Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος

Εισήγηση Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού κας Λήδας Κουρσουμπά σε εκδήλωση του Γυναικείου Ομίλου Πρωτοπορία, Πάφου
-
"ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΑΝΗΛΙΚΩΝ"

Ξενοδοχείο Alexander the Great
16:30, 11/ 03/ 2012




Θέλω να ευχαριστήσω το Γυναικείο Όμιλο Πρωτοπορία Πάφου και προσωπικά, την κα Μαργαρίτη, για την ευγενική πρόσκληση να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας σε μια τόσο όμορφη εκδήλωση, για να αναπτύξω ένα θέμα το οποίο, αφορά όλες και όλους.

Το θέμα της σεξουαλικής κακοποίησης ή παραβίασης παιδιών είναι ιδιαίτερα σοβαρό και κρίσιμο και, αναμφισβήτητα, απαιτεί την κινητοποίηση όλων μας.

Η βία ενάντια στα παιδιά, γενικότερα, συνιστά μια από τις μεγαλύτερες και πιο ζοφερές προκλήσεις που διαχρονικά αντιμετωπίζουν, όλες σχεδόν οι κοινωνίες οι οποίες νοιάζονται για την προώθηση και προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού. Άμεσα συνδεδεμένη με τη φυσική τους αδυναμία και την κοινωνική και βιολογική τους εξάρτηση από τους ενηλίκους, είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο κοινωνικό πρόβλημα το οποίο, σε όλες τις περιπτώσεις, αποστερεί από τα παιδιά το δικαίωμά τους στην ευημερία. Ταυτόχρονα, κάθε μορφής βία διαταράσσει την ικανότητά των παιδιών να μαθαίνουν και να κοινωνικοποιούνται φυσιολογικά, αφήνοντάς τους ανεξίτηλα ίχνη για την υπόλοιπή τους ζωή.

Η σεξουαλική παραβίαση των παιδιών συνιστά, ίσως, την απεχθέστερη έκφραση του προβλήματος αυτού.



Η δημόσια παρέμβαση της Επιτρόπου για το θέμα της παιδικής κακοποίησης

Το κοινωνικό αυτό πρόβλημα με απασχολεί και προβληματίζει ιδιαίτερα και συνεχώς από την πρώτη στιγμή που ανέλαβα τα καθήκοντά μου. To 2008 άνοιξα δημόσιο διάλογο με αφορμή μια, κατά την άποψή μου ατυχή, πλην όμως τελεσίδικη και ως εκ τούτου σεβαστή, απόφαση, σε εκδίκαση έφεσης, με την οποία το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε τη μείωση της ποινής σε πατριό ο οποίος βρέθηκε από το Κακουργιοδικείο ένοχος για βιασμό, διαφθορά νεαρής γυναίκας ηλικίας μεταξύ 13 έως 17 ετών και άσεμνη επίθεση κατά της ανήλικης θετής κόρης του. Θεώρησα υποχρέωσή μου να προχωρήσω σε δημόσια παρέμβαση σε σχέση με το σοβαρό αυτό θέμα, δύο μόνο μήνες ουσιαστικά μετά την επίσημη ανάληψη των καθηκόντων μου.

Στη δημόσιά μου αυτή παρέμβαση υπογράμμισα την έντονη μου ανησυχία για τις κοινωνικές προεκτάσεις του θέματος και τις αλυσιδωτές επιπτώσεις που πιθανό να επιφέρει γενικότερα στην κοινωνία. Επισήμανα δε πως για κάθε είδους αδίκημα που αφορά τις διάφορες μορφές βίας εναντίον παιδιών υπεύθυνος, σε κάθε περίπτωση, είναι ο ενήλικας που την ασκεί.

Παράλληλα, και ειδικότερα σε σχέση με τη δικαστική παρέμβαση, τόνισα ότι πέραν από την τιμωρία του θύτη, έχει και τη δικαιοδοσία της λήψης κατάλληλων μέτρων προστασίας του παιδιού. Ως εκ τούτου, τόνισα ότι, απαιτείται η συνεχής ενδιάτριψη σε θέματα που αφορούν την άσκηση βίας εναντίον των παιδιών και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, όπως αυτά καθορίζονται στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, έτσι που κάθε δικαστική απόφαση να λαμβάνει υπόψη και τις πρόνοιες της διεθνούς αυτής πράξης. Πιο συγκεκριμένα, έκανα ειδική αναφορά στα άρθρα 19 και 3 της Σύμβασης.

Υπενθυμίζω ότι, το άρθρο 3, το οποίο αποτελεί παράλληλα και μια από τις τέσσερις βασικές αρχές της Σύμβασης οι οποίες ενέχουν ρόλο καθοδηγητικό σε ότι αφορά την εφαρμογή των υπόλοιπων άρθρων της, επιβάλλει όπως, σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα παιδιά, είτε αυτές λαμβάνονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς κοινωνικής ευημερίας, είτε από δικαστήρια, διοικητικές αρχές ή από νομοθετικά όργανα, πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού.

Το άρθρο 19 της Σύμβασης επιβάλλει όπως κάθε Συμβαλλόμενο κράτος λαμβάνει όλα τα κατάλληλα νομοθετικά, διοικητικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά μέτρα, προκειμένου να προστατεύσουν το παιδί από κάθε μορφή σωματικής ή πνευματικής βίας, τραυματισμού, ή κακομεταχείρισης, παραμέλησης ή πλημμελούς μεταχείρισης, βίαιης μεταχείρισης ή εκμετάλλευσης, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, όσο βρίσκεται υπό τη φύλαξη των γονέων ή των κηδεμόνων του ή οποιουδήποτε άλλου προσώπου στο οποίο το έχουν εμπιστευθεί. Το ίδιο άρθρο απαιτεί από τα Κράτη σειρά μέτρων για την προστασία των παιδιών από όλες τις μορφές βίας, όπως κοινωνικά προγράμματα που θα αποσκοπούν στην παροχή της απαραίτητης υποστήριξης προς το παιδί και σε αυτούς που έχουν τη φύλαξή του, καθώς και άλλες μορφές πρόληψης όπως η διεξαγωγή εκστρατειών διαφώτισης για θετική συμπεριφορά προς τα παιδιά και ενημέρωσης των ίδιων των παιδιών για τα δικαιώματα τους ώστε να μπορούν να προστατεύουν τους εαυτούς τους από κινδύνους που τα απειλούν.

Σύσκεψη των εμπλεκομένων φορέων για τη "Βία στην Οικογένεια" (14/05/2008)

Σε συνέχεια της παρέμβασης αυτής, συγκάλεσα σύσκεψη στο Γραφείο μου όλων των ενδιαφερόμενων φορέων με στόχο το συντονισμό των δράσεων/ προγραμμάτων που ο κάθε φορέας χειρίζεται ή προτίθεται να αναλάβει προς επίτευξη του κοινού στόχου αναφορικά με τη διασφάλιση και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων του παιδιού. Στη σύσκεψη κλήθηκαν, πέραν των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών (ΥΚΕ, ΥΠΠ, Παιδοψυχιατρικές Υπηρεσίες), η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια, ο Σύνδεσμος για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια, ο Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού και η ΠΣΕΠΕΠ.
Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 14/05/2008 και στα πλαίσια της είχα την ευκαιρία να απαριθμήσω τις υποχρεώσεις του κράτους στο σχετικό τομέα οι οποίες απορρέουν από τη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Ειδικότερα υπογράμμισα την επιτακτική ανάγκη για τη δημιουργία μιας Εθνικής Στρατηγικής και την προώθηση ενός Σχεδίου Δράσης στα πλαίσια του οποίου να αναληφθούν πρωτοβουλίες και να εκπονηθούν προγράμματα με βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Ο κάθε φορέας κλήθηκε να αναγνωρίσει τις υποχρεώσεις στις οποίες ανταποκρίνονται οι δράσεις τους ενώ ταυτόχρονα ανέλαβαν την ευθύνη να αναγνωρίσουν άλλες υποχρεώσεις στις οποίες θα μπορούσαν να ανταποκριθούν.


Περαιτέρω πρωτοβουλίες και δράσεις της Επιτρόπου

Έκτοτε συνεχίζω να παρακολουθώ με το ίδιο πάντα ενδιαφέρον το θέμα και να παρεμβαίνω όπου χρειάζεται και, παράλληλα, να αναλαμβάνω συγκριμένες πρωτοβουλίες, όπου κρίνω ότι αυτό χρειάζεται.

1. Συνεδρία Επιτροπής Νομικών της Βουλής 9.10. 2008
Σημειώνω χαρακτηριστικά, τη συμμετοχή μου στην Επιτροπή Νομικών της Βουλής η οποία συνήλθε στις 9.10.2008 με θέμα συζήτησης τον περί Βίας στην Οικογένεια Νόμο του 2008. Στα πλαίσια της συνεδρίας συζητήθηκαν σειρά διατάξεων με τις οποίες παρέχεται η δυνατότητα ώστε:
· η κατάθεση ανηλίκου θύματος να λαμβάνεται στην παρουσία οικογενειακού συμβούλου ή παιδοψυχολόγου,
· ο ύποπτος να προσάγεται ενώπιον δικαστηρίου το ταχύτερο δυνατό,
· όλες οι υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας να εκδικάζονται από την αρχή μέχρι το τέλος κεκλεισμένων των θυρών και
· το διάταγμα αποκλεισμού να απαγορεύει την είσοδο ή παραμονή του κατηγορουμένου και σε άλλους χώρους όπου συχνάζει το θύμα πέραν της κατοικίας του καθώς και
· η δυνατότητα που δίνεται στο δικαστήριο να εκδίδει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας προσωρινό διάταγμα αποκλεισμού υπόπτου ή απομάκρυνσης ανηλίκου θύματος μέχρι την καταχώρηση και εκδίκαση της υπόθεσης εναντίον του κατηγορουμένου,
Ως Επίτροπος εξέφρασα τη συμφωνία μου με όλες τις ως άνω πάνω πρόνοιες καθώς αυτές συνάδουν με τις αρχές της Σύμβασης του ΟΗΕ και διασφαλίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τα δικαιώματα του παιδιού.


2. Επιμορφωτική / Ενημερωτική Δράση

Το θέμα της πρόληψης κάθε μορφής βίας και, ειδικότερα, της σεξουαλικής παραβίασης κατέχει κεντρική θέση στα πλαίσια της επιμορφωτικής και ενημερωτικής δράσης που αναλαμβάνω στο διάρκεια των τακτικών μου επισκέψεων σε σχολεία όσο και των ευρύτερων μου επαφών με παιδιά, γονείς και επαγγελματίες που ασχολούνται με παιδιά.

Κατά το 2009 συμμετείχα με εισηγήσεις σε σειρά εκπαιδευτικών σεμιναρίων που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια με θέμα «Η κακοποίηση Παιδιών». Τα εκπαιδευτικά αυτά σεμινάρια απευθύνονταν σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και διοργανώθηκαν σε όλες τις επαρχίες.

Στα σεμινάρια, δόθηκε η δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς, αφενός να ενημερωθούν για την πολυπλοκότητα και πολυδιάστατη αιτιολογία του φαινομένου της κακοποίησης παιδιών και αφετέρου να συζητήσουν και να ανταλλάξουν εμπειρίες, ώστε ο καθένας από τους συμμετέχοντες να ενδυναμωθεί και να γίνει πιο αποτελεσματικός στο δύσκολο ρόλο που αναλαμβάνει για εντοπισμό και αντιμετώπιση, κατά το δυνατόν, τέτοιων περιστατικών

Την προηγούμενη χρονιά, εγκαινιάζοντας μια πιο στενή συνεργασία με την Αστυνομία στον τομέα της επιμόρφωσης των αστυνομικών έδωσα διάλεξη με θέμα «Ζητήματα που αφορούν στην Προστασία των Παιδιών» στα πλαίσια της Εξειδικευμένης Εκπαίδευσης στη Σχολή Λοχίων και Αστυνομικών. Η συνεργασία αυτή προβλέπω στο μέλλον να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο.

Περαιτέρω έχω προσκληθεί και ανταποκρίθηκα θετικά, στο μέτρο που το πρόγραμμά μου το επιτρέπει, να μιλήσω γενικότερα για τα δικαιώματα του παιδιού και ειδικότερα για θέματα που σχετίζονται με την προστασία του από κάθε μορφής κακοποίηση από οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών αλλά και συνδέσμους γονέων σχολείων.

3. Τοποθέτηση για την ανάγκη εισαγωγής του μαθήματος της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία.

Έχω επίσημα τοποθετηθεί, τόσο δημόσια όσο και στο πλαίσιο συνεδρίας τόσο της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όσο και της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας, ότι η εισαγωγή του μαθήματος της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία είναι, υπό τα σύγχρονα δεδομένα, μια αναγκαιότητα. Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να έχουν πρόσβαση σε μια πολύπλευρη και εύκολα κατανοητή πληροφόρηση αναφορικά με τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά θέματα που θα τους επιτρέχει να νιώθουν άνετα με τον εαυτό τους, το σώμα τους και την σεξουαλικότητά τους.

Υποστηρίζω, επίσης ότι κατάλληλα προγράμματα επιβάλλεται να παρέχονται και σε γονείς, τα οποία θα τους βοηθήσουν ουσιαστικά στην επαφή, επικοινωνία και προσέγγιση με τα παιδιά τους για τα θέματα αυτά.

Η γνώση είναι δύναμη. Ενδυναμωμένοι γονείς και παιδιά είναι σε θέση να οικοδομήσουν μια αμφίδρομη επικοινωνία η οποία να λειτουργήσει, ακόμη και στο επίπεδο που συζητάμε προληπτικά. Μια τέτοια επικοινωνία μπορεί επίσης να διευκολύνει τον άμεσο εντοπισμό κακοποίησης παιδιών και, ως εκ τούτου, τη λήψη των κατάλληλων μέτρων για την καταστολή της αλλά και τη στήριξη των παιδιών θυμάτων.

4. Εμπλοκή σε διάλογο σχετικά με το θέμα τόσο με τη νομοθετική όσο και με την εκτελεστική εξουσία
Το 2010 ενόψει δύο περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που είδαν το φως της δημοσιότητας, ταυτόχρονα, (η μία αφορούσε παραβίαση ανήλικης την οποία ενήλικας γνώρισε μέσω του διαδιχτύου και η δεύτερη αφορούσε δελεασμό ανηλίκων με πρόσχημα τον σκύλο, με αποτέλεσμα τη σεξουαλική κακοποίηση), ξεκίνησε ένας δημόσιος διάλογος, τόσο σε σχέση με τους κινδύνους που ελλοχεύει η χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά όσο και γενικότερα για τα θέματα κακοποίησης και δη σεξουαλικής παραβίασης παιδιών. Σημειώνω την ευαρέσκειά μου για την εμπλοκή στον ως άνω διάλογο, τόσο της Νομοθετικής όσο και της Εκτελεστικής Εξουσίας. Είναι με ιδιαίτερη δε ικανοποίηση που, σε ένα τόσο σημαντικό και ευαίσθητο θέμα, διαπιστώνω να υπάρχει σύμπνοια στο επίπεδο της πολιτικής/ κομματικής ηγεσίας.


Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι, αντιπροσωπείες των δύο μεγαλύτερων Κοινοβουλευτικών κομμάτων, επιδίωξαν συνάντηση μαζί μου για να συζητηθούν οι προεκτάσεις του φαινομένου της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και οι τρόποι αντιμετώπισής του, και πρότειναν στο θεσμό να αναλάβει πρωτοβουλίες και συντονιστικό ρόλο για δράσεις για πάταξη του φαινομένου και πρόσφεραν αμέριστη στήριξη στο θεσμό. Στις συναντήσεις αυτές, τόνισα για ακόμη μια φορά την αναγκαιότητα χάραξης εθνικής στρατηγικής για το ζήτημα της κακοποίησης παιδιών, βασική προϋπόθεση της οποίας είναι η κινητοποίηση όλων και κυρίως, ο κατάλληλος συντονισμός και η αποτελεσματική συνεργασία των αρμόδιων Υπηρεσιών, φορέων και οργανισμών (αστυνομία, υπηρεσίες κοινωνικής ευημερίας, υπουργείο παιδείας, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ακαδημαϊκή κοινότητα, ΜΚΟ κ.ο.κ.).

Παράλληλα, η Επιτροπή Παιδείας της Βουλής αποφάσισε αυτεπάγγελτα την εξέταση των προβλημάτων που δυνατόν να δημιουργηθούν λόγω της χρήσης του διαδικτύου από μαθητές και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, αφού στις μέρες μας τα περισσότερα σπίτια και σχολεία έχουν τουλάχιστον 1 ηλεκτρονικό υπολογιστή ο οποίος είναι διαθέσιμος σε παιδιά κάτω των 14 ετών. Στις πλείστες των περιπτώσεων αυτών, τα παιδιά έχουν μη ελεγχόμενη πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Πολύ σημαντική θεωρώ επίσης την αποδοχή από την Κυβέρνηση της εισήγησής μου για τη σύγκλιση σύσκεψης των αρμοδίων Υπουργών για συζήτηση των μέτρων που πρέπει να ληφθούν για πάταξη του φαινομένου. Στη σύσκεψη που έγινε υπό την αιγίδα της Υπουργού Εργασίας και παρευρέθηκαν οι Υπουργοί Παιδείας, Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης και Υγείας κλήθηκα να δώσω και τις δικές μου απόψεις. Στα πλαίσια της πρωτοβουλίας αυτής, επιχειρείται να χαραχθούν οι πρώτες γραμμές της Εθνικής Στρατηγικής για το θέμα, όπως ήταν και η δική μου εισήγηση. Αυτή όμως καθυστερεί αδικαιολόγητα.

Οι ιδιαίτερα θετικές δικαστικές αποφάσεις

Στην αρχή της εισήγησής μου αναφέρθηκα σε μια, κατά την άποψή μου, ιδιαίτερα ατυχή απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 2008. Με ικανοποίηση σημειώνω ότι το 2010, Κυπριακά Δικαστήρια έχουν εκδώσει πιο αυστηρές, αρμόζουσες θα έλεγα, αποφάσεις, σχετικά με υποθέσεις σεξουαλικής παραβίασης παιδιών. Κατά την άποψή μου, στις αποφάσεις αυτές εκφράζεται, μέσα από το λόγο των δικαστών, το ιδιαίτερα έντονο ενδιαφέρον που η κυπριακή κοινωνία επιδεικνύει απέναντι σε τέτοιου είδους ζητήματα.

Χαρακτηριστικά, στο σκεπτικό της απόφασης του Μόνιμου Κακουργιοδικείου Λευκωσίας, στην υπόθεση 14592/08, σημειώνεται ότι «σε σεξουαλική αδικήματα πρέπει να επιβάλλεται αποτρεπτική ποινή για την καταστολή τους ενόψει της ιδιαίτερης σοβαρότητάς τους ως εγκλημάτων τα οποία όχι μόνο στρέφονται κατά των ηθών αλλά και γιατί προσβάλλουν την προσωπικότητα του θύματος». Στην ίδια απόφαση γίνεται αναφορά σε προηγούμενη απόφαση του Εφετείου (Κ.Κ. v. Γενικού Εισαγγελέα (2008) 2 Α.Α.Δ. 294, σελ. 317) όπου σημειώνονται και τα ακόλουθα: «τα τραύματα που επιφέρουν στο θύμα περιστατικά βίας στην οικογένεια, ιδιαίτερα όταν αυτά έχουν σεξουαλικό χαρακτήρα, καθιστούν εξ’ αντικειμένου αδικήματα αυτής της κατηγορίας ιδιάζουσας σοβαρότητας. Πέραν του τραύματος και του εξευτελισμού που προσκαλούν στο θύμα τα αδικήματα αυτά, κλονίζουν το θεμέλιο της οικογένειας και αφήνουν τα παιδιά έκθετα στην ανασφάλεια που τους προκαλούν, ανατρέποντας τον ψυχικό τους κόσμο και βεβηλώνοντας την ύπαρξή τους. Αναλογισμός της σοβαρότητας των εγκλημάτων αυτής της μορφής δικαιολογεί την απόδοση αποτρεπτικού χαρακτήρα στις ποινές που επιβάλλονται».

Σε άλλη απόφαση του Κακουργιοδικείου Λάρνακας (Αύγουστος 2010) επισημαίνεται, με αναφορά σε προηγούμενη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ότι: «Η κυπριακή οικογένεια είναι ένας θεσμός με ισχυρούς δεσμούς και όλως ιδιαίτερη αξία για μια μικρή κοινωνία, όπως η κοινωνία της Κύπρου. Αποτέλεσε σε δύσκολα χρόνια και αποτελεί, ένα σημαντικό στοιχείο ιστορικής συνέχειας, κοινωνικής συνοχής και ανθρώπινης αλληλεγγύης. Γι’ αυτό, δικαίως οι πολίτες αισθάνονται αποτροπιασμό για τέτοιας φύσεως εγκλήματα […] Είναι ακριβώς στις ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν στον τόπο μας που πρέπει να δοθεί δεσπόζουσα σημασία».

Ταυτόχρονα το κακουργιοδικείο διαπίστωσε ότι :«με βάση τις υπόθέσεις που τίθενται για εκδίκαση ενώπιον των δικαστηρίων, ότι ζούμε πλέον σε μια εποχή που δυστυχώς τα αδικήματα αυτής της φύσεως αυξάνονται. Αυτός είναι ένας παράγοντας, που τώρα έχει πλέον διαφανεί και δυστυχώς αποκρυσταλλωθεί και, ως εκ τούτου, δεν χαρακτήριζε τη μέχρι τώρα πρακτική επιμέτρησης των ποινών σε τέτοιας φύσης υποθέσεις. Τώρα όμως, με τέτοια φαινόμενα παρακμής σε έξαρση, τα δικαστήρια οφείλουν να προστατεύσουν αποτελεσματικά και συνεπώς αποτρεπτικά, τα θύματα, την οικογένεια και την κοινωνία.»

Αποφάσεις όπως οι πιο πάνω, καταδεικνύουν ότι λόγω της αυξητικής τάσης του φαινομένου, τα δικαστήρια έχουν αναλάβει σωστά το θεσμικό τους ρόλο, να προστατεύουν την κοινωνία αποτελεσματικά και αποτρεπτικά επιβάλλοντας τιμωρίες οι οποίες να είναι πράγματι ενδεικτικές του αποτρόπαιου και της σοβαρότητας του αδικήματος, δίνοντας έτσι σωστά μηνύματα στην κοινωνία και, ακριβώς, αυτός ήταν ο στόχος της δημόσιας παρέμβασης μου πάνω στο θέμα το 2008.


Νομοθετικό Πλαίσιο Προστασίας των Παιδιών από τη Σεξουαλική Παραβίαση

Οι περί Βίας στην Οικογένεια (Πρόληψη και Προστασία Θυμάτων) Νόμοι του 2000 έως 2004 [119(ι)/2000 και 212(Ι)/2004] καθώς και ο περί Καταπολέμησης της Εμπορίας και της Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμος του 2007 [87(Ι)/2007] συνιστούν ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια των αρχών για την πάταξη του φαινομένου. Επιπρόσθετα, η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην οικογένεια δημιούργησε ένα χρήσιμο Εγχειρίδιο Διατμηματικών Διαδικασιών για το Χειρισμό Περιστατικών Βίας στην Οικογένεια συμπεριλαμβανομένων και των περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης.

Το νομικό αυτό πλαίσιο αντλεί και ενδυναμώνεται από διεθνή κείμενα όπως είναι η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, το Προαιρετικό Πρωτόκολλο αναφορικά με την Πώληση Παιδιών, την Παιδική Πορνεία και την Παιδική Πορνογραφία και η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Παιδιών κατά της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης και της Σεξουαλικής Κακοποίησης.

Παράλληλα, έχω εντοπίσει διάφορα άλλα θέματα τα οποία κρίνω ότι χρειάζεται να τύχουν μιας άμεσης ρύθμισης. Μερικά από αυτά είναι:

(α) Ανάγκη τροποποίησης και εκσυγχρονισμού ορισμένων σχετικών προνοιών του ποινικού κώδικα
(β) Να υπάρχει κατώτατο όριο ηλικίας για συναίνεση σε σεξουαλική πράξη
(γ) Εγγραφή των παιδιών αμέσως μετά τη γέννηση τους
(δ) Να απαγορευτεί η εργοδότηση σε θέσεις που περιλαμβάνουν φύλαξη παιδιών ατόμων που καταδικάστηκαν για σεξουαλικά αδικήματα εναντίον παιδιών
(ε) Να δημιουργηθεί σύστημα αξιολόγησης όσων εργάζονται με παιδιά που να διασφαλίζει αφενός το δικαίωμα του παιδιού στην προστασία και αφετέρου τα ανθρώπινα δικαιώματα του ενήλικα
(στ) Να ενσωματωθεί σε όλους τους σχετικούς νόμους η υποχρέωση σεβασμού του δικαιώματος του παιδιού να ακούεται και να δίνεται ανάλογη βαρύτητα στις απόψεις του.

Περαιτέρω Προτάσεις:

Έχω επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών δεν εξαντλείται στην προσχώρηση σε συμβάσεις και την νομοθετική ρύθμιση τους σε εθνικό επίπεδο. Η ουσιαστική απόλαυση των δικαιωμάτων του παιδιού προϋποθέτει την οικοδόμηση και εμπέδωση, στο επίπεδο της κοινωνίας, μιας κουλτούρας σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ειδικότερα των δικαιωμάτων των παιδιών. Ειδικότερα σε ότι αφορά το θέμα της σεξουαλικής παραβίασης τα πιο κάτω μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά:

Ο ρόλος της οικογένειας:

Η οικογένεια, υπό την ευρύτερη έννοια του όρου, έχοντας την απαραίτητη στήριξη και συμπαράσταση από το Κράτος, έχει ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσει σε ότι αφορά στη διασφάλιση του πλήρους φάσματος των δικαιωμάτων των παιδιών. Ευθύνη της οικογένειας είναι να διαμορφώσει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο να μεγαλώνουν τα παιδιά με ασφάλεια. Η οικογένεια, οργανωμένη δημοκρατικά στη βάση του σεβασμού της ισοτιμίας και της πραγματικής συμμετοχής όλων της των μελών μπορεί να αποτελέσει το ιδανικότερο προστατευτικό πλαίσιο για κάθε παιδί απέναντι σε κάθε μορφής κακοποίηση ή/και εκμετάλλευση.

Οι καλές σχέσεις στο πλαίσιο της οικογένειας η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος στο οποίο τα παιδιά μπορούν ελεύθερα να συζητούν με τους γονείς και να ανταλλάξουν απόψεις είναι ιδιαίτερης σημασίας για την πρόληψη κάθε μορφής κακοποίησης ή/ και εκμετάλλευσης του παιδιού. Οι γονείς ενδυναμώνουν τα παιδιά τους σεβόμενοι τα δικαιώματά και την αξιοπρέπειά τους. Έτσι τα παιδιά φτιάχνουν ισχυρή αυτοεικόνα και αυτοεκτίμηση. Τέτοια παιδιά πιο δύσκολα γίνονται υποχείριο οποιουδήποτε προσπαθήσει να τα εκμεταλλευτεί ή να τα κακοποιήσει.

Στα πλαίσια της άσκησης του θετικού τους γονικού ρόλου οι γονείς θα πρέπει να διδάξουν στα παιδιά ότι έχουν δικαίωμα στο σώμα τους και το δικαίωμα να λένε όχι όταν δε θέλουν να παίξουν, να τα γαργαλήσουν, να τα αγκαλιάσουν ή να τα φιλήσουν. Πρέπει επίσης οι γονείς να καλλιεργήσουν το κατάλληλο εκείνο κλίμα ώστε τα παιδιά τους να νιώθουν άνετα να μιλήσουν μαζί τους στην περίπτωση που κάποιος τους φέρθηκε με τρόπο που να τα ανησυχεί, ακόμη κι αν τους ήταν αδύνατο να πουν όχι εκείνη τη στιγμή. Οι γονείς επίσης, θα πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι, όλα τα μέλη της οικογένειας έχουν δικαίωμα στον ιδιωτικό χώρο όταν ντύνονται, πλένονται, κοιμούνται ή έχουν άλλες προσωπικές δραστηριότητες. Ακόμη και τα μικρά παιδιά πρέπει να τα ακούμε και να τα σεβόμαστε. Πρέπει να προσέξουμε με ποιόν αφήνουμε τα παιδιά μας. Αν το παιδί είναι δυσαρεστημένο με αυτόν που το προσέχει, να μιλάμε με το παιδί για αυτό το θέμα. Να τους διδάξουμε

Ο ρόλος του σχολείου

Σημαντικό ρόλο στην ενδυνάμωση των παιδιών ώστε αυτά να καταστούν λιγότερο ευάλωτα στο κίνδυνο της σεξουαλικής παραβίασης ή να τα ενδυναμώσει ώστε να μιλήσουν σχετικά με μια πιθανή θυματοποίησή τους έχει να διαδραματίσει και το σχολείο. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από προγράμματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης ή άλλα προγράμματα προαγωγής υγείας καθώς και μέσα από την εκπαίδευση στα ανθρώπινα δικαιώματα. Τέτοια προγράμματα θα πρέπει να έχουν ως κεντρικό άξονα να ενισχύσουν

· την ενημέρωση των παιδιών σχετικά με τις ευθύνες και τα όρια της γονικής φροντίδας καθώς και άλλων ενηλίκων που σχετίζονται μαζί τους ή/ και αναλαμβάνουν τη φύλαξή τους
· τη γνώση τους για το δικό τους σώμα, το είδος και την καταλληλότητα των σχέσεων διάφορων μορφών
· την ενημέρωσή τους για την έκταση και τη αξία των δικαιωμάτων τους και της αξίας του εαυτού τους
· τη γνώση τους σχετικά με την ύπαρξη και τη φύση της σεξουαλικής παραβίασης και ποιοι θα μπορούσαν να διαπράξουν τέτοιες πράξεις
· τις στρατηγικές των παιδιών για αποφυγή της παραβίασης ή πώς να αναζητούν βοήθεια και στήριξη


ΜΜΕ- Χρήση τεχνολογίας

Τα ΜΜΕ να ενθαρρυνθούν να ενημερώνουν τα παιδιά και τους ενήλικες για τα ΔΠ, να προωθούν τη συμμετοχή των παιδιών, να υιοθετούν προσεγγίσεις θετικού γονικού ρόλου και να υιοθετούν μη βίαιες αξίες στην κοινωνία. Παράλληλα, το κράτος έχει υποχρέωση να παρεμβαίνει για σκοπούς προστασίας των παιδιών από προγράμματα στα ΜΜΕ επιβλαβή στα παιδιά.

Επιπρόσθετα, οι παροχείς υπηρεσιών διαδικτύου να ενθαρρύνονται να παρέχουν ενημέρωση για τους εν δυνάμει κινδύνους και ρίσκα από τη χρήση του διαδικτύου και να συνεργάζονται με τις αρχές στη διερεύνηση αδικημάτων που διαπράττονται από τη χρήση τηλεπικοινωνιακών τεχνολογιών.

Οι παροχείς υπηρεσιών διαδικτύου να κτίσουν συνεργασίες με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για να αναπτύξουν στοιχειώδη εκπαίδευση των παιδιών στη χρήση του διαδικτύου, να εργάζονται στενά με τους ειδικούς για θέματα παιδικής προστασίας.

Ενημέρωση των γονιών και εκπαιδευτικών για τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά, πώς να αναπτύξουν την κριτική σκέψη των παιδιών και πώς να περιορίσουν την πρόσβαση των παιδιών σε περιεχόμενα επιβλαβή για τα παιδιά.


Αγαπητές φίλες,
Η σεξουαλική βία ενάντια στα παιδιά δε συνιστά μόνο κατάφορη παραβίαση της αξιοπρέπειας και άλλων δικαιωμάτων των παιδιών. Υποσκάπτει, παράλληλα, τα ηθικά θεμέλια της κοινωνίας μας. Υπό την έννοια αυτή είναι ένα επαίσχυντο έγκλημα, το οποίο αφορά όλους ως σύνολο και τον καθένα ξεχωριστά ως άτομο.
Η παγκόσμια κοινωνία αναλαμβάνει, κατά καιρούς, συντονισμένες δράσεις με στόχο την καταπολέμηση αυτής της φρικαλεότητας. Η τελευταία τέτοια δράση έχει ως εμπνευστή το Συμβούλιο της Ευρώπης. Πρόκειται για την Πανευρωπαϊκή Εκστρατεία για τον Τερματισμό της Σεξουαλικής Βίας ενάντια στα Παιδιά με τίτλο «Ένα στα Πέντε». Ο τίτλος της εκστρατείας αναδεικνύει ένα τρομακτικό γεγονός: Ένα στα πέντε παιδιά στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες θα βιώσει, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, σεξουαλική βία. Η έκταση την οποία λαμβάνει σήμερα το απεχθέστατο αυτό φαινόμενο κατά των παιδιών μας είναι πλέον σαφής. Και η Κύπρος, δυστυχώς, δεν αποτελεί εξαίρεση.

Κύριος στόχος της Εκστρατείας είναι να προωθήσει, από τη μια την υιοθέτηση, την κύρωση και την εφαρμογή από τα κράτη της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Προστασία των Παιδιών από τη Σεξουαλική Κακοποίηση και Σεξουαλική Εκμετάλλευση και, από την άλλη, την ενδυνάμωση των παιδιών, των γονιών, των επαγγελματιών και της κοινωνίας ως ολότητα, με την απαραίτητη γνώση και τα εργαλεία για την πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης των παιδιών, να ενθαρρύνει την καταγγελία τέτοιων περιστατικών και να ενισχύσει το ενδιαφέρον του ευρύτερου κοινού για το μέγεθος του προβλήματος γενικότερα. Σύμφωνα με τη Σύμβαση, η ευθύνη για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών δεν αφορά βαραίνει μόνο την επίσημη πολιτεία αλλά όλους, μεμονωμένους πολίτες και οργανωμένα σύνολα στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, θεσμούς και ανεξάρτητες αρχές.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης μάλιστα, έχει αναπτύξει ένα πλάνο ενεργειών οι οποίες αναμένεται να γίνουν από διάφορους φορείς και δη τους Επιτρόπους για το Παιδί, οι Τοπικές Αρχές, τα ΜΜΕ, οι ΜΚΟ τα Ευρωπαϊκά και Εθνικά Δίκτυα επαγγελματιών που έχουν στενή σχέση με τα παιδιά (στον τομέα της δικαιοσύνης, της εκπαίδευσης, της υγείας και των κοινωνικών υπηρεσιών) κλπ.
Ως Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού έχω εμπλακεί ενεργά στην προώθηση της εκστρατείας, μέσω προώθησης υλικού της εκστρατείας, δημόσιες παρεμβάσεις και εισηγήσεις μου. Επιπρόσθετα, έχω προτείνει στην Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων τη σύσταση Εθνικής Επιτροπής για την προώθηση της εκστρατείας. Η πρότασή μου έγινε αποδεκτή. Η πρώτη συνάντηση με την Υπουργό έγινε το Μάιο του 2011 συνεπεία της οποίας κλήθηκε η πρώτη συνεδρία της Εθνικής Επιτροπής τον Ιανουάριο του 2012. Ενώπιον της Επιτροπής, τέθηκε ένα πλαίσιο δράσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν ενέργειες από όλους εμπλεκόμενους φορείς για ευαισθητοποίηση γύρω από τα θέματα Σύμβασης, ενώ έχουν αναληφθεί υποχρεώσεις από όλους τους φορείς, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους, ώστε να προχωρήσουν σε σεμινάρια εκπαίδευσης και κατάρτισης γονιών και εκπαιδευτικών, αλλά και σε δράσεις οι οποίες περιλαμβάνουν τα ίδια τα παιδιά.

Αγαπητές φίλες,
Ένα από τα κεντρικά μηνύματα της εκστρατείας και το μήνυμα το οποίο θα ήθελα να πάρετε σήμερα μαζί σας από αυτή τη συνάντηση, είναι ότι, όλοι μαζί και ο καθένας ξεχωριστά, έχουμε ένα σημαντικό ρόλο να για τον τερματισμό της Σεξουαλικής Βίας ενάντια στα παιδιά.
Σας ευχαριστώ!








Κατεβάστε το αρχείο Word Ομιλία Επιτρόπου.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top