση, παράπονα για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού, παρακολουθεί την πορεία της διερεύνησης και αξιολογεί το αποτέλεσμά της,
· συνεργάζεται με αντίστοιχα όργανα και αρχές άλλων κρατών, καθώς και διεθνείς οργανισμούς,
· εκφέρει απόψεις αναφορικά με νομοσχέδια ή προτάσεις νόμων που αφορούν τα παιδιά,
· εξασφαλίζει τις απόψεις των παιδιών και προωθεί την ενημέρωσή τους σχετικά με τα δικαιώματά τους.

Έχοντας τη χαρά και την τιμή να φιλοξενούμαι από μια γυναικεία οργάνωση με διεθνές εκτόπισμα, όπως είναι το Inner Wheel, και θέλοντας να σας προβληματίσω με ποιον τρόπο η καθεμιά κι ο καθένας από μας μπορούν και οφείλουν να συμβάλουν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών, έκρινα πως, τιμής ένεκεν, ενδείκνυται να παραθέσω τα λόγια μιας από τις κορυφαίες γυναικείες πολιτικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα, της Eleanor Roosevelt [η οποία, προήδρευσε της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών που, αρχικά, ετοίμασε το προσχέδιο και, στη συνέχεια, ενέκρινε το τελικό κείμενο της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου].

Παρουσιάζοντας στα Ηνωμένα Έθνη, με την ευκαιρία της δέκατης επετείου της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, την έκδοση «In Your Hands» (Στα Χέρια Σας), έναν οδηγό δράσης για την προώθηση των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων στα πλαίσια της κοινότητας, η ένθερμη αυτή προασπίστρια και ακτιβίστρια των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σημειώνει ότι τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αρχίζουν «σε μικρά μέρη, κοντά στο σπιτικό μας – τόσο κοντινά και τόσο μικρά που να μην εμφανίζονται σε κανένα παγκόσμιο χάρτη. Κι όμως, αυτός, είναι ο κόσμος του κάθε ατόμου· η γειτονιά στην οποία ζει, το σχολείο ή το κολέγιο στο οποίο φοιτά, το εργοστάσιο, η φάρμα ή το γραφείο όπου εργάζεται. Τέτοια είναι τα μέρη όπου κάθε άντρας, κάθε γυναίκα και κάθε παιδί αναζητά ισότητα στη δικαιοσύνη, ισότητα στις ευκαιρίες, ισότητα στην αξιοπρέπεια, χωρίς διακρίσεις. Αν τα δικαιώματα αυτά παραμένουν χωρίς νόημα στα συγκεκριμένα μέρη, τότε ελάχιστο νόημα μπορούν να έχουν οπουδήποτε αλλού. Χωρίς τη συντονισμένη δράση των πολιτών, ώστε να υποστηρίξουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα στο σπίτι μας, μάταια θα αναζητούμε οποιαδήποτε πρόοδο στο θέμα αυτό στον ευρύτερο κόσμο». Για να καταλήξει: «Για τούτο πιστεύουμε ότι η μοίρα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκεται στα χέρια όλων των πολιτών σε όλες τις κοινότητες».

Τα λόγια αυτά της Eleanor Roosevelt δίδουν σαφή κατεύθυνση για τον ουσιαστικό ρόλο και την αποστολή που η καθεμιά κι ο καθένας από μας έχουν να επιτελέσουν στην προώθηση και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ήταν και είναι και δική μου πεποίθηση και θέση ότι η κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν εξαντλείται στο επίπεδο της κύρωσης οποιασδήποτε σχετικής Σύμβασης από τις εθνικές κυβερνήσεις. Η ουσιαστική διασφάλιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προϋποθέτει την πραγματική εμπέδωσή τους στο επίπεδο της κοινωνίας. Απαιτεί την ενσωμάτωσή τους στις καθημερινές μας πρακτικές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης. Επιβάλλει, τελικά, την καλλιέργεια και ανάπτυξη μιας κουλτούρας σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Για αυτόν, ακριβώς, το λόγο, στο πρώτο «Τριετές Σχέδιο Δράσης 2008–2010» του Γραφείου μου έδωσα τον τίτλο «Δικαιώματα του Παιδιού: υπόθεση όλων». Στο Σχέδιο Δράσης παραθέτω το όραμά μου για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος μέσα στο οποίο όλα τα παιδιά που ζουν στην Κύπρο θα απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους χωρίς διάκριση και υπογραμμίζω ότι: «το όραμά μου για τη διαφορά αυτή στην κοινωνία δεν αποτελεί μόνο δική μου υπόθεση αλλά αφορά τον κάθε ένα από εμάς, γιατί μόνο όλοι μαζί μπορούμε να φέρουμε την αλλαγή που επιθυμούμε στην κοινωνία μας. Προσβλέπω στη συνεχή συνεργασία με τα ίδια τα παιδιά, τους γονείς, τους επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά, τους πολιτικούς, τις αρμόδιες αρχές, φορείς και άτομα, για την επιτυχή εκπλήρωση των στόχων μου. Τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι υπόθεση όλων».
Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, συνιστά το πιο ισχυρό εργαλείο, αλλά, και τον καλύτερο οδηγό δράσης, που διαθέτουμε, προκειμένου να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε το όραμα αυτό. Η Σύμβαση, υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989 και κατέστη μέρος του διεθνούς δικαίου το 1990. Την έχουν κυρώσει όλες οι χώρες μέλη των Ηνωμένων Εθνών (πλην των Η.Π.Α και της Σομαλίας). Η Κύπρος την επικύρωσε το 1991.

Η υιοθέτηση της Σύμβασης αποτελεί, για πολλούς λόγους, το ορόσημο μιας νέας εποχής η οποία έβαλε ουσιαστικά το παιδί στον κοινωνικό χάρτη.
Λόγω της οικουμενικότητάς της, η Σύμβαση, τυγχάνει πλήρους αποδοχής και παρέχει ένα κοινό ηθικό και νομικό πλαίσιο για το ελάχιστο επίπεδο διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού. Κάτω από τη Σύμβαση τα δικαιώματα του παιδιού δεν συνιστούν πλέον επιλογή αλλά δημιουργούν υποχρεώσεις και ευθύνες που όλοι μας οφείλουμε να προασπίζουμε, να τιμούμε και να σεβόμαστε. Στη Σύμβαση δεν υπάρχει ιεράρχηση των δικαιωμάτων αλλά όλα θεωρούνται σημαντικά και απαραίτητα για την πλήρη ανάπτυξη του παιδιού. Η Σύμβαση θέτει στο επίκεντρο το παιδί και, αφενός, καθορίζει ότι όλες οι ενέργειες πρέπει να λαμβάνονται προς το συμφέρον του και, αφετέρου, αναγνωρίζει στο παιδί το δικαίωμα να εκφέρει άποψη και αυτή να λαμβάνεται υπόψη. Η Σύμβαση αναγνωρίζει την ευάλωτη φύση του παιδιού και την κοινωνική ευθύνη για παροχή σ΄αυτό προστασίας αλλά, παράλληλα, προωθεί την αξία του παιδιού ως πολίτη και συνεταίρου στη λήψη αποφάσεων και, γενικότερα, στην κοινωνική αλλαγή. Υποδεικνύει ότι κάθε παιδί είναι εξίσου σημαντικό. Λαμβάνει υπόψη την πραγματικότητα κάθε παιδιού: ακόμη και του παιδιού που δεν το έχει αγγίξει η κοινωνική και τεχνολογική πρόοδος, του ευάλωτου παιδιού και του παιδιού στο περιθώριο. Τέλος, η Σύμβαση αναγνωρίζει την κρατική υποχρέωση για την πλήρη εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού. Δεσμεύει το Κράτος να υιοθετήσει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση και προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού, τα οποία επιβάλλεται να είναι στο κέντρο της εθνικής πολιτικής διάταξης.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, είναι η πρώτη νομικά δεσμευτική διεθνής Πράξη η οποία ενσωματώνει το πλήρες εύρος των ανθρώπινων δικαιωμάτων – πολιτικών, πολιτιστικών, οικονομικών και κοινωνικών – σε ένα και μοναδικό κείμενο και θεμελιώνεται σε μια νέα και ριζοσπαστική θεώρηση του παιδιού. Παραδοσιακά, το παιδί προσεγγιζόταν, αποκλειστικά και μόνο, μέσα από τη βιολογική και πνευματική του ανωριμότητα. Θεωρείτο ως εν δυνάμει ενήλικας και αντικείμενο ιδιοκτησίας και παράλληλα σχεδόν αποκλειστικά, υποκείμενο προστασίας των γονιών του. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, θεωρεί ότι το παιδί, από τη στιγμή της γέννησής του, είναι ολοκληρωμένη ανθρώπινη ύπαρξη δηλαδή, μοναδική, ανεπανάληπτη και ξεχωριστή προσωπικότητα με εγγενή αξιοπρέπεια και δικαιώματα. Επομένως, τα δικαιώματα των παιδιών δεν είναι το αποτέλεσμα φιλανθρωπίας ή μεγαλοψυχίας ή ο καρπός της αγάπης μας για αυτά. Αντίθετα, όπως και τα δικαιώματα των ενηλίκων, αποτελούν αναπόσπαστο και αναπαλλοτρίωτο συστατικό της ανθρώπινής τους φύσης.

Η Σύμβαση στα 54 της άρθρα, καθώς και σε δύο μεταγενέστερα προαιρετικά Πρωτόκολλα, ασχολείται με ένα ευρύτατο φάσμα τομέων που αγγίζουν κάθε έκφανση της ζωής των παιδιών φιλοδοξώντας, «να προωθήσει και να προστατέψει τα δικαιώματα του παιδιού σε κάθε λεωφόρο της ζωής» (“Optional Protocols” 2000, Προοίμιο).

Συνοπτικά, τα δικαιώματα των παιδιών, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση, κινούνται σε 3 άξονες: Προστασία / Παροχές / Συμμετοχή (στα αγγλικά αναφέρονται ως τα τρία P: Protection / Provisions / Participation).
Τα δικαιώματα Προστασίας, μεταξύ άλλων, διασφαλίζουν την προστασία του παιδιού έναντι οποιασδήποτε μορφής διάκριση, εκμετάλλευση, σωματική ή άλλης μορφής κακοποίηση, αδικία ακόμη και προστασία από τη χρήση ουσιών ή από τις όποιες επιπτώσεις πολεμικών συρράξεων.
Τα δικαιώματα Πρόνοιας και Παροχών καλύπτουν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα του παιδιού στην υγεία και την πρόσβασή του σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, το δικαίωμά του στην εκπαίδευση, στην ψυχαγωγία, στον πολιτισμός, στον ελεύθερο χρόνο, σε ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο, κτλ.
Τέλος, τα δικαιώματα Συμμετοχής αφορούν στα δικαιώματα του παιδιού να απολαμβάνει, προοδευτικά και σε συνάρτηση με τη βιολογική και πνευματική του ωρίμανση και ανάπτυξη, ένα φάσμα πολιτικών και κοινωνικών ελευθερίων με τις οποίες εξασφαλίζεται η συμμετοχή του στην ίδια του τη ζωή και στις κοινωνικές δομές που τα περιλαμβάνουν.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, τα δικαιώματα του παιδιού, όπως αυτά περιλαμβάνονται στη Σύμβαση, παρουσιάζουν μια συνεκτική αλληλεξάρτηση. Αυτό σημαίνει ότι, οποιαδήποτε αποσπασματική ή μερική εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού δεν είναι συμβατή με το πνεύμα του κειμένου της Σύμβασης.
Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού, το όργανο των Ηνωμένων Εθνών που είναι επιφορτισμένο με την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης σε κάθε κράτος μέλος, θέλοντας, ακριβώς, να υπογραμμίσει τον ενοποιητικό χαρακτήρα που διέπει τη Σύμβαση έχει καθορίσει 4 γενικές αρχές (που αντλούνται από τις πρόνοιες των Άρθρων 2, 3, 6 και 12) που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ως καθοδηγητικές για την εφαρμογή όλων των υπολοίπων Άρθρων της Σύμβασης ξεχωριστά. Τούτες είναι:
· Η Αρχή του Δικαιώματος στη Ζωή, στην Επιβίωση και στην Ανάπτυξη: Το δικαίωμα του παιδιού στη ζωή και την ανάπτυξη είναι ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματά του. Τα Συμβαλλόμενα κράτη έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν το εγγενές δικαίωμα του παιδιού στη ζωή.
· Η Αρχή της Μη – Διάκρισης: Σύμφωνα με την αρχή αυτή, τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν την υποχρέωσή τους να εξασφαλίζουν ότι όλα τα παιδιά που βρίσκονται στην επικράτειά τους θα έχουν τη δυνατότητα να απολαύσουν τα δικαιώματά τους όπως αυτά κατοχυρώνονται στο κείμενο της Σύμβασης.
· Η Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού: Σύμφωνα με την αρχή αυτή, κάθε ενέργεια που λαμβάνεται με σημείο αναφοράς το παιδί (ή κάποια ομάδα παιδιών) θα πρέπει να λαμβάνει πρώτα και πάνω από όλα υπόψη το συμφέρον του ίδιου του παιδιού (ή της ομάδας των παιδιών).
· Η Αρχή της Συμμετοχής: Με βάση την αρχή αυτή, κάθε παιδί έχει δικαίωμα να λαμβάνει πληροφόρηση σχετικά με ότι το αφορά αλλά και να του παρέχονται όλες εκείνες οι ευκαιρίες που θα του επιτρέψουν να διαμορφώσει τις δικές του απόψεις σε σχέση με τα θέματα αυτά. Το παιδί θα πρέπει να έχει την ευκαιρία όχι μόνο να εκφέρει ελεύθερα τις απόψεις του αλλά αυτές να ακούγονται και να λαμβάνονται υπόψη, ανάλογα με την ηλικία και το βαθμό της ωριμότητάς του, στα πλαίσια των διαδικασιών λήψεως αποφάσεων.

Τα δικαιώματα των παιδιών, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση, δημιουργούν νομικές και δεσμευτικές υποχρεώσεις για τα Συμβαλλόμενα Κράτη και, κατ’ επέκταση, για το σύνολο των θεσμών που λειτουργούν στο εσωτερικό τους όπως και για κάθε πολίτη τους ξεχωριστά. Η Σύμβαση, αναγνωρίζει και, ταυτόχρονα, δεσμεύει, τα Συμβαλλόμενα Κράτη να σέβονται και παράλληλα να προασπίζονται τα δικαιώματα των παιδιών εγκαθιδρύοντας, για πρώτη φορά με διεθνή νόμο, την απευθείας σχέση μεταξύ του παιδιού και του κράτους.

Τα Συμβαλλόμενα Κράτη «υποχρεούνται να παίρνουν όλα τα νομοθετικά, διοικητικά και άλλα μέτρα που είναι αναγκαία για την εφαρμογή των αναγνωρισμένων στην παρούσα Σύμβαση δικαιωμάτων» (Άρθρο 4). Όπως σημειώνει η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού, όταν ένα κράτος κυρώσει τη Σύμβαση αναλαμβάνει υποχρεώσεις στα πλαίσια του διεθνούς δικαίου να την εφαρμόσει. Σύμφωνα με την Επιτροπή, εφαρμογή της Σύμβασης συνιστά τη διαδικασία κατά την οποία τα Συμβαλλόμενα Κράτη λαμβάνουν κάθε δράση προκειμένου να διασφαλίσουν την υλοποίηση όλων των προνοιών της Σύμβασης για όλα τα παιδιά που βρίσκονται στην επικράτειά τους. Ενώ η υποχρέωση εφαρμογής της Σύμβασης αναλαμβάνεται από το Κράτος, η διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών προϋποθέτει παράλληλα και ταυτόχρονα την εμπλοκή όλων των τομέων της κοινωνίας και, φυσικά, των ίδιων των παιδιών.
Και σε σχέση με αυτό θέλω να τονίσω τον ουσιαστικό ρόλο που έχουν, ως φορείς της κοινωνίας, να διαδραματίσουν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών, η οικογένεια, το σχολείο και τα Μ.Μ.Ε.
Η Σύμβαση αναγνωρίζει ότι, η οικογένεια αποτελεί τη βάση, πάνω στην οποία χτίζεται κάθε κοινωνία. Είναι, με άλλα λόγια, αυτό που πολλές φορές ακούμε να λέγεται, το κύτταρο της κοινωνίας. Παράλληλα, η Σύμβαση θεωρεί ότι η οικογένεια, είναι το πιο κατάλληλο μέρος, το πιο κατάλληλο περιβάλλον, για την ανάπτυξη του παιδιού. Επισημαίνω εδώ, ότι ο όρος οικογένεια, όπως χρησιμοποιείται στη Σύμβαση, αναφέρεται σε διαφορετικές μορφές οικογενειακής δομής: πυρηνικές και εκτεταμένες οικογένειες, μονογονικές οικογένειες, ανάδοχες οικογένειες κτλ.
Η Σύμβαση, αναθέτει στην οικογένεια ουσιαστικό και κεντρικό ρόλο, για τη διασφάλιση και την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού.
Όπως υπογραμμίζεται στο Προοίμιό της «……. η οικογένεια, ως η θεμελιώδης μονάδα της κοινωνίας και το φυσικό περιβάλλον για την ανάπτυξη και την ευημερία όλων των μελών της, και ιδιαίτερα των παιδιών, πρέπει να έχει την προστασία και την υποστήριξη που χρειάζεται για να μπορέσει να διαδραματίσει πληρέστερα το ρόλο της στην κοινότητα» «…….. το παιδί, για την αρμονική ανάπτυξη της προσωπικότητας του, πρέπει να μεγαλώνει μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, σ' ένα κλίμα ευτυχίας, αγάπης και κατανόησης».
Τι είναι όμως αυτό που καθιστά τον ρόλο της οικογένειας τόσο σημαντικό για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού;
Όλοι αναγνωρίζουμε ότι τα παιδιά χρειάζονται ένα ασφαλές, σταθερό και υγιές περιβάλλον μέσα στο οποίο να μπορέσουν να αναδείξουν τις ικανότητες και τα ταλέντα τους και να αναπτυχθούν ως αυτόνομες προσωπικότητες. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να προσφέρει στο παιδί, πρώτα και πάνω από όλα, η οικογένεια.

Τα παιδιά φυσικά έχουν ανάγκη, όχι από ένα οποιοδήποτε οικογενειακό περιβάλλον αλλά από ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον. Χρειάζονται ένα οικογενειακό περιβάλλον απαλλαγμένο από κάθε μορφής βία και κακοποίηση. Ένα τέτοια οικογενειακό περιβάλλον, προσφέροντας αγάπη, στοργή και κατανόηση, στο παιδί, μπορεί να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας απέναντι στους πολλαπλούς κινδύνους που διατρέχει στο πλαίσιο του ευρύτερου κοινωνικού του περιβάλλοντος.

Η συμβολή της οικογένειας στην προώθηση και προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού δεν περιορίζεται στα θέματα παροχής φροντίδας και προστασίας. Η οικογένεια, έχει ευθύνη πέρα από την ευρύτερη ευημερία του παιδιού για και την ηθική του ανάπτυξη.
Στο εσωτερικό της οικογένειας είναι που αρχίζουν τα πολιτικά, τα πολιτισμικά και τα κοινωνικά δικαιώματα του παιδιού.
Πρώτα απ’ όλα η οικογένεια έχει ευθύνη να γνωρίσει στο παιδί, σταδιακά τα δικαιώματά του, πώς να τα διεκδικεί και πώς να τα ασκεί.
Ουσιαστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η οικογένεια σε ότι αφορά στο δικαίωμα του παιδιού να εγγραφεί με ένα όνομα, να έχει μια εθνικότητα, να γνωρίζει, όσο είναι δυνατόν, τις οικογενειακές του καταβολές και να διατηρήσει την ταυτότητά του (Άρθρα 7 και 8).

Η οικογένεια παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στα πλαίσια της κοινωνικοποίησης του παιδιού. Οι γονείς αναλαμβάνουν να μεταδώσουν στο παιδί τους τόσο τις δικές τους πολιτιστικές και εθνικές αρχές και αξίες όσο και πανανθρώπινες αξίες όπως είναι η δημοκρατία, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, η ελευθερία διαμόρφωσης και διατύπωσης απόψεων, το δικαίωμα του ιδιωτικού χώρου, το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθε.

Για να μπορέσει το οικογενειακό περιβάλλον να ανταποκριθεί στο ρόλο αυτό θα πρέπει να έχει ένα δημοκρατικό χαρακτήρα. Θα πρέπει να αναγνωρίζει στο παιδί τη δυνατότητα να έχει ουσιαστική συμμετοχή στα θέματα που το αφορούν. Να μπορεί να διαμορφώνει ελεύθερα την άποψή του, να τη λέει ελεύθερα και αυτή να λαμβάνεται υπόψη. Μαθαίνοντας το παιδί να λειτουργεί δημοκρατικά, στη βάση των δικαιωμάτων του και των υποχρεώσεων που αυτά συνεπάγονται, στο πλαίσιο της οικογένειας τότε μπορεί να λειτουργήσει δημοκρατικά και στο πλαίσιο της πολιτείας προασπιζόμενος τα δικαιώματα κάθε πολίτη.
Έρχομαι τώρα στο θέμα της εκπαίδευσης. Το εκπαιδευτικό σύστημα έχει επίσης σημαντικό ρόλο να παίξει σε ότι αφορά στη διάδοση και την εμπέδωση των δικαιωμάτων του παιδιού. Σύμφωνα με τη Σύμβαση (Άρθρο 29), ανάμεσα στους βασικούς στόχους της εκπαίδευσης που παρέχεται στα παιδιά θα πρέπει να είναι
- η ανάπτυξη του σεβασμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τις αρχές που καθιερώνονται με το Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών
- η προετοιμασία των παιδιών για μια υπεύθυνη ζωή σε μια ελεύθερη κοινωνία μέσα σε πνεύμα κατανόησης, ειρήνης, ανοχής, ισότητας των φύλων και φιλίας ανάμεσα σε όλους τους λαούς και τις εθνικιστικές, εθνικές και θρησκευτικές ομάδες και στα πρόσωπα αυτόχθονης καταγωγής.

Για να πετύχει τους πιο πάνω στόχους κάθε εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει
να προωθεί την εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού «κάθε παιδί έχει δικαίωμα σε μια εκπαίδευση η οποία να είναι σχεδιασμένη κατά τέτοιον τρόπο ώστε, να του παρέχει δεξιότητες ζωής, να ενισχύει την ικανότητά του να απολαμβάνει το πλήρες εύρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και να προωθεί μια κουλτούρα εμποτισμένη με τις σχετικές με τα ανθρώπινα δικαιώματα αξίες». Σύμφωνα πάντα με την Επιτροπή, η προώθηση της δυνατότητας των παιδιών να απολαύσουν πλήρως τα δικαιώματά τους, θα πρέπει να ενισχύεται από αξίες ενσωματωμένες στις εκπαιδευτικές διαδικασίες.

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Πρόγραμμα για την Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, το οποίο αναπτύσσει από το 2005 ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, η Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα θα πρέπει να γίνεται κατανοητή ως μια διαδικασία η οποία περιλαμβάνει
Την προώθηση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων μέσα από την εκπαίδευση. Θα διασφαλίζει, δηλαδή, ότι όλοι οι συντελεστές και οι διαδικασίες της μάθησης, περιλαμβανομένου των αναλυτικών προγραμμάτων, των υλικών και μέσω διδασκαλίας, των μεθόδων και των πρακτικών συμβάλλουν στην εκμάθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Εκπαίδευση. Τη διασφάλιση δηλαδή του σεβασμού και της προώθησης, σε πρακτικό επίπεδο, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των συντελεστών στο εσωτερικό του εκπαιδευτικού συστήματος.
Η Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα σχετίζεται τόσο με το τι όσο και με το πώς διδάσκονται τα παιδιά. Σχετίζεται δηλαδή τόσο με το περιεχόμενο, την ύλη, όσο και με τις μεθοδολογίες και τις διαδικασίες στο πλαίσιο του σχολείου.
Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα, με βάση τη Σύμβαση, οφείλει να καλλιεργεί το σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και να βοηθά τα παιδιά να αποδέχονται αξίες όπως είναι η συνεργασία, η ειρήνη, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η δημοκρατία.
Παράλληλα, όμως, οφείλει αυτά που διδάσκει να τα ενσωματώσει τόσο στις μεθόδους όσο και στις διαδικασίες που εξελίσσονται στο εσωτερικό του. Δεν μπορεί να διδάσκει το σεβασμό στη δημοκρατία χωρίς να είναι δημοκρατικό, δεν μπορεί να διδάσκει το σεβασμό στα δικαιώματα του παιδιού ενώ την ίδια ώρα τα καταπατεί μη αναγνωρίζοντας στους μαθητές το δικαίωμα να συμμετέχουν ουσιαστικά στη ζωή του σχολείου.
Τα Μ.Μ.Ε., μπορούν και οφείλουν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση, τη διάδοση και την προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Μπορούμε εδώ να αναφέρουμε τρεις διαφορετικές πτυχές του ρόλου των Μ.Μ.Ε.
· Η πρώτη είναι η εκπαιδευτική πτυχή των Μ.Μ.Ε που αφορά ειδικότερα τις εκπομπές και τα προγράμματα που απευθύνονται στα παιδιά.
· Η δεύτερη είναι η πτυχή εκείνη που σχετίζεται με τη λειτουργία των Μ.Μ.Ε. ως διαμορφωτές της κοινής γνώμης.
· Η τρίτη αναφέρεται στην ελεγκτική πτυχή του ρόλου των Μ.Μ.Ε.
Ειδική αναφορά γίνεται στη Σύμβαση για τον εκπαιδευτικό ρόλο που μπορεί να έχουν τα Μ.Μ.Ε. .
Σύμφωνα με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν τη σημασία του έργου που επιτελούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για τούτο τα ενθαρρύνουν στη διάδοση πληροφοριών και υλικού που παρουσιάζουν κοινωνική και πολιτιστική χρησιμότητα για το παιδί. Τα Μ.Μ.Ε. έχουν υποχρέωση να παράγουν και να μεταδίδουν προγράμματα, σχεδιασμένα κατά τρόπο που να τα καθιστά, φιλικά στα παιδιά διαφορετικών ηλικιακών ομάδων και μέσα από τα οποία, τα παιδιά θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες ουσιαστικές για τη διαμόρφωση των δικών τους θέσεων και απόψεων, τόσο σε θέματα που τα αφορούν όσο και σε θέματα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Ουσιαστικός και εξίσου σημαντικός είναι, τέλος, ο ρόλος των Μ.Μ.Ε. στη συλλογή και διάδοση των απόψεων των ίδιων παιδιών. Για τούτο όμως, χρειαζόμαστε ειδικά εκπαιδευμένους δημοσιογράφους με ευαισθησίες στην καθημερινότητα των παιδιών και τις ξεχωριστές τους ανάγκες
Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού , θεωρεί ότι τα Μ.Μ.Ε. είναι σημαντικά στις προσπάθειες που γίνονται ώστε να γίνουν πραγματικότητα οι αρχές και οι αξίες της Σύμβασης. Τα Μ.Μ.Ε., σε πολλές χώρες, έχουν ουσιαστική συνεισφορά σε ότι αφορά στην ενημέρωση αναφορικά με τη Σύμβαση και το περιεχόμενό της. Τα Μ.Μ.Ε., μέσα από προγράμματα και εκπομπές αλλά και διαφημιστικά μηνύματα μεταφέρουν στο ευρύτερο κοινό πληροφόρηση σχετικά με τα δικαιώματα του παιδιού και πώς αυτά μπορούν διασφαλιστούν.

Ένα σημαντικό κομμάτι της συγκεκριμένη πτυχής των Μ.Μ.Ε. αναφέρεται στον τρόπο που αυτά προβάλλουν, μέσα από τις εκπομπές και τα προγράμματά τους το παιδί και την παιδικότητα. Μέσα από τις εκπομπές τους τα Μ.Μ.Ε. προβάλλουν μια «εικόνα» του παιδιού. Αντανακλούν και επηρεάζουν αντιλήψεις για το ποια είναι τα παιδιά και πώς αυτά συμπεριφέρονται. Αυτή η εικόνα είναι δυνατόν είτε να εκπέμπει μια θετική εκτίμηση για τα παιδιά είτε να εδραιώνει προκαταλήψεις και στερεότυπα που, ενδεχομένως, να έχουν αρνητική επιρροή στις αντιλήψεις και στάσεις της ευρύτερης κοινωνίας, αλλά και των όσων αρμοδίως έχουν την ευθύνη λήψης πολιτικών αποφάσεων.

Τέλος τα Μ.Μ.Ε. έχουν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στον έλεγχο της πραγματικής εφαρμογής των δικαιωμάτων του παιδιού. Έχω επανειλημμένα αναφερθεί στον ουσιαστικό ρόλο που τα Κυπριακά Μ.Μ.Ε. διαδραματίζουν στην προσπάθεια μου για οικοδόμηση και εμπέδωση μιας κουλτούρας σεβασμού των δικαιωμάτων του παιδιού στην Κύπρο. Σε πρόσφατο απολογισμό που έκανα, αναφορικά με τους πρώτους δέκα μήνες της λειτουργίας του θεσμού, έχω επισημάνει ότι, ο θεσμός βρήκε πολύ ικανοποιητική ανταπόκριση από τα Μ.Μ.Ε. Υπάρχει ένα μόνιμο ενδιαφέρον για θέματα που αφορούν στο θεσμό και το παιδί γενικότερα, και, παράλληλα, επιδεικνύεται η πρέπουσα ευαισθησία στην κάλυψη των σχετικών θεμάτων. Συχνά τα ΜΜΕ φέρνουν στην επιφάνεια περιπτώσεις παραβίασης δικαιωμάτων των παιδιών και, επομένως, καθίστανται πηγή πληροφόρησης για το θεσμό. Παράλληλα, δίνοντας κάλυψη και προβολή στις θέσεις, δράσεις και δημόσιες παρεμβάσεις της Επιτρόπου, από τη μια λειτουργούν ως μοχλός πίεσης προς τους φορείς της Εξουσίας για τη λήψη μέτρων και, από την άλλη, και εξίσου σημαντικά, συμβάλλουν στη διαφώτιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, που είναι αναγκαία προϋπόθεση, για να επιτύχουμε το ζητούμενο: την ουσιαστική απόλαυση από κάθε παιδί που ζει στην Κύπρο των δικαιωμάτων του.
Οπωσδήποτε, κάθε αναφορά όπως η πιο πάνω, εντός ενός τόσο περιορισμένου χρονικού διαστήματος και στα πλαίσια μιας τέτοιας εκδήλωσης όπως είναι η σημερινή, στον ρόλο και την ευθύνη, που έχουν η οικογένεια, το σχολείο και τα Μ.Μ.Ε., τόσο σε ένα γενικότερο θεσμικό επίπεδο, όσο και στο πιο συγκεκριμένο επίπεδο της καθημερινότητάς τους, μέσα από τις δραστηριότητες και δράσεις καθενός και καθεμιάς που εμπλέκονται στη λειτουργία τους, δεν μπορεί παρά να είναι μερική και μάλλον αποσπασματική.

Όπως, αποσπασματική και μερική δεν μπορεί παρά να είναι και κάθε αναφορά στους θεσμικούς παράγοντες και κοινωνικούς πρωταγωνιστές που εμπλέκονται και διαδραματίζουν ρόλο σημαντικό και ουσιαστικό στη διασφάλιση των δικαιωμάτων του παιδιού.

Ωστόσο, θα ήταν μεγάλη παράλειψή μου να μην αναφερθώ, στην παρούσα συγκυρία, έστω, κλείνοντας και πολύ συνοπτικά, στον ρόλο που έχει να διαδραματίσει η Κοινωνία των Πολιτών προς αυτή την κατεύθυνση. Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις αλλά και ενώσεις πολιτών όπως και οργανώσεις με στόχους κοινωνικής προσφοράς όπως είναι η δική σας, με ειδικότερο ή και γενικότερο ενδιαφέρον για τα παιδιά και τα δικαιώματά τους, μπορούν να δράσουν σε πολλαπλά επίπεδα αναλαμβάνοντας ποικιλόμορφες δράσεις και πρωτοβουλίες προς την κατεύθυνση διασφάλισης των δικαιωμάτων του παιδιού. Είτε μέσα από εκδηλώσεις και συντονισμένες προσπάθειες με στόχο την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και τη διάδοση της σχετικής με τα δικαιώματα των παιδιών πληροφόρησης, είτε λειτουργώντας ως διαμορφωτές και εισηγητές πολιτικών προτάσεων και δράσεων είτε ασκώντας πίεση προς τα διάφορα κέντρα λήψης αποφάσεων, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό αλλά και ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Γι’ αυτό, ακριβώς, το λόγο θέλω, κλείνοντας, να σας συγχαρώ για την πρωτοβουλία σας να οργανώσετε τη σημερινή Εκδήλωση, και, ταυτόχρονα να σας ενθαρρύνω να συνεχίσετε και στο μέλλον να επιδεικνύετε ίδιο ενδιαφέρον για ανάληψη δράσεων με επίκεντρο το παιδί και τα δικαιώματά του.







Κατεβάστε το αρχείο Word omilia stin ekdilosi InnerWheel- Amathousia - Limassol - 21-1-2009.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top