Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

Ομιλία Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουμπά στο συνέδριο που διοργανώνει ο Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού με θέμα: «Η Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση στην Κύπρο και στην Ευρώπη»
Η Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση ως Βασικό Ανθρώπινο Δικαίωμα

19 Σεπτεμβρίου 2012
Δημοσιογραφική Εστία


Κυρίες και κύριοι,

Θα ήθελα καταρχήν να χαιρετίσω την πρωτοβουλία του Συνδέσμου Οικογενειακού Προγραμματισμού να διοργανώσει συνέδριο για τη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση στην Κύπρο. Ένα θέμα το οποίο, μέχρι και πριν μερικά χρόνια, παρέμενε εκτός δημόσιας συζήτησης καθώς το φόρτιζαν αρνητικές παρανοήσεις, στρεβλώσεις και προκαταλήψεις.

Η πρωτοβουλία αυτή του Συνδέσμου, έρχεται να υπομνήσει το σημαντικό ρόλο τον οποίο ο ίδιος έχει διαδραματίσει, από τη μια, σε ότι αφορά στην προσπάθεια απενοχοποίησης του θέματος και εισαγωγής του στο δημόσιο διάλογο και, από την άλλη, στην προώθησή του ως διδακτικό αντικείμενο, κατ’ αρχήν, μέσω της άτυπης και, στη συνέχεια, της τυπικής δημόσιας εκπαίδευσης.

Η ένταξη του αντικειμένου του οικογενειακού προγραμματισμού και της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα και η προσέγγισή του στη βάση της σύγχρονης διεθνούς βιβλιογραφίας για την Αγωγή Υγείας αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική και ελπιδοφόρα εξέλιξη. Θυμίζω ότι είναι ένα θέμα για το οποίο ως θεσμός έχω επενδύσει πολλή προσπάθεια στη βάση των δικαιωμάτων του παιδιού. Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση που αναπτύχθηκε πριν μερικούς μήνες με αφορμή το περιεχόμενο των Φύλλων Εργασίας για τα μάθημα της Βιολογίας της Α΄ Γυμνασίου, ως επακόλουθο και της δικής μου δημόσιας παρέμβασης, είναι ενδεικτική των διαφορετικών προοπτικών που εξακολουθούν να υπάρχουν μέσα στην κυπριακή κοινωνία σχετικά με το θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, το κατά πόσο αυτή θα πρέπει να αποτελεί μέρος του σχολικού προγράμματος ή όχι, την ηλικία των παιδιών στα οποία θα απευθύνεται και το περιεχόμενο που θα πρέπει να λαμβάνει.

Είναι σαφές ότι υπάρχει πολύς δρόμος ακόμη να καλύψουμε μέχρι την ουσιαστική και ριζική κοινωνική μεταστροφή και τη συγκρότηση μιας ευρύτερης συναίνεσης στο πλαίσιο της κοινωνίας, που να ευνοεί και να αποδέχεται την αξία – και ως εκ τούτου να προωθεί και να εφαρμόζει στην πράξη - μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης, ολοκληρωμένης και πλήρως ενσωματωμένης στο δημόσιο αναλυτικό πρόγραμμα, σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Η προσπάθειά μας είναι απέναντι σε προκαταλήψεις βαθιά ριζωμένες σε παραδοσιακές δομές και θεσμούς της κοινωνίας, αλλά και απέναντι σε ειλικρινείς φόβους και ανησυχίες που, εν πολλοίς, ξεκινούν από τις ίδιες προκαταλήψεις αλλά και την άγνοια.

Αφετηρία και σημείο αναφοράς της προσπάθειας για αυτή την κοινωνική αλλαγή μπορεί και πρέπει να αποτελέσει το ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ιδιαίτερα η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού μάς προσφέρει ένα προνομιακό πλαίσιο διαπραγμάτευσης των θεμάτων της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Θεμελιωμένη στη θεώρηση του παιδιού ως υποκείμενο δικαιωμάτων με εγγενή αξιοπρέπεια, η Σύμβαση τοποθετείται απέναντι από παραδοσιακές αντιλήψεις που ήθελαν το παιδί, κατά το μάλλον ή ήττον, αντικείμενο προστασίας, παθητικό αποδέχτη της φροντίδας και της προστασίας των γονιών ή/ και κηδεμόνων του υπό το πρόσχημα ότι «αυτοί γνωρίζουν καλύτερα». Η Σύμβαση, αντίθετα, προσεγγίζει το παιδί ως ένα ενεργό μέλος της οικογένειάς του, της κοινότητας και της ευρύτερης κοινωνίας, και ένα δυναμικό συνεργάτη, με λόγο και άποψη, στην πορεία σταδιακής αυτονόμησής του.

Η προσέγγιση αυτή απορρέει από την Αρχή της Συμμετοχής, μιας από τις τέσσερις βασικές Αρχές της Σύμβασης, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 12 της Σύμβασης. Οι τέσσερις αυτές αρχές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ως καθοδηγητικές για την εφαρμογή όλων των υπολοίπων άρθρων της Σύμβασης ξεχωριστά.

Το άρθρο 13 ενισχύει περισσότερο τα δικαιώματα συμμετοχής κατοχυρώνοντας στο παιδί την ελευθερία έκφρασης η οποία, όπως ρητά ορίζει η Σύμβαση, περιλαμβάνει την ελευθερία αναζήτησης, λήψης και διάδοσης οποιουδήποτε είδους πληροφοριών και ιδεών. Η πρόσβαση σε μια πολύπλευρη και εύκολα κατανοητή πληροφόρηση αναφορικά με τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά θέματα υπό αυτό το πρίσμα αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού. Η πληροφόρηση αυτή πρέπει να συνάδει με το επίπεδο ανάπτυξης και ωριμότητας του παιδιού και θα του επιτρέπει να νιώθει άνετα με τον εαυτό του, το σώμα του και την σεξουαλικότητά του και, παράλληλα, να συμβάλλει στην ενδυνάμωσή του προκειμένου, σταδιακά, να αναλάβει το ίδιο την ευθύνη των σχετικών αποφάσεων του. Η Σύμβαση, συνδέει με σαφή τρόπο, στο άρθρο 24 (2), την εκπαίδευση και την παροχή υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού με το δικαίωμα του παιδιού στην υγεία, περιλαμβάνοντας τα στα προληπτικά μέτρα που τα Κράτη έχουν ευθύνη να λαμβάνουν.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού τόσο στο Γενικό της Σχόλιο Υπ. Αρ. 3 (HIV/ AIDS and the Rights of the Child) όσο και στο Γενικό της Σχόλιο Υπ. Αρ. 4. (Adolescent health and development in the context of the Convention of the Rights of the Child) υπογραμμίζει τα δικαιώματα των παιδιών να έχουν πρόσβαση και να λαμβάνουν ακριβείς πληροφορίες σε ότι αφορά την αναπαραγωγική σεξουαλική τους υγεία, απαλλαγμένη από κάθε μορφής λογοκρισία.

Σε ότι αφορά την τυπική εκπαίδευση, η Σύμβαση δεν υπεισέρχεται σε διεξοδική συζήτηση του περιεχόμενο του αναλυτικού προγράμματος και, κατά συνέπεια, ούτε καθορίζει τα γνωστικά αντικείμενα που θα πρέπει να διδάσκονται τα παιδιά στο πλαίσιο του δημόσιου σχολείου. Από την άλλη, ωστόσο, η Σύμβαση καθορίζει ότι, το δικαίωμα στην εκπαίδευση δεν είναι απλά θέμα πρόσβασης αλλά και περιεχομένου προσδιορίζοντας τους στόχους που αυτή θα πρέπει να υπηρετεί. Ένας από αυτούς είναι η «ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού και των χαρισμάτων του και των σωματικών και πνευματικών ικανοτήτων του στη μεγαλύτερη δυνατή έκταση».

Σύμφωνα με την Επιτροπή, «[η] Εκπαίδευση θα πρέπει να έχει ως στόχο κάθε παιδί να μαθαίνει ουσιαστικές δεξιότητες ζωής και να μη φεύγει κανένα παιδί από το σχολείο χωρίς να έχει εφοδιαστεί κατάλληλα για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις με τις οποίες αναμένεται να έρθει αντιμέτωπο». Η Επιτροπή, μάλιστα, επισημαίνει ότι πέραν από την ανάγνωση και τη γραφή οι βασικές δεξιότητες περιλαμβάνουν- σημειώνω εδώ όσες ενδιαφέρουν την παρούσα συζήτηση - την ικανότητα λήψης ισορροπημένων αποφάσεων, την ανάπτυξη ενός υγιούς προτύπου ζωής, καλές κοινωνικές σχέσεις, ευθύνη και κριτική σκέψη.

Κυρίες και κύριοι,

Από τα πιο πάνω καθίσταται σαφές ότι, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών διασυνδέεται άμεσα με τα δικαιώματά τους. Είναι για τούτο που ως Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του παιδιού έχω υποστηρίξει ότι το Κράτος έχει ευθύνη για την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων σχετικά με την αναπαραγωγική και σεξουαλική υγεία των παιδιών.

Άποψή μου είναι ότι, τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να απευθύνονται σε παιδιά όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης και να θεμελιώνονται στις αρχές που κατοχυρώνει η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένα και παιδαγωγικά προσαρμοσμένα στο επίπεδο ανάπτυξης και ωριμότητας των παιδιών στα οποία απευθύνονται.

Ανάλογη ευθύνη με αυτή του Κράτους έχουν και οι γονείς οι οποίοι, σύμφωνα με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, διατηρούν το δικαίωμα και συνάμα την υποχρέωση να καθοδηγούν τα παιδιά τους στην ενάσκηση των δικαιωμάτων τους, σύμφωνα πάντα με το επίπεδο ανάπτυξης και το βαθμό ωριμότητάς των παιδιών, όπως αυτά διασφαλίζονται στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και όχι όπως οι ίδιοι υποκειμενικά μπορεί να τα αντιλαμβάνονται. Το Κράτος έχει ευθύνη και υποχρέωση να υποστηρίζει τους γονείς στο έργο τους αυτό.

Μια επιστημονικά σχεδιασμένη και παιδαγωγικά προσαρμοσμένη στο επίπεδο ανάπτυξης και ωριμότητας των παιδιών σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες και στάσεις που να τους επιτρέπουν να λαμβάνουν υπεύθυνες αποφάσεις αναφορικά με τη σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία, εδραιωμένες στη γνώση. Επισημαίνω ότι, αποφάσεις οι οποίες θεμελιώνονται στη γνώση και τον ελεύθερο προβληματισμό είναι δυνατόν να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και σταθερότητα σε σχέση με αποφάσεις εδραιωμένες στο φόβο, την προκατάληψη και τη μερική ή/ και ελλειμματική και μονοδιάστατη γνώση.

Σημειώνω ότι, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Οικογενειακού Προγραμματισμού, τα σχολικά προγράμματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης δεν οδηγούν σε πρόωρη σεξουαλική δραστηριότητα ή την αύξηση λήψης επικίνδυνων αποφάσεων σε θέματα σεξουαλικής συμπεριφοράς. Αντίθετα, η πλειοψηφία των εν λόγω προγραμμάτων τα οποία αξιολόγησε η Διεθνής Ομοσπονδία Οικογενειακού Προγραμματισμού, οδήγησαν, είτε σε έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας σε μεγαλύτερη ηλικία είτε σε μείωση των ερωτικών συντρόφων στη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας. Η ίδια αξιολόγηση έδειξε ότι η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είχε θετική επίδραση στη γνώση, την ενημέρωση και ανησυχία των παιδιών αναφορικά με τους κινδύνους που σχετίζονται με τη σεξουαλική δραστηριότητα, οδήγησε σε καλύτερες πρακτικές διαπραγμάτευσης της ερωτικής ζωής, σε πιο εκτεταμένη χρήση προφυλακτικών, και πιο συχνή επικοινωνία, τόσο με τον ερωτικό σύντροφο όσο και με τους γονείς σχετικά με τα θέματα αυτά.

Είναι για τούτο ακριβώς το λόγο που υποστήριξα και εξακολουθώ να υποστηρίζω πλήρως την απόφαση του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού να συμπεριλάβει το θέμα του Οικογενειακού Προγραμματισμού και της Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής Υγείας στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα, θεωρώντας ότι οι στόχοι του, όπως αναγράφονται στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα, συμβάλλουν στην προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού στην Κύπρο και, παράλληλα, στον εκσυγχρονισμό του κυπριακού εκπαιδευτικού συστήματος. Η πρόκληση είναι πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη.







Κατεβάστε το αρχείο Word ΟΜΙΛΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ MIKRH-final.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top