Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού - Κύπρος


Νιώθω ιδιαίτερη χαρά και τιμή που συμμετέχω, ως η πρώτη Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο, στο Συνέδριο αυτό που διοργανώνεται από το Εθνικό Παρατηρητήριο για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε συνεργασία με το Συνήγορο του Παιδιού.

Με την παρέμβαση μου θα προσπαθήσω να σας παρουσιάσω το θεσμό του Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο, με ιδιαίτερα σημεία αναφοράς το νομικό πλαίσιο λειτουργίας του, την αποστολή και τις αρμοδιότητές του καθώς και τις δράσεις που έχουν αναληφθεί τον πρώτο χρόνο της λειτουργίας του.

Εισαγωγή:

Η Κυπριακή Δημοκρατία επικύρωσε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού στις 7 Φεβρουαρίου 1991 (αφού προηγουμένως εγκρίθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων ο κυρωτικός Νόμος 243/1990). Ο θεσμός του Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στην Κύπρο ιδρύθηκε με τον Περί Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Νόμο του 2007 [Ν. 74(Ι)/2007] που τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιουνίου 2007. Ο Νόμος προνοεί για το διορισμό Επιτρόπου, την ίδρυση και λειτουργία του Γραφείου του καθώς και για άλλα συναφή θέματα. Είχα την τιμή και το προνόμιο να διοριστώ από το Υπουργικό Συμβούλιο ως η πρώτη Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού στις 29 Αυγούστου 2007 και ανέλαβα επίσημα καθήκοντα στις 6 Φεβρουαρίου 2008 αφού, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου, παρασχέθηκε χρόνος για το αναγκαίο στάδιο προετοιμασίας του Γραφείου μου. Ο διορισμός μου ανανεώθηκε πρόσφατα από το Υπουργικό Συμβούλιο για εξαετή περίοδο που λήγει στις 31/10/2014.

Η ψήφιση του περί Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Νόμου [Ν. 74(Ι)/2007] και η έναρξη λειτουργίας του θεσμού το 2008, συνιστά έκφραση της ουσιαστικής δέσμευσης της Κυπριακής Πολιτείας να λειτουργεί στο πνεύμα και το περιεχόμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Ταυτόχρονα, συνιστά συμμόρφωση της Κύπρου με τις Συστάσεις της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία στις Τελικές Παρατηρήσεις της αναφορικά με τη Δεύτερη Περιοδική Έκθεση της Κύπρου του 2003, επεσήμανε (παράγραφοι 13 και 14), παραπέμποντας στο Γενικό Σχόλιο Αρ. 2, ότι «ενθαρρύνει το κράτος να συνεχίσει τις προσπάθειες του για την ετοιμασία του πλαισίου για τη θεσμοθέτηση ανεξάρτητου Επιτρόπου για τα Δικαιώματα του Παιδιού στην Κύπρο.».

Νομοθετικό Πλαίσιο:

Ο Νόμος 74(Ι)/2007, όντως, συνάδει με το Γενικό Σχόλιο Αρ. 2 της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων καθόσον αφορά συμβατότητα με τις «Αρχές των Παρισίων».

Επίτροπος διορίζεται πρόσωπο που είναι πολίτης και μόνιμος κάτοικος της Δημοκρατίας, υψηλού ηθικού επιπέδου, που διακρίνεται για την ακαδημαϊκή και επαγγελματική του γνώση και πείρα σε σχέση με θέματα παιδιών. Πριν τη λήψη της σχετικής απόφασης, το Υπουργικό Συμβούλιο οφείλει να ακούσει τις απόψεις των παιδιών όπως αυτές εκφράζονται από τα οργανωμένα σύνολά τους, σε ότι αφορά τις αναμενόμενες από τα παιδιά δεξιότητες και προσόντα του Επιτρόπου. Η θητεία του Επιτρόπου είναι εξαετής με δυνατότητα δεύτερου μόνο επαναδιορισμού. Πριν την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Επίτροπος δίνει διαβεβαίωση ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας ότι θα εκτελεί πιστά τα καθήκοντά του προς το συμφέρον των παιδιών και γενικά προς το δημόσιο συμφέρον (άρθρο 10). Ο Επίτροπος, για την επιτέλεση του έργου του, έχει Γραφείο το οποίο στελεχώνεται με μόνιμο προσωπικό που ανήκει είτε στη Δημόσια Υπηρεσία είτε στη Δημόσια Εκπαιδευτική Υπηρεσία (άρθρο 12).

Ο Νόμος διασφαλίζει την ανεξαρτησία του θεσμού: Ο Επίτροπος δεν απολύεται και δεν αποχωρεί από το αξίωμά του πριν τη λήξη της θητείας του, παρά μόνο εάν ο ίδιος υποβάλει γραπτώς την παραίτηση του (άρθρο 14) ή για τους λόγους και με τον τρόπο με τον οποίον απολύονται ή αποχωρούν από την υπηρεσία οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου (άρθρο 15). Παράλληλα, ο Επίτροπος προστατεύεται από δυνατότητα έγερσης αγωγής εναντίον του προσώπου του, για τη διενέργεια οποιασδήποτε πράξης ή την έκφραση γνώμης στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του (άρθρο 9). Ο Επίτροπος κατά την ενάσκηση των αρμοδιοτήτων του ενεργεί ανεξάρτητα, υπακούοντας μόνο στο νόμο, την ηθική και τη συνείδησή του και υπόκειται στο καθήκον της εχεμύθειας. Το καθήκον της εχεμύθειας δεσμεύει και όλα τα μέλη του προσωπικού του Γραφείουτου Επιτρόπου (άρθρο 8). Ο Επίτροπος, έχει τη δυνατότητα να καταρτίζει ανεξάρτητα το δικό του σχέδιο δράσης για επίτευξη της αποστολής του. Ο Νόμος ενισχύει το θεσμό, παρέχοντας στον Επίτροπο τη δυνατότητα, κατά την επιτέλεση του έργου του να επικοινωνεί, κατά την κρίση του, με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, τους Υπουργούς και τους ανεξάρτητους αξιωματούχους της Δημοκρατίας, με νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, με αντίστοιχους εθνικούς θεσμούς άλλων χωρών καθώς και σχετικούς διεθνείς οργανισμούς καθώς και τα παιδιά και οργανωμένα σύνολα παιδιών (άρθρο 5). Παράλληλα, ο Νόμος υποχρεώνει κάθε πρόσωπο, αρχή και οργανισμό, κυβερνητικό ή μη, να παρέχει στον Επίτροπο, οποιαδήποτε πληροφορία που ο ίδιος ήθελε κρίνει αναγκαία για την εκπλήρωση της αποστολής του στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του (άρθρο 6) ενώ προνοούνται αυστηρές ποινές (χρηματική και φυλάκιση) για οποιαδήποτε πράξη που παρακωλύει, παρενοχλεί ή εξυβρίζει τον Επίτροπο σε σχέση με την άσκηση των αρμοδιοτήτων του (άρθρο 17). Ο Επίτροπος, μέσα στο πρώτο τρίμηνο κάθε έτους, υποβάλλει ετήσια έκθεση στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, με την οποία, μεταξύ άλλων, επισημαίνει και τις τυχόν ενδεικνυόμενες νομοθετικές τροποποιήσεις στους τομείς της αρμοδιότητάς του και υποβάλλει εισηγήσεις σ’ ό,τι αφορά γενικά την πολιτική που ακολουθείται σε σχέση με την προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων των παιδιών (άρθρο 7).

Βασική αποστολή του Επιτρόπου είναι η προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού (άρθρο 3). Ο Νόμος παρέχει στον Επίτροπο, για την επίτευξη της αποστολής του, ένα εξαιρετικά διευρυμένο πλαίσιο αρμοδιοτήτων (άρθρο 4). Απαριθμεί, όχι εξαντλητικά, 24 συγκεκριμένες αρμοδιότητες και δραστηριότητες, όπως:

η εκπροσώπηση των παιδιών και των συμφερόντων τους σε όλα τα επίπεδα,

η διαφώτιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας έτσι ώστε αυτή να κινητοποιηθεί και να διασφαλίσει πρακτικά τα δικαιώματα των παιδιών στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα και στην κοινωνία γενικά,

ο εντοπισμός και η προώθηση των απόψεων των παιδιών εκεί όπου τα ίδια δεν μπορούν να ακουστούν,

η εποπτεία και ο έλεγχος της υλοποίησης των προνοιών της Σύμβασης του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την άσκηση των δικαιωμάτων του παιδιού,

ο έλεγχος και η παρακολούθηση νομοθεσιών και πρακτικών και η υποβολή προτάσεων με στόχο την εναρμόνιση τους με σχετικές διεθνείς συμβάσεις,

η προώθηση της κύρωσης Συμβάσεων για τα δικαιώματα του παιδιού από τη Δημοκρατία,

η διεξαγωγή εκστρατειών διαφώτισης και αλλαγής νοοτροπίας σχετικά με τη θέση των παιδιών στο κοινωνικό σύνολο,

η υποβολή εκ μέρους οποιουδήποτε παιδιού αίτησης για διορισμό ειδικού αντιπροσώπου σε δικαστικές διαδικασίες που το επηρεάζουν,

η εκπροσώπηση των παιδιών και των συμφερόντων τους σε διαδικασίες που τα επηρεάζουν και, γενικά,

η λήψη οποιασδήποτε ενέργειας την οποία κρίνει ο ίδιος αναγκαία προς εκπλήρωση της αποστολής του.

Ειδικότερα, ο Επίτροπος μπορεί να

· διοργανώνει εκπαιδευτικά, επιμορφωτικά προγράμματα αναφορικά με τα δικαιώματα του παιδιού,
· διεξαγάγει μελέτες για την κατάσταση των παιδιών στην Κύπρο,
· προωθεί τις αναγκαίες νομοθετικές ρυθμίσεις για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
· απευθύνει συστάσεις προς όλους τους αρμόδιους φορείς που ασχολούνται με τα παιδιά και δίνει κατά την κρίση του δημοσιότητα
σ’ αυτές,

· συντονίζει την ενιαία εφαρμογή των ρυθμίσεων που αφορούν στην προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού,
· υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές, για διερεύνηση, παράπονα για παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού, παρακολουθεί την πορεία της διερεύνησης και αξιολογεί το αποτέλεσμα της,
· συνεργάζεται με αντίστοιχα όργανα και αρχές άλλων κρατών, καθώς και διεθνείς οργανισμούς,
· εκφέρει απόψεις αναφορικά με νομοσχέδια ή προτάσεις νόμων που αφορούν τα παιδιά,
· εξασφαλίζει τις απόψεις των παιδιών και προωθεί την ενημέρωσή τους σχετικά με τα δικαιώματά τους.
Δράσεις πρώτου χρόνου λειτουργίας:

Με την έναρξη λειτουργίας του θεσμού, καταρτίσαμε «Τριετές Σχέδιο Δράσης για το 2008-2010». Σε αυτό έδωσα το θεματικό τίτλο «Δικαιώματα του παιδιού: Υπόθεση όλων». Μέσα από το Σχέδιο αντικατοπτρίζεται η δέσμευση και πρόθεσή μου να εργαστώ με όραμα τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος μέσα στο οποίο όλα τα παιδιά που ζουν στην Κύπρο να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους χωρίς διάκριση. Πιστεύω ότι, το όραμά μου για τη διαφορά αυτή στην κοινωνία δεν αποτελεί μόνο δική μου υπόθεση αλλά αφορά τον κάθε ένα γιατί μόνο όλοι μαζί μπορούμε να φέρουμε την αλλαγή που επιθυμούμε στην κοινωνία μας. Αυτό αποτελεί τον πυρήνα μέσα από τον οποίο αναδύονται οι στόχοι, οι δράσεις και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της δουλειάς, η οποία διαμορφώνει το συγκεκριμένο πλαίσιο που θα απασχολήσει το Γραφείο μου για τα επόμενα τρία χρόνια. Η κατάρτισή του αποτέλεσε πηγή σοβαρού προβληματισμού γιατί πρόκειται για το πρώτο Σχέδιο του θεσμού που αναμένεται να διασφαλίσει αποτελεσματική και παραγωγική δουλειά.

Με πολύ μεράκι και αγάπη αντλήσαμε μέσα από τον τριετή σχεδιασμό τις συγκεκριμένες προτεραιότητες πάνω στις οποίες βασίσαμε τις δράσεις του Γραφείου μου για το 2008. Εκείνο που θα έλεγα ότι χαρακτηρίζει τον ετήσιο προγραμματισμό για το 2008 είναι μια από τις βασικότερες πρόνοιες της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αυτή της στήριξης και ενίσχυσης της συμμετοχής των παιδιών. Η συμμετοχή έχει σχέση με την παροχή ευκαιριών στα παιδιά να εκφράζουν την άποψή τους και να επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων στα θέματα που τα αφορούν. Αποτελεί ένα βασικό εργαλείο που αφορά όλα τα προγράμματα και δραστηριότητες του Γραφείου μου, αλλά το 2008 αποφασίσαμε να επικεντρωθούμε στο πώς διασφαλίζεται το δικαίωμα αυτό των παιδιών μέσα στην οικογένεια. Από αυτό αντλήθηκε και ο τίτλος του Προγράμματος Προτεραιοτήτων του 2008. «Τα παιδιά έχουν φωνή», και όλοι εμείς οφείλουμε να την ενισχύσουμε για να ακουστεί δυνατά. Υιοθετώντας το σύνθημα αυτό και την πρώτη χρόνια λειτουργίας του θεσμού, στόχος μου ήταν, να προωθήσω το δικαίωμα των παιδιών να διαμορφώνουν αβίαστα και να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους συμμετέχοντας, στο μέτρο του δυνατού, στη λήψη αποφάσεων για όλα όσα γίνονται γύρω τους και τα αφορούν.

Στο μικρό χρονικό διάστημα της ύπαρξης και λειτουργίας του θεσμού (και θυμίζω ότι επίσημα ανέλαβα καθήκοντα στις 6 Φεβρουαρίου φέτος) έχει αναπτυχθεί μια σειρά από δράσεις που είχαν καθοριστεί στο Τριετές Σχέδιο Δράσης και, ιδιαίτερα, ως Προτεραιότητες για το 2008. Αναλήφθηκε και πληθώρα άλλων δράσεων και πρωτοβουλιών ενόψει θεμάτων που ήρθαν στην επικαιρότητα και τα οποία περιέπεσαν στην αντίληψη μου, είτε λόγω κάλυψης από τα Μ.Μ.Ε είτε από απευθείας παράπονα που υποβλήθηκαν στο Γραφείο μου.

Διεφάνη από τον πρώτο χρόνο ότι, πολύ σημαντικά εργαλεία για την υλοποίηση της αποστολής του Επιτρόπου είναι η απευθείας παρεμβάσεις προς τους Υπουργούς και οι δημόσιες παρεμβάσεις του. Οι παρεμβάσεις σε Υπουργούς γίνονται όταν προκύπτει ανάγκη να καταγγείλω συγκεκριμένο περιστατικό οπότε καταρχήν ζητώ όπως διερευνηθεί αμέσως και ενημερωθώ σχετικά. Ταυτόχρονα ζητώ να πληροφορηθώ για τις υφιστάμενες νομοθετικές ρυθμίσεις, τις σχετικές αποφάσεις πολιτικής, τις διαδικασίες και τις πρακτικές που ακολουθούνται, με στόχο όταν έχω την απάντηση του Υπουργού να προβώ σε εισηγήσεις εάν κρίνω ότι δεν είναι απόλυτα συμβατές με τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Όπως μου παρέχει την αρμοδιότητα ο Νόμος, όπου κρίνω ότι ενδείκνυται, προβαίνω σε δημόσια παρέμβαση είτε για να δώσω δημοσιότητα σε σχέση με θέμα για το οποίο έχω προβεί σε συστάσεις σε Υπουργό ή για να τοποθετηθώ για ζήτημα που βρίσκεται στην επικαιρότητα. Έχει διαφανή ότι οι δημόσιες παρεμβάσεις έχουν αποτέλεσμα γιατί, από τη μια, ευαισθητοποιούν την κοινωνία και, από την άλλη, συνιστούν μοχλό πίεσης προς τις αρμόδιες αρχές.

Η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού της Κύπρου έγινε αποδεκτή ως πλήρες μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επιτρόπων για το Παιδί (ENOC). Η συμμετοχή στο ENOC στοχεύει στην καλύτερη ενημέρωση και ανταλλαγή εμπειριών και καλών πρακτικών και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στην υλοποίηση και αποστολή της Επιτρόπου.

Οι τομείς προτεραιοτήτων που τέθηκαν για το 2008 αφορούν:

· Παιδιά σε Ιδρύματα Παιδικής Προστασίας
· Δικαίωμα Συμμετοχής των Παιδιών στη Λήψη Αποφάσεων στην Οικογένεια
· Υιοθεσίες στην Κύπρο
· Παιδιά και Δικαστικό Σύστημα
· Κανονισμοί Λειτουργίας Δημοσίων Σχολείων Μέσης και
· Παιδιά με Ειδικές Ανάγκες
Δε θέλω να σας κουράσω για συγκεκριμένες δράσεις που άπτονται της Κυπριακής πραγματικότητας και που, ίσως, να μην σημαίνουν πολλά για εσάς. Απλώς θα αναφέρω ενδεικτικά κάποιες που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικές.

Καθόσον αφορά τα Παιδιά σε Ιδρύματα Παιδικής Προστασίας, μετά από σχετικό διαγωνισμό, το Γραφείο μου έχει αγοράσει υπηρεσίες ερευνητικού φορέα για τη διεξαγωγή έρευνας με θέμα “Η διασφάλιση του δικαιώματος συμμετοχής των παιδιών που διαμένουν σε ιδρύματα παιδικής προστασίας”. Σκοπός της έρευνας είναι η απεικόνιση του βαθμού εφαρμογής των συγκεκριμένων τρόπων ή ελλείψεων που έχουν σχέση με τις εφαρμογές των προνοιών του Άρθρου 12 της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού στα Ιδρύματα Παιδικής Προστασίας της Κύπρου. Δηλαδή, κατά πόσο διασφαλίζεται το δικαίωμα συμμετοχής των παιδιών, το δικαίωμα τους να έχουν άποψη για τα θέματα που τα αφορούν, να μπορούν να την εκφράζουν και να λαμβάνονται υπόψη. Η μελέτη αναμένεται να ολοκληρωθεί το Φεβρουάριο του 2009.

Σε σχέση με το ίδιο θέμα, έχω προβεί σε σειρά παρεμβάσεων προς την αρμόδια Υπουργό με στόχο τον εντοπισμό ελλειμμάτων στο νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας των ιδρυμάτων αυτών αλλά και στις πρακτικές που ακολουθούνται και έχω υποβάλει εισηγήσεις για βελτίωση της κατάστασης. Παράλληλα έχω ζητήσει να γίνει έρευνα για διάφορα περιστατικά παραβίασης δικαιωμάτων των παιδιών για τα οποία είχα καταγγελία.

Με ικανοποίηση θέλω να αναφέρω εδώ ότι η συνεργασία που έχει αναπτυχθεί με την αρμόδια Υπουργό και τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων είναι άριστη και αποβαίνει πολύ εποικοδομητική για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών.

Το Δικαίωμα Συμμετοχής των Παιδιών στη Λήψη Αποφάσεων στην Οικογένεια, αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά θέματα συζήτησης στα πλαίσια των επαφών μου με τα παιδιά. Το δικαίωμα αυτό είναι στο κέντρο πολλαπλών δράσεων του Γραφείου μου. Η κεντρική Εκδήλωση για την 20η Νοεμβρίου - Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού - που διοργανώθηκε φέτος από την Επίτροπο σε συνεργασία με την Παγκύπρια Συντονιστική Επιτροπή Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού (ΠΣΕΠΕΠ), ήταν αφιερωμένη στα δικαιώματα του παιδιού στην οικογένεια, με ιδιαίτερη έμφαση στο δικαίωμα συμμετοχής που εκφράστηκε από τα ίδια τα παιδιά μέσα από το θέατρο και τη ζωγραφική. Το Μήνυμα της Επιτρόπου για την Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού (που προβλήθηκε από όλα τα ΜΜΕ) αφιερώθηκε επίσης στο δικαίωμα αυτό, επισημαίνοντας ότι, τα παιδιά έχουν φωνή και για να ακουστεί χρειάζεται οι ενήλικες να κάνουν για λίγο παύση. Στην εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού μέσα στην οικογένεια ήταν αφιερωμένο και το 14ο Παγκύπριο Συνέδριο Προστασίας και Ευημερίας του Παιδιού, που επίσης συνδιοργανώθηκε με την ΠΣΕΠΕΠ, στις 15 και 16 Νοεμβρίου 2008.

Το στόχο του κεντρικού συνθήματος της χρονιάς «Τα παιδιά έχουν φωνή» επιχειρώ να προωθήσω μέσα από το Πρόγραμμα Επισκέψεων σε Σχολεία, με το γενικό τίτλο «Δώσε Φωνή στην Άποψή σου». Μέσα από την εφαρμογή του συγκεκριμένου προγράμματος, που αφορά σχολεία όλων των βαθμίδων σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου, θέλω, αφενός, να έρθω σε επαφή και να ακούσω τις απόψεις, τους προβληματισμούς και τις παρατηρήσεις των ίδιων των παιδιών και, αφετέρου, να προωθήσω την ενημέρωση τους αναφορικά με το περιεχόμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Θεωρώ ότι οι επισκέψεις μου σε σχολεία, είναι μια πάρα πολύ σημαντική δραστηριότητα που μου δίνει την ευκαιρία να συζητήσω με παιδιά, να ακούσω τις δικές τους απόψεις αλλά και να οργανώσω σύντομα βιωματικά εργαστήρια. Ταυτόχρονα, έχω την ευκαιρία να αναπτύξω διάλογο και με τους εκπαιδευτικούς, σε μια προσπάθεια να δώσω κατεύθυνση για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται το θέμα των δικαιωμάτων των παιδιών, μέσα από την εκπαίδευση. Για τη φετινή χρονιά, οι επισκέψεις αυτές έχουν ως κεντρικό άξονα το δικαίωμα συμμετοχής των παιδιών, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή του δικαιώματος αυτού στην οικογένεια. Μέσα στην περίοδο αυτή έχουν προγραμματιστεί επισκέψεις μου σε έξι σχολεία που περιλαμβάνουν και τις τρεις βαθμίδες εκπαίδευσης σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου.

Ο τομέας των Υιοθεσιών στην Κύπρο με έχει επίσης απασχολήσει επισταμένως. Το ελλειμματικό και προβληματικό θεσμικό πλαίσιο στην Κύπρο καθόσον αφορά στις υιοθεσίες, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα, από τη μια, να μην διασφαλίζονται τα δικαιώματα των παιδιών και, από την άλλη, οι προτιθέμενοι να υιοθετήσουν να υπόκεινται σε τεράστια προβλήματα, ταλαιπωρία, καθυστέρηση και αχρείαστα έξοδα, με ώθησε να το θέσω στις προτεραιότητες για το 2008. Από την αρχή επεσήμανα την ανάγκη για αναμόρφωση και εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας, ώστε να καλύπτει τόσο τις εθνικές όσο και τις διακρατικές υιοθεσίες, με στόχο να διασφαλίζονται πλήρως τα δικαιώματα των παιδιών αλλά και να δημιουργηθούν διαδικασίες και υποδομή η οποία να υπηρετεί και τις ανάγκες των προτιθέμενων να υιοθετήσουν. Η αρμόδια Υπουργός δεσμεύτηκε απέναντι μου ότι, μέχρι το τέλος του χρόνου, θα έχει καταρτιστεί προσχέδιο της σχετικής νομοθεσίας το οποίο θα μου διαβιβαστεί για εισηγήσεις πριν την ολοκλήρωσή του.

Παράλληλα, το Γραφείο μου μετείχε στη διεξαγωγή Πανευρωπαϊκής Συγκριτικής Έρευνας που προκήρυξε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα ”Οι Διακρατικές Υιοθεσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση”.

Η ανάγκη δημιουργίας ενός Δικαστικού Συστήματος φιλικού προς τα παιδιά στα πλαίσια του οποίου από τη μια θα διασφαλίζεται η πλήρης εφαρμογή και απόλαυση των δικαιωμάτων του παιδιού και από την άλλη, στις περιπτώσεις που τα παιδιά βρίσκονται ενώπιον δικαστηρίου είτε ως μάρτυρες είτε ως διάδικοι, να αντιμετωπίζουν διαδικασίες και περιβάλλον φιλικό προς αυτά, με έχει απασχολήσει ιδιαίτερα. Εδώ οφείλω να τονίσω ότι, το επίπεδο της απονομής δικαιοσύνης στην Κύπρο είναι ιδιαίτερα ψηλό. Εντούτοις, τον τελευταίο καιρό εκδόθηκε αριθμός αποφάσεων, ιδιαίτερα στη σφαίρα απονομής ποινικής δικαιοσύνης, οι οποίες πόρρω απείχαν από το να καταδείξουν ότι η αρχή του καλύτερου συμφέροντος του παιδιού είχε ληφθεί υπόψη.

Για το θέμα αυτό έχω προβεί σε σειρά δημοσίων παρεμβάσεων και σκοπεύω να ανοίξω διάλογο με τη Δικαστική Εξουσία έχοντας, όμως, πλήρη επίγνωση της εγγενούς δυσκολίας χειρισμού του θέματος λόγω, ακριβώς, του ανεξάρτητου της Δικαστικής Εξουσίας.

Οι Κανονισμοί Λειτουργίας Δημόσιων Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης με έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα. Σε συνάντησή μου με μέλη της Παγκύπριας Συντονιστικής Επιτροπής Μαθητών (ΠΣΕΜ), είχα την ευκαιρία να ακούσω τις απόψεις των οργανωμένων μαθητών αναφορικά με τους εν λόγω Κανονισμούς αλλά και το σχετικό Εγχειρίδιο που έχει εκδοθεί από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Είναι πραγματικά εντυπωσιακή η ώριμη σκέψη και αντιμετώπιση των εφήβων μαθητών για θέματα που δυνατόν να παραβιάζουν κατοχυρωμένα δικαιώματά τους, ειδικότερα δημοκρατικές διαδικασίες καθόσον αφορά εκλογές σε μαθητικά συμβούλια, πειθαρχικές διαδικασίες και το δικαίωμα ελευθερίας της έκφρασης. Σε σχέση με το τελευταίο, βρίσκεται σε εξέλιξη έντονη συζήτηση στην Κυπριακή Βουλή των Αντιπροσώπων. Παρακολουθώ με ανησυχία τη διαμόρφωση τροποποιήσεων στους εν λόγω Κανονισμούς από τη Βουλή. Σε μια προσπάθεια τροποποίησης των Κανονισμών που στόχευε να διασφαλίσει την ελευθερία έκφρασης των μαθητών και, λόγω της ανησυχίας για τυχόν επιπτώσεις που δυνατό να έχει στη δύναμη των κομμάτων μεταξύ της μαθητιώσας νεολαίας, παρισέφρεισε σε επίπεδο Βουλής η προσθήκη της φράσης: «Νοείται …. ότι η ελευθερία έκφρασης δεν τείνει στην προώθηση κομματικών θέσεων». Λαμβάνουν χώρα έντονοι πολιτικοί διαξιφισμοί αυτή τη στιγμή με επιχειρήματα που κάθε άλλο παρά εδράζονται σε ορθή νομική θέση, καθόσον αφορά θεμιτούς περιορισμούς στο αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης των μαθητών. Και τούτο, παρά τη σχετική ρητή συνταγματική πρόνοια και την υπεροχή των προνοιών της Σύμβασης έναντι οποιουδήποτε άλλου εσωτερικού νόμου στην εσωτερική έννομη τάξη. Για το θέμα αυτό έχω προβεί σε δημόσια παρέμβαση. Παράλληλα, προχωρώ στη σφαιρική εξέταση των εν λόγω Κανονισμών με στόχο την ετοιμασία εισηγήσεων για την πλήρη εναρμόνιση τους με τα διεθνή πρότυπα διασφάλισης των δικαιωμάτων των παιδιών. Ταυτόχρονα θα εξεταστεί και το Εγχειρίδιο του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού.

Το θέμα των παιδιών με ειδικές ανάγκες με έχει απασχολήσει επίσης επισταμένα και επανειλημμένα. Ιδιαίτερης σημασίας ήταν η παρέμβαση μου σε ό,τι αφορά στον τόπο λειτουργίας του ιδρύματος «Νέα Ελεούσα». Πρόκειται για ένα ίδρυμα στη Λευκωσία το οποίο φιλοξενεί τόσο ενήλικα όσο και ανήλικα άτομα (!) που παρουσιάζουν βαριά νοητική υστέρηση. Πριν περίπου ένα χρόνο, είδαν το φως της δημοσιότητας καταγγελίες που αφορούσαν σε εγκλεισμό των παιδιών στα δωμάτια τους για 12-16 ώρες, στην απουσία εξατομικευμένης θεραπευτικής βοήθειας και στη φιλοξενία παιδιών σε κοινούς χώρους με τους ενήλικους ενοίκους. Το θέμα απασχόλησε την αρμόδια Κοινοβουλευτική Επιτροπή. Λόγω της σοβαρότητάς του, είχα, πριν ακόμα αναλάβω επίσημα καθήκοντα, τοποθετηθεί με εισηγήσεις και προτάσεις τόσο ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής όσο και προς την αρμόδια Υπουργό για μέτρα που ενδείκνυτο να ληφθούν, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποκατάσταση των δικαιωμάτων των παιδιών που σήμερα στεγάζονται στο ίδρυμα «Νέα Ελεούσα», με πρώτο και κύριο το διαχωρισμό, τόσο από πλευράς υποδομής όσο και παροχής υπηρεσιών, των ανήλικων από τα ενήλικα άτομα. Οφείλω να πω ότι, παρόλο που για ένα σχεδόν χρόνο δεν κατέστη δυνατή η επίλυσή του (λόγω πραγματικών προβλημάτων που άπτονται του γενικού συστήματος και αφορούν, κυρίως, κυβερνητικές διαδικασίες, συνδικαλιστικές απαιτήσεις και νοοτροπίες) και στο θέμα αυτό υπήρξε άμεση και εποικοδομητική ανταπόκριση της αρμόδιας Υπουργού με την οποία έχω διαρκή διάλογο. Πιστεύω ότι βρισκόμαστε σε στάδιο που μπορούμε να ελπίζουμε ότι σύντομα θα δοθεί οριστική λύση. Η Υπουργός δεσμεύτηκε απέναντί μου ότι μέχρι τέλος Νοεμβρίου τα παιδιά θα βρίσκονται σε ξεχωριστή υποδομή με εξειδικευμένα προγράμματα θεραπείας και στήριξης.

Πέραν των πιο πάνω θεμάτων, που τέθηκαν ως τομείς προτεραιοτήτων, το Γραφείο μου έχει αναπτύξει σειρά από άλλες δράσεις και πρωτοβουλίες σε σχέση με διάφορα θέματα. Θα περιοριστώ εδώ απλώς να αναφέρω πολύ συνοπτικά τα εξής:

· Νοσηλεία ανήλικων παιδιών σε ψυχιατρικές δομές για ενήλικα άτομα
· Άσκηση βίας στην οικογένεια
· Ασφάλεια στους χώρους ψυχαγωγίας για τα παιδιά
· Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες
· Παιδική προστασία και υγεία

Στα πλαίσια της αρμοδιότητας μου για διαφώτιση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας αναφορικά με τα δικαιώματα των παιδιών, διοργανώθηκε από το Γραφείο μου το πρώτο, από μια Σειρά Προγραμμάτων για Επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά, το οποίο έγινε τον περασμένο Οκτώβρη και απευθυνόταν στους Λειτουργούς Ευημερίας. Άρχισε ήδη ο προγραμματισμός για την οργάνωση του επόμενου συνεδρίου που θα απευθύνεται σε άλλη επαγγελματική ομάδα.

Η Δημιουργία Ιστοσελίδας θεωρώ ότι είναι σημαντική δράση. Η Ιστοσελίδα στοχεύει να ενημερώνει, τόσο τα παιδιά όσο και τους ενήλικες, για τα δικαιώματα των παιδιών, για το θεσμό και τις δράσεις του. Είναι ταυτόχρονα διαδραστική και επιτρέπει στα παιδιά να επικοινωνούν μαζί μας για να εκφράζουν απόψεις ή να υποβάλλουν παράπονα. Καταβλήθηκε ιδιαίτερη προσπάθεια η ιστοσελίδα να είναι φιλική και ελκυστική για τα παιδιά.

Θεωρώ σημαντική τη συμμετοχή, τόσο τη δική μου όσο και Λειτουργών του Γραφείου μου, σε σειρά σεμιναρίων και συνεδρίων στην Κύπρο αλλά και στο εξωτερικό για ανταλλαγή ιδεών, ενημέρωση και επιμόρφωση με στόχο, πάντα, την καλύτερη άσκηση των αρμοδιοτήτων μου.

Θεωρώ πολύ σημαντική για το θεσμό τη συμμετοχή μου σε συνεδρίες διάφορων Κοινοβουλευτικών Επιτροπών όταν συζητούνται θέματα που άπτονται των δικαιωμάτων του παιδιού. Η συνεργασία με τις Κοινοβουλευτικές Επιτροπές έχει εμπεδωθεί και είναι πλέον δεδομένο ότι η Επίτροπος καλείται οποτεδήποτε εγείρονται θέματα που αφορούν παιδιά.

Τέλος, θα αναφέρω ότι επίκειται η ανάθεση δεύτερης Έρευνας με θέμα: “Επίπεδα ενημερότητας και απόψεις της Κυπριακής κοινωνίας ως προς τα δικαιώματα των παιδιών”. Γενικός σκοπός της έρευνας είναι να καταγραφούν οι στάσεις και τα επίπεδα ενημερότητας της Κυπριακής κοινωνίας σε σχέση με το περιεχόμενο της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, οι απόψεις της κοινωνίας ως προς το βαθμό διασφάλισης των δικαιωμάτων αυτών από το κράτος και ποιες δράσεις θεωρεί η Κυπριακή κοινωνία ότι θα πρέπει να προωθηθούν για να βελτιωθεί η προάσπιση των δικαιωμάτων των παιδιών στη χώρα μας.

Αντί Απολογισμού:

Η σύσταση του θεσμού του Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, αναμφίβολα, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής στην Κύπρο στον τομέα της προάσπισης και της προαγωγής των δικαιωμάτων των παιδιών ειδικότερα, και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γενικότερα. Το θεσμικό πλαίσιο έχει προικοδοτήσει τον Επίτροπο με αποστολή και αρμοδιότητες που του δίνουν τη δυνατότητα να διαδραματίσει πολυδιάστατο και σημαντικό ρόλο σε πολλαπλά επίπεδα.

Ο θεσμός καλείται να συμβάλει στη διάδοση και την εμπέδωση των αρχών και των δικαιωμάτων που κατοχυρώνει η Σύμβαση σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας. Εν ολίγοις, καλείται να διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή της Σύμβασης στην επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Κύπρος έχει, γενικώς ομιλούντες, ένα βασικά ικανοποιητικό νομοθετικό πλαίσιο σε ότι αφορά στο σεβασμό και την προάσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ελλείψεις και αδυναμίες. Το ζητούμενο όμως που παραμένει είναι πώς θα καλυφθεί η απόσταση που χωρίζει τη νομοθετική εναρμόνιση από την ουσιαστική απόλαυση των δικαιωμάτων από τα παιδιά στην πράξη. Και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση για το θεσμό.

Αναλογιζόμενη τους τελευταίους δέκα μήνες, θεωρώ ότι, αν έχει πετύχει κάτι ο θεσμός που τον έχει βάλει σε καλό δρόμο, είναι η σχέση συνεργασίας που έχει αναπτυχθεί σε διάφορα επίπεδα, ώστε οι παρεμβάσεις του να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.

Η αντιμετώπιση, των παρεμβάσεων της Επιτρόπου από τους φορείς της Εκτελεστικής Εξουσίας, και η εμφανής προσπάθεια τους για συμμόρφωση και αξιοποίηση των εισηγήσεών μου, πιστεύω ότι αντικατοπτρίζει, από τη μια, την ετοιμότητα του κράτους να στηρίξει το θεσμό αλλά και, από την άλλη, το γεγονός ότι ο θεσμός κατάφερε (και αυτό οφείλεται στη σκληρή και άρτια εργασία που επιτελούν οι συνεργάτες μου) σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα να αποδείξει ότι, οι παρεμβάσεις του είναι μελετημένες και στόχο έχουν να συνεπικουρούν το κράτος στην εκπλήρωση των διεθνών υποχρεώσεών του για πλήρη εφαρμογή των προνοιών της Σύμβασης. Μπορώ να πω ότι, ο θεσμός στην άσκηση του ελεγκτικού του ρόλου, αντιμετωπίζεται από τους φορείς της Εκτελεστικής Εξουσίας ως καθογητικός στην εκπλήρωση ενός κοινού στόχου, τη λειτουργία του κράτους δικαίου.

Ο σεβασμός που επιδεικνύουν οι Κοινοβουλευτικές Επιτροπές στο θεσμό, θεωρώ ότι είναι επίσης ενδεικτικός. Είναι πλέον πρακτική, να καλείται η Επίτροπος για να εκφράσει απόψεις, όταν συζητούνται νομοσχέδια ή θέματα που αφορούν παιδιά σε Κοινοβουλευτική Επιτροπή, οι οποίες, οφείλω να ομολογήσω, λαμβάνονται σοβαρά υπόψη στην οριστικοποίηση νομοθετημάτων και, συχνά, γίνεται επίκληση τούτων από βουλευτές. Θεωρώ σημαντικό το ότι, πολύ συχνά, βουλευτές θέτουν υπόψη μου, είτε γραπτώς ή ακόμα και με τηλεφωνική ή προσωπική επικοινωνία, περιπτώσεις παραβιάσεων δικαιωμάτων παιδιών, ζητώντας τη δική μου παρέμβαση.

Θεωρώ σημαντική και άξια για αναφορά τη διαπίστωση ότι, οι δημόσιες παρεμβάσεις μου φαίνεται να έχουν αποτέλεσμα. Διεφάνη ότι, από τη μια, συνιστούν, μοχλό πίεσης για ανάληψη δράσης από τους φορείς της Εκτελεστικής Εξουσίας και, όχι σπάνια, δημόσια δέσμευση για συμμόρφωση με τις εισηγήσεις του θεσμού και από την άλλη, και, ίσως πιο ουσιαστικό, συμβάλλουν στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και την ανάληψη δράσης για διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών. Θα αναφέρω ένα παράδειγμα, που θεωρώ ενδεικτικό. Σε σχέση με ατύχημα που συνέβη σε χώρο ψυχαγωγίας παιδιών (κατέρρευσε ένα φουσκωτό παιχνίδι και ετέθη σε κίνδυνο η ζωή δεκάδων παιδιών) επέλεξα, αφού έδωσα χρόνο στην αρμόδια Υπουργό να αντιδράσει ως προς τα μέτρα που θα ληφθούν, να προβώ σε δημόσια παρέμβαση επισημαίνοντας τις υποχρεώσεις του κράτους για την ασφάλεια των παιδιών αλλά και, τονίζοντας κατηγορηματικά, σε απάντηση δηλώσεων που είχαν γίνει από τους επιχειρηματίες του χώρου, ότι σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να επιρρίπτεται ευθύνη στα παιδιά. Ένιωσα ιδιαίτερη ικανοποίηση όταν, οι επιρρεασθέντες γονείς δήλωσαν ενώπιον της αρμόδιας Κοινοβουλευτικής Επιτροπής πως άντλησαν δύναμη να οργανωθούν και να αντιδράσουν ως μοχλός πίεσης για τη λήψη μέτρων προς αποφυγή παρομοίων περιστατικών, όταν είδαν τη δημόσια παρέμβαση της Επιτρόπου και ένιωσαν ότι, στην Κυπριακή πολιτεία, υπάρχει ένας ανεξάρτητος θεσμός εντεταλμένος να διασφαλίζει τα δικαιώματα των παιδιών τους. Αυτό για μένα σημαίνει πολλά!

Ουσιαστικό ρόλο για τη διαφώτιση και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και την εμπέδωση μιας κουλτούρας που να αναγνωρίζει, να σέβεται και να προωθεί τα δικαιώματα των παιδιών έχουν να διαδραματίσουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Η ανταπόκριση που βρήκε ο θεσμός στον πρώτο χρόνο λειτουργίας από τα Κυπριακά Μ.Μ.Ε. κρίνεται πολύ ικανοποιητικός. Υπάρχει ένα μόνιμο ενδιαφέρον για θέματα που αφορούν στο θεσμό και το παιδί, γενικότερα και, παράλληλα, επιδεικνύεται η πρέπουσα ευαισθησία στην κάλυψη των σχετικών θεμάτων. Συχνά τα ΜΜΕ φέρνουν στην επιφάνεια περιπτώσειςπαραβίασης δικαιωμάτων των παιδιών και, επομένως, καθίστανται πηγή πληροφόρησης για το θεσμό. Παράλληλα, δίνοντας κάλυψη και προβολή στις θέσεις, δράσεις και δημόσιες παρεμβάσεις της Επιτρόπου, λειτουργούν ως μοχλός πίεσης προς τους αρμοδίους.

Κλείνοντας, θα επαναλάβω αυτό που ανέφερα ενώπιον του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αντιφώνησή μου κατά την Τελετή Διαβεβαίωσης: Όραμα μου είναι να γίνει πραγματικότητα για κάθε παιδί που ζει στην Κύπρο, η ουσιαστική απόλαυση των δικαιωμάτων του.








Κατεβάστε το αρχείο Word 22-23 Νοεμβρίου-Εισήγηση Επιτρόπου στο Διεθνές Συνέδριο στην Αθήνα.doc


Πίσω στην προηγούμενη σελίδα





Back To Top